milinda panha 7. ನಿಪ್ಪಪಂಚ ವಗರ್ೊ

7.  ನಿಪ್ಪಪಂಚ ವಗರ್ೊ

1. ನಿಪ್ಪಪಂಚ ಪನ್ಹೋ (ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ಓ ಭಿಕ್ಖುಗಳೇ, ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿರಿ, ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿರಿ, ಯಾವುದದು ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚ?(156)

ಸೋತಪತ್ತಿ ಫಲವು ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಜ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಕದಾಗಾಮಿ ಫಲ, ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ. ಅನಾಗಾಮಿಫಲ ಮತ್ತು ಅರಹಂತ ಫಲವು ಮತ್ತು ನಿಬ್ಬಾಣವು ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ ಮಹಾರಾಜ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಓ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸುತ್ತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಗದ್ಯಗಾಥೆಗಳನ್ನೇಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು, ಗೆಯ್ಯಗಳನ್ನು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು, ಉದಾನವನ್ನು, ಇತಿವುತ್ತಕವನ್ನು, ಜಾತಕವನ್ನು, ಅದ್ಭುತ ಧಮ್ಮವನ್ನು, ವೆದಲ್ಲವನ್ನು ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೇಕೆ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ? ದಾನ, ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೆ ತೊಂದರೆ ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಿಯೇ ಅವರು ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಈಗ ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಂತಹವರು ಈಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರಹಂತರಾಗಬಹುದು. ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಕವರಿಗೆ ಅರಹತ್ವ ಸಾಧಿಸಲು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವ ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಹಾಗೆಯೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಆದರೆ ಪರರು ಮೊದಲು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸಿ, ನಂತರ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಈಗ ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯರೋ ಅವರು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ ಶ್ರಮಿಸಿರುವರು. ಅವರು ಈಗ ಸುಲಭವಾಗಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಅರಹಂತರಾಗಬಲ್ಲರು. ಹೇಗೆಂದರೆ ಬೇಲಿ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಬೆಳೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ. ಆದರೆ ಯಾರ ಚಿತ್ತಗಳು ಪಾಪದಿಂದ ಕತ್ತಲು ಕವಿದಿದೆಯೋ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಈ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಯೇ ಅರಹಂತರಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಬೇಲಿ ನಿಮರ್ಿಸಿ ಬೆಳೆ ಪಡೆದಂತೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಊಹಿಸಿ, ಒಂದು ಎತ್ತರವಾದ ಮಾವಿನ ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಆಗ ಇದ್ದಿಸಂಪನ್ನರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾರಿ ಆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದ್ದಿಸಂಪನ್ನರಲ್ಲದವರು, ಮರಗಳನ್ನು ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಏಣಿಯನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸಿ, ಹತ್ತಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕುಶಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಈಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವರೋ ಆ ಇದ್ದಿಸಂಪನ್ನರು ಹಣ್ಣನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದಂತೆ ಪಡೆವರು. ಉಳಿದವರು ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ಪಾಪದಿಂದ ಮಲೀನವೋ ಅವರೆಲ್ಲ ಈ ರೀತಿ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಹಾದುಹೋಗಿಯೇ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಏಣಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಕಿತ್ತಂತೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿಚತುರನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೇರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಲಿ, ಒಬ್ಬನೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಪರರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಮಾಡಲಾರ. ಪರರ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧರೋ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಪ್ರಯತ್ನ ಹಾಗು ಪುಣ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಷಟಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಚತುರ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಹಾಗೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ಪಾಪದಿಂದ ಕತ್ತಲಾಗಿದೆಯೋ ಅವರು ಪರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವವನ ರೀತಿ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿ ನಂತರ ಗುರಿ ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಠಣವಾಗಲಿ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಿಕೆಯಾಗಲಿ, ನಿಮರ್ಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಲಿ, ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರವಾಗಲಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಲಿ, ಸೈನಿಕನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೂತನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಂಗರಕ್ಷಕನಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಸೇವಕನಾಗಲಿ ಅವರೆಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷತಃ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರು ಹಾಗು ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರ ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಲಸ ಹೇಳಿದರೆ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವರು. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸಹಾಯಕ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಪರಿಶುದ್ಧರೇ ಇದ್ದರೆ ಗುರುವಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದು ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಶಿಷ್ಯತ್ವದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಂತಹ ಜನರು ಸಹಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಥೇರನಾದ ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ತರಿಗೇ ಶಿಷ್ಯತ್ವವಿಲ್ಲದೆ, ಅರಹಂತ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು (ಇನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ). ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಿಪಿಟಕದ ಕೇಳುವಿಕೆ (ಓದುವಿಕೆ) ಪಠಣ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಲ್ಲೀನರಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ತಡೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಅರಹತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಬಲ್ಲರು.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅತ್ಯಂತ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಈ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ಅಥರ್ೈಸಿದಿರಿ ಮತ್ತು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.


2. ಖೀಣಾಸವ ಭಾವ ಪನ್ಹೋ (ಕ್ಷೀಣಾಸ್ರವವುಳ್ಳವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳುವಿರಿ: ಯಾವ ಗೃಹಸ್ಥನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿದಾಗ ಆತನಿಗೆ ಮುಂದೆ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬೇರ್ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಆತನು ಆ ದಿನವೇ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ, ಇಲ್ಲವೆ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಈಗ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಆತನು ಆ ದಿನವೇ ಗುರುವನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಚೀವರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಆತನು ಜೀವದಿಂದಿರುವನೊ ಅಥವಾ ಅರಹಂತನಾಗಿ ಭಿಕ್ಷುವಾಗುವನೋ? ಅಥವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುವನೋ? ಅಥವಾ ಬೇರೊಬ್ಬ ಅರಹಂತರು ಇದ್ದಿಬಲದಿಂದಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಆತನನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನೋ? (157)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವರು ತಾವೇ ಅರಹಂತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು. ತಾವಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮಿಂದಲೇ ಅಪ್ಪಣೆ ಹೇಳಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದು ಒಂದುರೀತಿಯ ತಪ್ಪು ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆ ದಿನದ ನಂತರ ಇರಲಾರರು. ಬೇರೊಬ್ಬ ಅರಹಂತರು ಅವರಿಗೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅದೇದಿನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುವರು.

ಹಾಗಾದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿದರೂ, ಅವರ ಅರಹಂತ ಸ್ಥಿತಿಯು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಗೃಹಸ್ಥತ್ವವೇ ಆಗಿದೆ. ಅಂತಹ ತಪ್ಪಾದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದಲೇ ಗೃಹಸ್ಥರು ಆ ದಿನವೇ ಸಂಘ ಸೇರುವರು ಅಥವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅರಹಂತರ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಗೃಹಸ್ಥರ ತಪ್ಪೇ ಆಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿಲ್ಲ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಆಹಾರವು ದೇಹವನ್ನು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು. ಆದರೆ ಅಜೀರ್ಣತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆಹಾರವೇ ಆತನಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿ ಗೃಹಸ್ಥರ ಅರಹತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿದರೆ, ಆಗ ಆತನಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ವಿಷಮವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯ ದುರ್ಬಲತೆ ಯಿಂದಾಗಿ ಆತನು ಆ ದಿನವೇ ಸಂಘ ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಥವಾ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಹುಲ್ಲಿನ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರೆ, ಅದರ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗಬಹುದು. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥನು ಅರಹಂತನಾದರೆ, ಅರಹತ್ವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಲಹಲಾರದಂತಹ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆತನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಅದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬ ಬಡ ದುರ್ಬಲನು ಅಥವಾ ಕೆಳಜನ್ಮದವನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವುಳ್ಳವನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿಯಾದರೆ ಆತನು ಅದರ ಭವ್ಯತೆಗೆ ಸಲಹಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥನು ಅರಹತ್ವ ಪಡೆದರೆ ಅದೇದಿನ ಸಂಘವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಥವ ಅದೇದಿನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.


ಬಹು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

3. ಖೀಣಾಸವ ಸತಿಸಮ್ಮೋಹ ಪನ್ಹೋ (ಅರಹಂತರ ಸ್ಮೃತಿ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಂತರು ಸ್ಮೃತಿಹೀನರಾಗಿರುವರೇ (ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರು ಆಗಿರುತ್ತಾರೆಯೇ?) (158)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸ್ಮೃತಿಹೀನತೆ ಅವರಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಹೀನರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಅರಹಂತರು ತಪ್ಪು ಅಥವಾ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೇ?

ಹೌದು ಮಹಾರಾಜ.

ಯಾವರೀತಿ?

ತಮ್ಮ ಕುಟೀರದ ಅಳತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಬಹುದು, ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಿಕೆ, ಆಹ್ವಾನಿಸದೆ ಇದ್ದಾಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವಿಕೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಮರೆಯುವುದು, ಇಂತಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತಪ್ಪು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ ನೀವು ಹೇಳುವಿರಿ: ಯಾರೆಲ್ಲ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವರೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಅಲಕ್ಷದಿಂದ (ಅನಾದರದಿಂದಾಗಿ) ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ.

ಹಾಗಿರುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಅರಹಂತರು ಅಲಕ್ಷದಿಂದಾಗಿ (ಆನಾದರದಿಂದಾಗಿ) ತಪ್ಪು ಮಾಡಿರುವರೇ?

ಇಲ್ಲ ಮಹಾರಾಜ.

ಹಾಗಾದರೆ ಅರಹಂತರು ಅನಾದರದಿಂದಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ? (ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕೂಡಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ?)

ಇಲ್ಲ ಅರಹಂತರ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವರಿಂದ ತಪ್ಪಾಗಬಹುದು.

ಹಾಗಾದರೆ ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಕಾರಣಸಹಿತ ವಿವರಿಸಿ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಎರಡು ರೀತಿಯ ತಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಯಾವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಘದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿರುವುದು. ಯಾವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪವಾಗಿರುವುದು? ಅದೆಂದರೆ ಹತ್ಯೆ, ಕಳ್ಳತನ, ಮಿಥ್ಯಾಚಾರ, ಸುಳ್ಳು, ಚಾಡಿ, ಅಸಭ್ಯ ಮಾತು, ಕಾಡುಹರಟೆ, ದುರಾಸೆ, ಹಗೆತನ ಮತ್ತು ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿ). ಇವು ಶೀಲಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಸಂಘದ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ? ಯಾವುದೆಲ್ಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಸಮಣರಿಗೆ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮಾತು ನೆನಪಿಡಿ, ಇದು ಗೃಹಸ್ಥರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಭಿಕ್ಖುಗಳಾಗಿ ಭಗವಾನರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮರಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಿನಯದ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಇದೇರೀತಿಯಾದ ಹಲವು ನಿಯಮಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಿನಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ನಾನು ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನೇ. ಆದರೆ ಅರಹಂತರು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಯಾವುದೇ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾರರು. ಆದರೆ ಸಂಘದ ನಿಯಮವು ಅವರಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಅರಿತಿರುವುದು, ಅರಹಂತರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅಂತಹ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯು ಅವರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅಥವಾ ಪುರುಷರ ಹೆಸರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕುಲದ ಹೆಸರಾಗಲಿ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ರಸ್ತೆಗಳ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಗಳೇ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಅರಹಂತರಿಗೆ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರಹಂತರು ಷಟಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಥಾಗತರು ಮಾತ್ರ ಸರ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆ.

4. ಲೊಕೆ ನತ್ಥಿಭಾವ ಪನ್ಹೋ (ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಾವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧರನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಚ್ಚೇಕ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಮತ್ತು ತಥಾಗತರ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು, ಚಕ್ರವತರ್ಿಗಳನ್ನು, ಮಹಾರಾಜರನ್ನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಬಡವ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ನಾವು ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರಾಗಿರುವದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪುರುಷರಾಗಿರುವುದನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕುಶಲ, ಅಕುಶಲ ಕರ್ಮಗಳು ಅದರ ವಿಪಾಕದಿಂದಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಜಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ತೆಜದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು (ಬೆವರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ) ಓಪಪಾತಿಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವೀಪಾದಿಗಳನ್ನು, ಚತುಷ್ಪಾದಿಗಳು, ಬಹುಪಾದಿಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಅದರಂತೆಯೇ ಯಕ್ಷರನ್ನು, ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು, ಕುಂಭಂಡರನ್ನು ಅಸುರ, ದಾನವ, ಗಂಧರ್ವ, ಪ್ರೇತ, ಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಿನ್ನರ ಮಹೋರಗಾ, ನಾಗ, ಸುಪರ್ಣ, ಸಿದ್ಧ, ವಿದ್ಯಾಧರ ಇನ್ನಿತರರನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆ, ಅಶ್ವ, ಗೋವುಗಳು, ಎಮ್ಮೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳು, ಮೇಕೆಗಳು, ಕುರಿಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಹಂದಿಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ತೋಳಗಳು, ನಾಯಿಗಳು, ನರಿಗಳು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಮುತ್ತು, ವಜ್ರಗಳು, ಶಂಬ, ಶಿಲ, ಪವಾಳ (ಹವಳ), ಮಾಣಿಕ್ಯ, ಮಿಸಾರಕಲ್ಲು, ವೆಳೂರಿಯೋ (ಬೆಕ್ಕಿನ ಕಣ್ಣಿನ ರತ್ನ) ವಜ್ರ, ಫಳಿಕ, ಕಬ್ಬಿಣ, ತಾಮ್ರ, ಕಂಚುಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾರುಮುಡಿ, ರೇಷ್ಮೆ, ಹತ್ತಿ, ನಾಣವಸ್ತ್ರ (ಸೆಣಬು) ಭಂಗವಸ್ತ್ರ, ಕಂಬಳಿ (ವುಲನ್)ಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ಭತ್ತವನ್ನು, ಬಾಲರ್ಿಯನ್ನು, ಸಜ್ಞೆ ಕುಂದ್ರುಸ ಧಾನ್ಯ, ಬೇಳೆಗಳು, ಗೋಧಿ, ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಸೌಗಂಧಿಕ ಬೇರುಗಳು, ಸಸ್ಯರಸ, ಸಸ್ಯತಿರುಳು, ತೊಗಟೆ, ಎಲೆಗಳು, ಹೂಗಳು, ಹಣ್ಣು-ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಹುಲ್ಲು, ಬಳ್ಳಿ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಸಸತ್ಯಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಮೀನುಗಳು, ಆಮೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಂತೆ ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ದಶರ್ಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ? ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ಹುಡುಕಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ? ಯಾವುದು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಹೇಳಿ? (159)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಮೂರನ್ನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಶರ್ಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಡುಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದದು? ಸಚೇತನಾ (ಅರಿವುಳ್ಳದ್ದನ್ನು) ಮತ್ತು ಅಚೇತನಾ (ಅರಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು) ಗಳಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರತೆಯನ್ನು (ನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು) ದಶರ್ಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಖಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವಾದದ್ದು ಇಲ್ಲ (ಎಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯಕರವಾಗಿದೆ) ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾಥರ್ಿಕವಾಗಿ ಜೀವಿ (ಆತ್ಮ/ವ್ಯಕ್ತಿ) ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.


ಸಾಧು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಸತ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆನು.

5. ಅಕಮ್ಮಜಾದಿ ಪನ್ಹೋ (ಕರ್ಮ-ಕಾರಣಾತೀತ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಾವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮದಿಂದಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು. ಹಲವು ಜೀವಿಗಳು ಕಾರಣದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಋತುನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಂತೆ ಮೂರರ ಗುಂಪಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸದ ಯಾವುದಾದರೂ ಇದೆಯೇ? (160)

ಒ ಮಹಾರಾಜ, ಅಂತಹ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಯಾವುವವು? ಆಕಾಶ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ನಿಬ್ಬಾಣ ಓ ಮಹಾರಾಜ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ದಯವಿಟ್ಟು ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತ ಗೊಳಿಸಬೇಡಿ, ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಡಿ.

ನಾನು ಏನು ಹೇಳಿದೆ ಎಂದು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನನ್ನನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಭೋಧಿಸುತ್ತಿರುವಿರಿ?

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಆಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಿರಿ. ಅದು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಭಗವಾನರು ನೂರಾರು ವಿಧಗಳಿಂದ ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನೀವು ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಿರಿ.


ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವೇ ಬೇಡ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೂರಾರು ವಿಧಗಳಿಂದ, ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನರೇ ಎಂದಿಗೂ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು, ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಉದಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ.

ಓ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈಗ ನಾವು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕತ್ತಲೆಗೆ ಹೋದಂತೆ ಆಯಿತು, ಕಾಡಿನಿಂದ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಆಯಿತು. ಪೊದೆಗಳಿಂದ ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳಿಗೆ ಹೋದಂತೆ ಆಯಿತು. ನೀವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣ ಉದಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಆಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ನಿಬ್ಬಾಣದ ಉದಯದ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಹೇಗೆಂದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ಮಗನಿಗೆ ತಂದೆಯಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ತಂದೆಗೂ ತಂದೆಯಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಗುರುವಿದ್ದಾನೆ ಎಂದಮೇಲೆ, ಗುರುವಿಗೂ ಗುರು ಇರಲೇಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ಬೀಜದಿಂದ ಸಸ್ಯ ಬಂತು ಎಂದಮೇಲೆ ಜೀಜಕ್ಕೂ ಮೂಲ ಬೀಜವೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದ್ದಮೇಲೆ ನಾವು ನಿಬ್ಬಾಣದ ಉದಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಬಹುದಲ್ಲವೇ? ಹೇಗೆ ನಾವು ಮರದ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯ ಶಿಖರವನ್ನು (ತುತ್ತ ತುದಿ) ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಬೇರು ಸಹಾ ಇದೆ ಎಂದು ತೀಮರ್ಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾಣವು ಅನುತ್ಪಾದನೀಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಉದಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿಲ್ಲ.

ಓ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈಗ ಬನ್ನಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಚಚರ್ೆಯಿಂದ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿ, ಏನೆಂದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.

ಹಾಗಾದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ. ನಾನು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಾನವನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಏರಬಹುದೇ?

ಹೌದು ಆತನು ಹತ್ತಬಲ್ಲನು.

ಆದರೆ ಮಾನವನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತರಲು ತರಬಹುದೇ?
ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಇದೇರೀತಿಯೇ ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ ಮಾನವನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಡಗಿನಿಂದ ದಾಟಬಲ್ಲನೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಡಕ್ಕೂ ಹೋಗಬಲ್ಲನೇ?

ಹೌದು ಆತನು ಹೋಗಬಲ್ಲನು.

ಆದರೆ ಮಾನವನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸಾಧಾರಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಗರದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆ ದಡವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?


ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಒಳ್ಳೆಯದು, ಹೀಗೆಯೇ ನಿಬ್ಬಾಣದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣದ ಉದಯದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣವು ಅಸಂಖತ ಧಮ್ಮವಾಗಿದೆ (ಸ್ಥಿತಿಯಿಲ್ಲದ/ಅಕಾರಣೀಯ/ಅನವಲಂಬಿತ ವಾದುದು).



ಏನು ಭಂತೆ ನಿಬ್ಬಾಣವು ಅಸಂಖತ ಧಮ್ಮವೇ?

ಹೌದು ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾಣವು ಅಸಂಖತ ಧಮ್ಮವಾಗಿದೆ.

ಭಂತೆ ಅದನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಇಲ್ಲ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾಣವು ಅಸಂಯುಕ್ತವಾದುದು, ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ರಚಿತವಾಗದಂತಹುದು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದು ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಅನುತ್ಪನ್ನವೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಭವಿಷ್ಯಕಾಲವೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ತಮಾನವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಚಕ್ಷುವಿಞ್ಞಾನದಿಂದ ಅರಿಯುವಂತಹದಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೋತವಿಞ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಅರಿಯುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾಸಿಕ/ಜಿಹ್ವಾ ವಿನ್ಯಾನದಿಂದಲೂ ಅರಿಯಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಯವಿನ್ಯಾನದಿಂದಲೂ ಅರಿಯಲು ಅಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಓಹ್ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಒಂದುವೇಳೆ ನಿಬ್ಬಾಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅನುತ್ತನ್ನವೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೀಯವೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅತೀತ, ಭವಿಷ್ಯ ವರ್ತಮಾನವೂ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇಂದ್ರೀಯಗಳಂತ ಅರಿಯಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ ನಿಬ್ಬಾಣದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ, ನಿಬ್ಬಾಣದಂತಹ ವಿಷಯವೇ/ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾಣವು ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ (ಮನೋವಿಞ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ). ವಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸುಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ನೇರವಾದ, ಅನಾವರಣಗೊಂಡ, ನಿರಾಮಿಷದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದ ಆರ್ಯಶ್ರಾವಕರು ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವರು.

ಭಂತೆ, ಹಾಗಾದರೆ ನಿಬ್ಬಾಣ ಎಂದರೇನು? ಇದನ್ನು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಬಹುದೇ? ಇದನ್ನು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಚಚರ್ಿಸಿ ವಿವರಿಸಬಹುದೋ ವಿವರಿಸಿ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ವಾಯುವಿನಂತಹ ವಸ್ತುವಿದೆಯೇ?

ಖಂಡಿತ ಇದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಅದು ಯಾವ ಬಣ್ಣ, ಯಾವ ಆಕಾರ, ಅದು ತೆಳ್ಳನೆಯದೆ ಅಥವಾ ದಪ್ಪಗಿರುವುದೇ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದೇ ಅಥವಾ ಉದ್ದವಾಗಿರುವುದೇ?

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನೀವು ಹೇಳಿದಂತಹ ಸ್ವಭಾವದ ಕೈಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹಿಂಡುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿದೆ.

ಆದರೆ ನೀವು ವಾಯುವನ್ನು ತೋರಿಸಿಲ್ಲವಾದರೆ ವಾಯುವೇ ಇಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅದು ಇದೆಯೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸಿಲ್ಲವಾದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅನುಭೂತಿಯಿದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿಬ್ಬಾಣವು ಇದೆ. ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅದರ ವರ್ಣ, ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ ಎಂದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ.

ಸಾಧು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಸಾದೃಶ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ಕಾರಣಗಳ ಸಮೇತ ನೀವು ವಿವರಿಸಿದಿರಿ. ಇಂದಿನಿಂದ ನಿಬ್ಬಾಣವು ಇದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

6. ಕಮ್ಮಜಾದಿ ಪನ್ಹೋ (ಕರ್ಮಜಾತದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಕಮ್ಮಜಾತವು (ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು) ಯಾವುದು? ಹೇತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು (ಹೇತುಜಾ) ಯಾವುದು? ಋತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು (ಹೇತುಜಾ) ಯಾವುದು? ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದು ಕಮ್ಮಜಾತವಲ್ಲ, ಹೇತುಜಾತವಲ್ಲ ಹಾಗು ಋತುಜಾತವಲ್ಲ? (161)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಸಚೇತನವೋ (ವಿಞ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವೋ) ಅವೆಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಜಾ (ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವೇ ಆಗಿದೆ). ಅಗ್ನಿಯು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಯಾವುದು ಬೀಜದಿಂದ ಜನಿಸಿ ಇರುವಂತಹುದೇ ಹೇತುಜ (ಕಾರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು) ಆಗಿದೆ. ಪೃಥ್ವಿ, ಬೆಟ್ಟ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಇವೆಲ್ಲ ಋತುಜಾ ಆಗಿದೆ (ಋತುವಿನಿಂದ ಜನಿಸಿವೆ). ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ನಿಬ್ಬಾಣವು ಕರ್ಮಜವಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೇತುಜಾವು ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಋತುಜಾವು ಅಲ್ಲ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು, ಹಾಗೆಯೇ ಹೇತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು, ಹಾಗೆಯೇ ಋತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಇದ್ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ನಿಬ್ಬಾಣ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಅನುತ್ಪನ್ನವಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ಪಾದನೀಯವೂ ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಗತಕಾಲವಲ್ಲ, ಮುಂಬರುವ ಕಾಲವೂ ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಿನ ಕಾಲವೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದಾಗಲಿ, ಕಿವಿಯಿಂದಾಗಲಿ, ಮೂಗಿನಿಂದಾಗಲಿ, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೇಹದಿಂದಾಗಲಿ ಅರಿಯಲಾಗದು. ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ, ಸುಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ, ನೇರವಾದ, ಅನಾವರಣಗೊಂಡ, ನಿರಾಮಿಶದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದ ಆರ್ಯಶ್ರಾವಕರು ಮಾತ್ರ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಬಲ್ಲರು.

ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು. ಆದರೂ ನೀವು ಅದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಸಂದೇಹ ದೂರೀಕರಿಸಿದಿರಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಿರಿ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಂಧಿಸಿದಾಗಲೇ ನನ್ನ ಸಂಶಯಗಳು ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ನಿಜಕ್ಕೂ ನೀವು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ಗಣನಾಯಕರಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವಿರಿ.

7. ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ 

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷರು ಇರುವರೇ? (162)

ಇದ್ದಾರೆ ಮಹಾರಾಜ.

ಅವರು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬೀಳುವರೇ?

ಹೌದು ಅವರು ಸಹಾ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬೀಳುವರು.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರ ಶವಗಳೇಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಶವಗಳ ವಾಸನೆ ಸಹಾ ಏಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಉಳಿದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವರ ಶವಗಳಿಂದ ವಾಸನೆಯು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀಚ ಯಕ್ಷರ ಅವಶೇಷವು ಹುಳುಗಳಂತೆ, ಜೀರುಂಡೆಗಳಂತೆ, ಇರುವೆಗಳಂತೆ, ಚಿಟ್ಟೆಗಳಂತೆ, ಹಾವುಗಳಂತೆ, ಚೇಳುಗಳಂತೆ, ಜರಿಗಳಂತೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವುವು.

ಓ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರ್ಯಾರು ಇಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಬಲ್ಲರು?

8. ಅನವಸೇಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದ ಪನ್ಹೋ (ನಿಯಮಗಳ ವಿಧಿಸುವಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಹಿಂದೆ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ವೈದ್ಯಗುರುಗಳು ಇದ್ದರೋ ಉದಾಹರಿಸುವುದಾದರೆ ನಾರದ, ದಮ್ಮಾಂತರಿ (ಧನ್ವಂತರಿ), ಅಂಗಿರಸ, ಕಪಿಲ, ಕಂಡರಗ್ಗಿ, ಸಾಮ, ಅತುಲ, ಪುಬ್ಬಕಚ್ಚಾಯನ, (ಪೂರ್ವಕಾತ್ಯಾಯನ) ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹಾ ರೋಗವನ್ನು, ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಡದೆ ಅರಿತಿದ್ದರು. ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಮಿಮಾಂಸೆ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಅವರು ಯಾವ ಯಾವ ರೋಗವು ಯಾವುದರಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವರೀತಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬೇಕೆಂದು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಸಹಾ ಇವರ್ಯಾರು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಥಾಗತರು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಾ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹಾ, ಅವರು ಸಂದಭರ್ಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಅವಶ್ಯಕತೆ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ವಿನಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಏಕೆ ವಿಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಯಾವಾಗೆಲ್ಲಾ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸಂದರ್ಭವು ಬಂದಿತೋ, ಆಗ ತಪ್ಪು ಎಲ್ಲಾಕಡೆ ತಿಳಿದಾಗ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದರು. ಮೊದಲೇ ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಏಕೆ ವಿಧಿಸಲಿಲ್ಲ. (163)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಸರ್ವಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಅವರು ನಿಯಮಿಸಿದ್ದ 150 (227) ನಿಯಮಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಸಹಾ ಮೊದಲೇ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು: ನಾನು ಈಗಲೇ ಈ ಎಲ್ಲಾ 150 (227) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಜನರು ಭಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುವವರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಸೇರದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ಓಹ್, ಎಷ್ಟೊಂದು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು, ಸಮಣ ಗೋತಮರ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ ಆಗ ಅವರು ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಂಬಲಾರರು, ಆಗ ಅವರು ದುರ್ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂದರ್ಭ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಯಮ ವಿಧಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯೋಚಿತವಾದುದು. ಆಗ ಧಮ್ಮ ಬೋಧನೆ ನೀಡಿ ನಿಯಮ ವಿಧಿಸುವೆನು. ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿ ನಿಯಮ ವಿಧಿಸುವೆನು.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧರಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿಷಯವಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಲ್ಲಿನ ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾದುದು. ಇದು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿದೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಇದು ತಥಾಗತರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೊದಲೇ ಅಷ್ಟು ನಿಯಮ ವಿಧಿಸಿದ್ದರೆ ಸೇರಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಭೀತಿಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಹೀಗೆಯೇ ಇರುವುದರಿಂದ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆನು.

9. ಸುರಿಯತಪನ ಪನ್ಹೊ (ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ಸೂರ್ಯ ಸದಾ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಾನಲ್ಲವೆ? ಅಥವಾ ಎಂದಾದರೂ ಅದರ ತಾಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದೇ? (164)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸೂರ್ಯನು ಸದಾ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಎಂದಿಗೂ ಮಂದವಾಗಿ ಉರಿಯಲಾರನು.

ಆದರೆ ಇದು ಹೀಗಾದರೆ, ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯ ಹಲವಾರು ಸಾರಿ, ಉಗ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವಾರು ಸಾರಿ ಮಂದವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ಕು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಅದರಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಆತನ ತಾಪವು ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದವು ನಾಲ್ಕು? ಅವೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮೋಡ, ಮಂಜು, ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಣ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯತಾಪ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅದ್ಭುತ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಆಶ್ಚರ್ಯವು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ. ಸೂರ್ಯನು ಇಷ್ಟೊಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೂ, ವೈಭವಯುತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೆಲವು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದಾಗಿ) ಯಿಂದಾಗಿ ನರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ತುಚ್ಛ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು. ಇಂತಹವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮಂಥ ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ಹೊರತು ಮತ್ಯಾರು ವಿವರಣೆ ನೀಡಬಲ್ಲರು.

10. ಕಠಿನತಪನ ಪನ್ಹೋ (ತಾಪದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಸೂರ್ಯನು ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾಗಿ ತಪಿಸುವನು. ಆದರೆ ಗೀಷ್ಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಹಾಗಿಲ್ಲ? (165)


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಗೀಷ್ಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಆಗ ಧೂಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗು ಧೂಳು ಮೋಡಗಳಲ್ಲೂ ನುಸುಳಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪರೇಣುಗಳು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹರಡಿ, ಮೋಡಗಳು ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುತವು ಸಹಾ ಬಲಯುತವಾಗಿ ಆಗ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಪ್ರಕರವಾಗಿ ಬೀರಲು ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನತಾಪ ಕೊಂಚ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ (ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ) ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪೃಥ್ವಿಯ ಕೆಳಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಿರುತ್ತದೆ, ಮಳೆಯು ಕಾಯ್ದುಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಧೂಳು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪರೇಣುಗಳು ಸಹಾ ಮಂದವಾಗಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶವು ಸಹಾ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಶುಭ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಮಂದಗಾಳಿಯು ಬೀಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ತಡೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಯುತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ಗೀಷ್ಮ ಋತುವಿಗಿಂತ ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಯುತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವನು.

ಹೀಗೆ ತಡೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವನು, ಆ ಪ್ರಕಾಶತೆಯು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ತಡೆಗಳು ಇರುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಲಾರದು.

ಸಾಧು ಭಂತೆ, ನಿಮ್ಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆ. 

milinda panha 6. ಅನುಮಾನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

6. ಅನುಮಾನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಬುದ್ಧ ವಗ್ಗ
1. ದಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನ ಪನ್ಹೊ (ಎರಡು ಬುದ್ಧರ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಇದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಇಬ್ಬರು ಅರಹಂತ ತಥಾಗತರು ಆದ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಒಂದೇಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಉದಯಿಸಲಾರರು, ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರೆಲ್ಲಾ ಬೋಧಿಸಿದ್ದು, 37 ಬೋಧಿಪಕ್ಖೀಯ ಗಳನ್ನೇ, ಅವರು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಬಳಸಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳನ್ನೇ, ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ್ದು ಮೂರು ವಿಧದ ಶಿಕ್ಷಣವಾದ ಶೀಲ, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಬುದ್ಧಿವಾದ ಅಪ್ರಮಾದದಿಂದಿರುವಿಕೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರೆಲ್ಲ ಮಾಡಿದ ಬೋಧನೆ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು, ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು, ಅವರ ಬುದ್ಧಿವಾದ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಬ್ಬರು ತಥಾಗತರು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಉದಯಿಸಬಾರದು? ಒಬ್ಬ ಬುದ್ಧರ ಉದಯಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕವು ಬೆಳಿಕಿನಿಂದ ಪ್ರವಾಹಿತವಾಗಿದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಬುದ್ಧರ ಉದಯಿಸಬಹುದಾದರೆ ಆಗ ಇಡೀ ಲೋಕಗಳು ಅವರ ಭವ್ಯ ವೈಭೋಗದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಇಬ್ಬರು ತಥಾಗತರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬಹುದಿತ್ತು. ಹೀಗೆಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ನನ್ನ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿ. (145)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ದಶಸಹಸ್ರ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬುದ್ಧರು ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಹಾ ಒಬ್ಬ ತಥಾಗತರನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲದು, ಹಾಗಲ್ಲದೆ ಎರಡನೆಯ ತಥಾಗತರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದರೆ ಆಗ ಈ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಾಳಲಾರವು, ಆಗ ಅವು ಕಂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಅಲುಗಾಡುತ್ತವೆ. ಚೂರಾಗಿ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ದೋಣಿಯಂತೆ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಹತ್ತಿದರೆ ಅವನ ತೂಕ ತಾಳಬಲ್ಲದ್ದು, ಆದರೆ ಎರಡನೆಯವನು ಹತ್ತಿದಾಗ, ಆತನು ಸಹಾ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ದೇಹಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮವಿದ್ದಾಗ ಆ ಪುಟ್ಟ ದೋಣಿಯು ತಾಳಬಲ್ಲದೇ?

ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಅದು ಅಲುಗಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಆ ಕಡೆ, ಈ ಕಡೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದು ಮುರಿಯಬಹುದು, ಚೂರಾಗಬಹುದು, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಬಹುದು, ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಹುದು.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ದಶಸಹಸ್ರ ಲೋಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ತಥಾಗತರು ಆಗಮಿಸಿದರೆ ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ತನಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಕತ್ತಿನವರೆಗೆ ತಿಂದಿರುವನು, ಹೀಗೆ ತುಂಬಿದ ಹೊಟ್ಟೆಯವ ಕಟ್ಟಿಗೆಯಂತೆ ಬಾಗಲಾರ, ಮಂಪರಿನಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ, ಈಗೇನಾದರೂ ಆತನು ಅಷ್ಟೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಆತನು ಸುಖಿಯಾಗಿರುವನೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ. ಆತನೇನಾದರೂ ಮತ್ತೆ ತಿಂದರೆ ಆತನು ಸಾಯಬಹುದು.

ಹೇಗೆ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ತಿಂದರೆ ದೇಹ ತಾಳಲಾರದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡನೆಯ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಈ ಲೋಕ ತಾಳಲಾರದು.

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಳಿತಿನ ಮಹಾ ತೂಕವನ್ನು ಭೂಮಿಯು ತಾಳಲಾರದೆ ಕಂಪಿಸುವುದೇ?

ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಎರಡು ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತುಂಬಕ್ಕೂ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನರು ಒಂದು ಬಂಡಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಇನ್ನೊಂದು ಬಂಡಿಗೆ ತುಂಬಿದರೆ ಆ ಬಂಡಿಯು ಆ ತೂಕವೆಲ್ಲಾ ತಾಳುವುದೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಆ ಚಕ್ರಗಳ ನಾಭಿಯು ಬಿರುಕಾಗಬಹುದು, ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮುರಿಯಬಹುದು, ಚಕ್ರಪರಿಧಿಯು ಚೂರು ಚೂರಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಆ ಮರದ ಆಕಾರವು ಮುರಿದುಹೋಗಬಹುದು.

ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಸಹಾ ಅತಿಯಾದ ಬಾರದಿಂದ ಅದು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೇ?

ಹೌದು ಭಂತೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಭೂಮಿಯು ಸಹಾ ಅತಿಯಾದ ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಮಹಾಭಾರವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದು. ಚಚರ್ೆಯು ಮಾತ್ರ ತಥಾಗತಬಲವನ್ನು ಅರಿವು ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಆಲಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಒಂದುವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಬುದ್ಧರು ಉದಯಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಅವರವರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲೇ ವಾದವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಬುದ್ಧ, ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧ ಎಂದು ಎರಡು ಗುಂಪಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಧರ್ೆಯಿರುವುದೋ ಹಾಗೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಇಬ್ಬರು ತಥಾಗತರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಲಾರರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವಿದೆ ಆಲಿಸಿ. ಇಬ್ಬರು ಬುದ್ಧರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದರೆ, ತಿಪಿಟಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವಂತಹ ಬುದ್ಧರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧರೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅಗ್ರಪ್ರಾಧಾನ್ಯರು ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ, ಬುದ್ಧರೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧರ ಬೋಧನೆಯು ಪರಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ, ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಅಸಮಾನ, ಅನುಪಮೇಯ, ಅನುತ್ತರವಾದುದು, ಸ್ಪಧರ್ಾತೀತ, ಎನ್ನುವುದೆಲ್ಲಾ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಇಬ್ಬರು ತಥಾಗತರು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಲಾರರು.

ಜೊತೆಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧರಿಗೆ ಸ್ವಭಾವ ಅದ್ವೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧರೊಬ್ಬರೆ ಉದಯಿಸಬೇಕು, ಏಕೆ? ಸರ್ವಜ್ಞ ಬುದ್ಧರ ಶೀಲ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಏಕಮೇವತೆಯಿದೆ, ಯಾವುದದು? ಈ ವಿಶಾಲ ಪೃಥ್ವಿಯು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವಿಶಾಲ ಸಾಗರವು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಿನೆರೂ ಮಹಾಪರ್ವತವೂ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶವು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯ ಸಕ್ಕ ಸಹಾ ಒಬ್ಬನೆ, ಮಾರನು ಒಬ್ಬನೆ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮ ಸಹಾ ಒಬ್ಬನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು, ಅರಹಂತರು ಆಗಿರುವ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಸಹಾ ಏಕಮೇವ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಏಕ ಮೇವರಾಗಿಯೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಜಟಿಲವಾಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ, ಸರಳವಾಗಿ, ಉಪಮೆಗಳ ಸಹಿತ, ಕಾರಣಸಹಿತ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ. ಬುದ್ಧಿವಂತನಲ್ಲದವನು ಸಹಾ ಕೇಳಿ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ನನ್ನಂಥಹ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ. ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆನು.


2. ಗೋತಮಿ ವಸ್ತ್ರದಾನ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ (ತಾಯಿಯ ತಂಗಿ)ನವರಿಗೆ ಆಕೆ ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: ಓ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೋತಮಿ, ಅದನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನಮಾಡಿಬಿಡಿ, ಸಂಘವು ಅದನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಪಡೆದರೆ, ನೀವು ನನ್ನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಘವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಹೇಳಿ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರು ಘನವಾದವರಲ್ಲವೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆವುಳ್ಳವರಲ್ಲವೆ? ಮತ್ತು ಸಂಘಕ್ಕಿಂತಲೂ ದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರಲ್ಲವೆ? ವರ್ಷವಾಸಕ್ಕೆಂದು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೋತಮಿಯು ತಾನೇ ನೇಯ್ದು, ಕತ್ತರಿಸಿ, ಇಸ್ತ್ರಿಮಾಡಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಅಪರ್ಿಸಲು ಹೋದರೆ ಅದನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಅಪರ್ಿಸಿ ಎಂದು ಏಕೆ ಹೇಳಿದರು? ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ತಥಾಗತರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಂಘಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೆ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ಅಪರ್ಿಸಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು ತಮಗಾಗಿ ಬಂದ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ದಾನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ನೀವೇ ಅರಿತಿರುವಂತೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನವರಿಗೆ ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ನೀಡಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. (146)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಭಗವಾನರು ಹಾಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನಿಗೆ ನೀಡಲು ನಿದರ್ೆಶಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಅವರು ನಿದರ್ೆಶಿಸಿದ್ದು, ತಮಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಫಲವಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ, ಅಥವಾ ತಾವು ದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುಕಂಪದಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.

ನಾನು ಹೋದಮೇಲೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಸಂಘವು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಭಾವಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಘಕ್ಕೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಹಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಗೋತಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: ಓ ಗೋತಮಿ, ಅದನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡು, ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ನನಗೆ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಸರಿ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ತಂದೆಯು ತಾನು ಜೀವಂತವಿರುವಾಗಲೇ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳ, ಸೈನಿಕರ, ರಾಜದೂತರ, ಕಾವಲುಗಾರರ, ಅಂಗರಕ್ಷಕರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಮುಂದೆಯೇ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ, ಘನತೆಯೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಸದ್ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತ ಈಗ ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದರೆ ಮುಂದೆ ಜನರಿಂದಲೇ ಆತನು ಗೌರವಿಸಲ್ಟಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು ಸಹ ಈಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಘವು, ಕಾಲನಂತರವೂ, ನಾನು ಹೋದ ಬಳಿಕವೂ ಆರಾಧಿಸಲ್ಟಡುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಗೋತಮಿಗೆ ಓ ಗೋತಮಿಯೇ ಅದನ್ನು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನವಾಗಿ ಅಪರ್ಿಸು, ಸಂಘಕ್ಕೆ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ನನಗೆ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಸರಿ ಎಂದಿದ್ದರು

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೇವಲ ವಷರ್ಾವಾಸಕ್ಕೆಂದು ವಸ್ತ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ತಥಾಗತರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಲಾರದು. ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಾಯ್ತಂದೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವರು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂಸಿಸುವರು, ಹೀಗೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರು ತಾಯ್ತಂದೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಗಿಬಿಟ್ಟರೇ?

ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ತಾಯ್ತಂದೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ತಮಗಿಷ್ಟಬಂದಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲಿ, ಅದನ್ನು ಆ ಮಕ್ಕಳು ಇಷ್ಟಪಡಲಿ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಲಿ ಮತ್ತು ಆ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ, ಕೂದಲು ತೊಳೆಯುವ ದ್ರವದಿಂದಾಗಲಿ ಸೇವೆಮಾಡಲಿ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಆ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಘವು ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಥಾಗತರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಲಾರದು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಘವು ಇಷ್ಟಪಡಲಿ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟಪಡದಿರಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಓ ಮಹಾರಾಜ ಊಹಿಸಿ, ಒಬ್ಬನು ರಾಜನಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ನೀಡುವನು ಮತ್ತು ರಾಜನು ಆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅಂದರೆ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ದೂತನಿಗೆ ಅಥವಾ ಸೇನಾಪತಿ ಅಥವಾ ಕುಲಗುರುವಿಗೆ ನೀಡುವನು, ಆಗ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು ರಾಜನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗುವರೇ?

ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ರಾಜನಿಂದ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ರಾಜನಿಂದಲೇ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವನೋ, ಆತನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ರಾಜನೇ ಆತನಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿರುವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಉಡುಗೊರೆ ಸಹಾ ನೀಡಿರುವನು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿರುವರು: ಸಂಘವು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಆಸ್ತಿಯಾದರೂ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನ ನೀಡಿಸಿದರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ತಮಗಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ದಾನದಿಂದ ಉಬ್ಬಿಹೋಗುವದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಅರ್ಹರು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅವರಿಗೂ ಅಪರ್ಿಸುವರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮಹಾರಾಜ, ಏನೆಂದರೆ ಭಗವಾನರು ದೇವಾತಿದೇವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮಜ್ಜೀಮನಿಘಾಯದ ಧಮ್ಮದಾಯದ ಸುತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ: ಯಾರು ದಾನಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಆತನು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಭಿಕ್ಷುವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇಡೀ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರಿಗಿಂತ, ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಲಿ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟರಾಗಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವರಾಗಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ತಥಾಗತರೇ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಅತ್ಯುತ್ತಮರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ದಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹರು ಅವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಯುಕ್ತ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿದೆ, ಮಾಣವ ಗಾಮಿಕ ಎಂಬ ದೇವಪುತ್ತನು ದೇವಮಾನವರ ಸಭಾ ಮಧ್ಯೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:

ರಾಜಗೃಹದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ಗಿರಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಪರ್ವತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದಿರನು ಸುಂದರ. ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧರು ಅಗ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಾಣವ ದೇವಪುತ್ರನಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಭಗವಾನರ ಅಂಗೀಕಾರವು ಇದೆ. ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ತರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: ಯಾರು ಮಾರನ ಬಲಗಳನ್ನು ಪಲಾಯನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದರೋ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ದುಃಖಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವರೋ ಅವರಿಗೆ ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಒಂದೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಪಟ್ಟು, ಆರಾಧಿಸೋಣ.

ಭಗವಾನದಿಂದಲೂ ದೇವಾತಿದೇವ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಒಬ್ಬ ಅದ್ವಿತೀಯ ಜೀವಿಯಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಹುಟ್ಟಿರುವುದೇ ಬಹುಜನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಬಹುಜನ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ. ಲೋಕಾನುಕಂಪೆಯಿಂದ, ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಸುಖ-ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರು ಆ ಜೀವಿ? ಅವರೇ ತಥಾಗತರು, ಅರಹಂತರು ಆದ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಈ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿದೆ.


3. ಗಿಹಿಪಬ್ಬಜಿತ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಪನ್ಹೋ (ಗೃಹಸ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಭಿಕ್ಷುಗಳಾಗಲಿ, ಪಬ್ಬಿಜಿತರೇ ಆಗಲಿ, ಯಾರು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅರಹತ್ವ ಸಾಧಿಸಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರುವನೋ ಆತನಿಗೆ ನಾನು ವಣರ್ಿಸುವೆನು. ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಆತನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಪಬ್ಬಿಜಿತನಾಗಿಯೇ ಇರಲಿ, ಯಾರು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವನೋ, ಗಳಿಸಿರುವನೋ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟುವನೋ ಆತನು ಜ್ಞಾನವು ಧಮ್ಮವು ಕುಶಲವು ಆದ ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಗಳಿಸುವನು.

ಈಗ ಹೇಳಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ, ಇಂದ್ರೀಯ ಭೋಗಿಯಾದ, ಪತ್ನಿಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ, ಕಾಶಿ ಚಂದನವನ್ನು ಬಳಸುವ, ಹೂಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು, ತೈಲಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸುವ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ಮಣಿಕುಂಡಲಾದಿ ರತ್ನಚಿನ್ನಸಹಿತ ಪೇಟ ಧರಿಸುವವನು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಪಬ್ಬಜಿತನಾಗಿ, ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿ, ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ, ಪರಜನರಿಂದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಶೀಲಸ್ಕಂಧಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ, ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೂರೈವತ್ತು (227) ವಿನಯ ಶೀಲಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ, ಹದಿಮೂರು ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ, ಯಾವುದನ್ನು ಭಂಗಮಾಡದೆ ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವಿರಿ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ನಿಮಗೂ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನಿದೆ? ನಿಮ್ಮ ತಪವು ಪರಿಣಾಮರಹಿತವೇ? ಆಯಿತು, ನಿಮ್ಮ ಅಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣವು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು, ನಿಮ್ಮ ನಿಯಮಪಾಲನೆ ಬಡವಾಯಿತು, ನಿಮ್ಮ ಧುತಂಗಗಳ ಪಾಲನೆ ಅಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಯಾಯಿತು, ಏತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಈ ನಿಯಮಗಳ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವಿರಿ? ಅಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥರು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತಲೇ ಸಾಧಿಸುವಾಗ, ಅರಹತ್ವವು ಹೀಗೂ ಸಿಗುವುದಾದರೆ ನಿಮ್ಮ ಕಷ್ಟಗಳೇಕೆ? (147)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಗಾಥೆಯು ಭಗವಾನರಿಂದ ಬಂದಿದುದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಯೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತನಿಗೆ ತಾನು ಪಬ್ಬಜಿತನೆಂದು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ಪಬ್ಬಜಿತತ್ವದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ತ್ಯಾಗದಿಂದ ದೂರಾಗಿರುವ, ಅರಹತ್ವದಿಂದ ದೂರಾಗಿರುವ, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿಹೋಗಿ ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಸಾಮಾನ್ಯನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು? ಆದರೂ ಸಹ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನು ಗೃಹಸ್ಥನೇ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪಬ್ಬಜಿತನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಆತನು ಯೋಗ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅನುಷ್ಠಾನಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೆ, ಶೀಲಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಅರಹತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಬಲ್ಲನು, ಜ್ಞಾನ, ಧಮ್ಮ ಕುಶಲವನ್ನು ಗಳಿಸುವನು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೀಗಿರುವಾಗಲು, ಪಬ್ಬಜಿತನೇ ತ್ಯಾಗಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜವು (ತ್ಯಾಗ) ಬಹುಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಯಾರೂ ಲೆಕ್ಕಚಾರ ಹಾಕಲಾರರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಣಿರತ್ನದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಗಾಧ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದಲೂ ಸರಿಗಟ್ಟಲಾರರೋ, ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು ಇಷ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾರರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜವು (ಭಿಕ್ಷುತನವು) ಅಪಾರ ಲಾಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹಲವು ಅಪ್ರಮಾಣಿತ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರಾರು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲಾರರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಲಾಗುವುದೇ, ಇಷ್ಟು ಅಲೆಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದೇ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತನು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಸಿದ್ಧಿಸಬಲ್ಲನು. ನೇರವಾಗಿ, ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಬಲ್ಲನು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತನು ಅಲ್ಪೆಚ್ಛೆವುಳ್ಳವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ನಿರಾಲಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ (ಜಗದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತಾನೆ) ಅನಿಕೇತನ (ಮನೆಯಿಲ್ಲದವ, ಗೃಹಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರದ) ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶೀಲವಂತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ದೋಷರಹಿತ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದವ ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ದೃಢನು, ಕುಶಲನು ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆತನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ, ನೇರವಾಗಿ, ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಅರಹಂತ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಈಟಿಯು ಶುದ್ಧ ಲೋಹದಿಂದ ನುಣುಪಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ, ಹಗುರವಾಗಿ, ಕಲೆರಹಿತವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಗುರಿತಪ್ಪದೆ ವೇಗವಾಗಿ ಗುರಿ ತಲುಪುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತನು ಸಹಾ ಆಗಿದೆ.
ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿದೆ.

4. ಪಟಿಪದ ದೋಸ ಪನ್ಹೊ (ಮಾರ್ಗದೋಷ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವಾಗ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ತಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಆಗ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟವರಿಲ್ಲ, ಅವರಂತಹ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದವರಿಲ್ಲ. ಪಾಪದೊಡನೆ ಅವರಂತೆ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದವರಿಲ್ಲ, ಅವರಂತೆ ಮಾರನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದವರಿಲ್ಲ, ಅವರಂತೆ ಅಲ್ಪ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದವರೂ ಇಲ್ಲ, ಅವರಂತಹ ತಪಸ್ವಿ ಜೀವಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ನಿರರ್ಥಕ ನೋವುದಾಯಕ ಹೋರಾಟ ಕಂಡು ಅವರು ಆ ದೇಹದಂಡನೆಯ ಕುಮಾರ್ಗ ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:

ಈ ಕ್ರೂರಯುತ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸಹಾ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಾನವಾತೀತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞಾದಿಂದ ಉದಯಿಸುವ, ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ, ಶೋಭೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬೋಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಬೇರೆಯದೆ ಮಾರ್ಗವಿದೆ, ಅದು ಇದಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಅವರು ಆ ಪಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಬೋಧಿಸಿದರು:

ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗಿ, ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಬುದ್ಧಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಟ್ಟು ಮುನ್ನಡೆಯಿರಿ. ಹೇಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ಆನೆಯು ಮರಗಳ ಮನೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಧೂಳಿಪಟ ಮಾಡಿ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಥಾಗತರು ತಾವು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಪಥಕ್ಕೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? (148)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಲೂ ಹಾಗು ಈಗಲೂ ಸಹಾ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವು ಮಾತ್ರವೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಬುದ್ಧತ್ವ ಗಳಿಸಿದಂತಹ ಮಾರ್ಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಅಪಾರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು, ಅವರು ಅಲ್ಪಆಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರೆಗೆ ಆಹಾರ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಶರೀರ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆನಂತರದ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಅವರು ಬುದ್ಧತ್ವ ಪಡೆದರು. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೆ ತಥಾಗತರು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿದರು. ಹೇಗೆ ಆಹಾರವು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಲಹುತ್ತದೋ, ಹೇಗೆ ಆಹಾರದಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಸುಖವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ ತಥಾಗತರು ಬುದ್ಧತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡುವರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೋಷವಿರುವುದು ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಪಾಪದೊಡನೆ ಹೋರಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ತಥಾಗತರು ಬುದ್ಧತ್ವ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ದೋಷವಿದ್ದುದು ದೇಹದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ, ಆಹಾರ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರತು ಪ್ರಯತ್ನವು ಮಾತ್ರ ನಿಷಿದ್ಧವಲ್ಲ.

ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಆತುರದಿಂದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆತುರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಕೈಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಚಲಿಸಲು ಆಗದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಹೇಳಿ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನ ಆ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾರ್ಗವು ಕಾರಣವಾಯಿತೇ?
ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಮಹಾಪೃಥ್ವಿಯು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದ ದೋಷವಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ದೋಷವಿರುವುದು ಆತನ ಆತುರತೆಯಿಂದ. ಅದರಿಂದ ಆತನು ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೋಷವಿರುವುದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಪಾಪದೊಡನೆ ಹೋರಾಟದಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಸಾಧಿಸಿಯೇ ತಥಾಗತರು ಬುದ್ಧರಾಗಿರುವರು. ಆದರೆ ದೋಷವಿರುವುದು ಆಹಾರದ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲಿ, ದೇಹದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರತು, ಮಾರ್ಗವು ಸದಾ ಸಿದ್ಧ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನು ಚೀವರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತೊಳೆಯಲಾರನು. ಅಲ್ಲಿ ದೋಷವಿರುವುದು ನೀರಿನದು ಅಲ್ಲ, ನೀರು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆತನದೇ ತಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಥಾಗತರು ಆ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಾರ್ಗವು ಸದಾ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸದಾ ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆನು.

5. ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ ಪನ್ಹೊ (ಗೃಹಸ್ಥರು ಸಂಘ ಸೇರಬಹುದೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರ ಶಾಸನವು ಮಹತ್ತರವಾದುದು, ಸಾರಯುತವಾದುದು, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದುದು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು, ಉದಾತ್ತವಾದುದು, ಅನುಪಮವಾದುದು, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದುದು, ವಿಮಲವಾದುದು, ಕಲೆರಹಿತವಾದುದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುದ್ದು ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತವಾದುದ್ದು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಸಂಘದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಸೋತಪನ್ನರಾಗುವವರೆಗೂ ಅವರು ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿರುವುದೇ ಒಳಿತು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ನಾನು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗ ಈ ಮನುಷ್ಯರು ಪಾಪದಿಂದಲೇ ಇರುವಾಗ, ಇಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಧಮ್ಮಕ್ಕೆ, ಸಂಘಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವರು ಸೇರಿದರೂ ಪುನಃ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿ ಮರಳಿ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದುವರು. ಆಗ ಜನರು ಸಹಾ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಬಹುದು ಸಮಣ ಗೋತಮರ ಧಮ್ಮವು ವ್ಯರ್ಥವಾದುದು, ಅದನ್ನೇ ಈ ಜನರು ಸಹಾ ತೊರೆದಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.(149)

ಊಹಿಸಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಂದು ಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ತುಂಬಾ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ತಂಪಾದ ನೀರಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಕೊಳಕಿನಿಂದ, ಕಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಕೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿ, ಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕೊಳೆಯು ಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಜನರು ಆ ಸ್ನಾನದ ಕೊಳವನ್ನು ನಿಂದಿಸುವರೋ ಅಥವಾ ಕೊಳಕು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವರೋ?

ಭಂತೆ, ಕೊಳಕು ಮನುಷ್ಯರನ್ನೇ ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಜನರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಕೊಳದ ಬಳಿ ಬಂದು ಸಹಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಿನವಾಗಿಯೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೇಗೆತಾನೇ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯೇ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ? ಜನರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡದೆ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯೇ ಹೇಗೆ ದೋಷಿಯಾಗಬಲ್ಲದು?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ಸಧಮ್ಮದ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ ನಿಮರ್ಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಚಿತ್ತವು ಪಾಪದಿಂದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆಯೋ ಈ ವಿಮುಕ್ತಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಹೊರಟು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ ಆತನನ್ನು ಜನರು ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಮನುಷ್ಯ ತಥಾಗತರ ಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕಲಿಲ್ಲ, ಆತ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೇಗೆತಾನೇ ತಥಾಗತರ ಧಮ್ಮವೇ ಆತನಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬಹುದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾರದದ್ದು ಅತನ ತಪ್ಪು, ಇದರಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮದ (ವಿಧಾನದ) ತಪ್ಪೇನಿದೆ?

ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಭಯಾನಕ ರೋಗಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪ್ರವೀಣನಾದ ವೈದ್ಯನು ಆತನಿಗೆ ಫಲಕಾರಿಯಾದ ಗುಣಮುಖನನ್ನಾಗಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆ ವೈದ್ಯನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಆತನು ಪಥಾಪಥ್ಯ ಮಾಡದೆ, ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸದೆ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ರೋಗಿಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಜನರು ಆ ರೋಗಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುವರೋ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವರೋ?

ಭಂತೆ, ಆ ರೋಗಿಯನ್ನೇ ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹೇಗೆತಾನೇ ಆ ವೈದ್ಯನು ಸ್ವತಃ ಆ ರೋಗಿಯನ್ನು ಗುಣಮುಖನನ್ನಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆ ರೋಗಿಯು ತಾನೇ ಗುಣಮುಖನಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಆ ವೈದ್ಯನು ಸಹಾ ಏನುತಾನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲನು?

ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ಸಂಜೀವಿನಿಯಂತಹ ಅಮೃತದಂತಹ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಧಮ್ಮದ ಬಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪದ ರೋಗಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ತಥಾಗತರು ಹೀಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ: ಯಾವ ಜೀವಿಗಳು ಪಾಪದ ರೋಗಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾದೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅಮರತ್ವದ ಪಾನಿಯ ಸೇವಿಸಿ ತಮ್ಮ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲಿ. ಈಗ ಯಾವ ಒಬ್ಬನು ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸದೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರೆ ಆತನಿಗೆ ಜನರು ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಮನುಷ್ಯ ತಥಾಗತರ ಸಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು, ಆದರೂ ಸಹಾ ಅಲ್ಲಿ ಇರಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕಲಾರದೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೇಗೆತಾನೇ ತಥಾಗತರ ಶಾಸನವೇ ಈತನಿಗೆ ಜೀವನ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಬಲ್ಲದು? ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ (ವಿಧಾನದ) ತಪ್ಪೇನಿದೆ?

ಅಥವಾ ಊಹಿಸಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಸಿದವನೊಬ್ಬನು ಮಹಾದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತಹ, ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಆತನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿಯೂ ಸಹಾ ತಿನ್ನಲಾರದೆ ಹಾಗೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಜನರು ನಿಂದಿಸುವುದು ಆ ಉಪವಾಸಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ದಾನಿಯನ್ನೋ?

ಭಂತೆ, ಆ ಉಪವಾಸಿಯನ್ನೇ ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಮನುಷ್ಯ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಆತನಿಗೆ ಆಹಾರ ಬಡಿಸಿರುವಾಗಲು ಸೌಜನ್ಯ ತೋರಿಸಿಯೂ ಸಹಾ, ಏನನ್ನೂ ತಿನ್ನದೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಹಾಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾನೆ, ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಆಹಾರವೇ ಸ್ವತಃ ಆತನ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಇಳಿದೀತು? ಇದರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ದೋಷವೇನಿದೆ ಅಥವಾ ದಾನಿಯ ದೋಷವೇನಿದೆ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಒಳಿತಾದ, ಶುಭಕರವಾದ, ಸ್ವಾದಿಷ್ಟಮಯವಾದ ಅಮರತ್ವದ ಭೋಜನ ಬಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅತಿಶಯವಾದ ಅನಿತ್ಯದ ಸಿಹಿಯು ಆ ಧಮ್ಮ ಭೋಜನದಲ್ಲಿದೆ, ಈ ರೀತಿ ಇಚ್ಛಿಸಿಯೇ ಬಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಅರಿವುಳ್ಳ ಜೀವಿಗಳು ಪಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿವೆಯೋ, ಯಾವ ಹೃದಯಗಳು ತೀವ್ರ ಬಯಕೆಗಳಿಂದ ಬಾಯಾರಿದೆಯೋ, ಹಸಿದಿವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಆಹಾರದಿಂದ ಸೇವಿಸಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖದಿಂದ ಪಾರಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಆಗ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬನು, ಆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸದೆಯೇ ತೀವ್ರ ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡೇ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಕೆಳಹಂತಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ ಆತನಿಗೆ ಜನರು ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಮನುಷ್ಯ ತಥಾಗತರ ಧಮ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಯೂ ಸಹಾ ಅದರಂತೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗದವನು ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮದ ದೋಷವೇನಿದೆ? ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಂದುವೇಳೆ ತಥಾಗತರು ಸೋತಾಪನ್ನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರೆ ಆಗ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು, ಚಿತ್ತಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಯಾವುದೇ ಅಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ (ತ್ಯಾಗ) ವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನು ನೂರಾರು ಕಾಮರ್ಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನದ ಕೊಳವನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಗಲೀಜಾಗಿರುವ (ಕೊಳಕಾಗಿರುವ) ಯಾರೂ ಸಹಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬೇಡಿ, ಯಾರ ದೂಳು ಹಾಗು ಕೊಳಕು ತೊಳೆದು ಹೋಗಿದೆಯೋ, ಯಾರು ಶುದ್ಧರೋ, ಶುಚಿಯೋ, ಕಲೆರಹಿತರೋ ಅವರು ಮಾತ್ರ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವಂತಾಗಲಿ. ಈಗ ಹೇಳಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆ ಸ್ನಾನ ಕೊಳವು ಪರಿಶುದ್ಧರಿಗೆ ಹಾಗು ಕಲೆರಹಿತರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ?
ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಯಾವ ಲಾಭವನ್ನು ಅವರು ಸ್ನಾನ ಕೊಳದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದರೋ ಅದನ್ನು ಈ ಮೊದಲೇ ಬೇರೆಡೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಕೊಳವು ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ?
ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರೇನಾದರೂ ಕೇವಲ ಸೋತಪನ್ನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಅವರು ಪಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಲಾಭವು ಆಗಲೇ ಗಳಿಸಿದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ (ಗೃಹ ತೊರೆದು ಹೋಗುವ)ದ ಲಾಭವಾದರೂ ಏನು?
ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬನು, ಋಷಿಭಕ್ತನು, ಶ್ರುತಮಂತ್ರದಾರನು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವೈದ್ಯನು, ನಿಷ್ಣಾತನು, ಪರಿಣಿತನು ಕೆಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ: ಕೇಳಿರಿ, ಕೇಳಿರಿ, ಯಾರಿಗೆ ರೋಗವಿದೆಯೋ ಅವರು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಾರದಿರಲಿ, ಯಾರು ಆರೋಗ್ಯವಂತರೋ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠರೋ ಅವರು ಮಾತ್ರ ನನ್ನ ಬಳಿ ಬನ್ನಿರಿ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವರೋಗ ನಿವಾರಕ ಔಷಧಿಯಿದೆ. ಈಗ ಹೇಳಿ ಓ ರಾಜ, ಯಾರು ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತರೋ, ಆರೋಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೋ ಅವರು ಆ ವೈದ್ಯನನ್ನು ಕಾಣುವರೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಯಾವುದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆ ವೈದ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವರೋ ಅದನ್ನು ಆಗಲೇ ಬೇರೆಡೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಬಯಸದ ಆ ವೈದ್ಯನಿಂದೇನು ಪ್ರಯೋಜನ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಕೇವಲ ಸೋತಪನ್ನರಿಗೆ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದರೆ, ಯಾವ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರುವರೋ ಅದನ್ನು ಆಗಲೇ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ (ಗೃಹತ್ಯಾಗ)ದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಏನು ಲಾಭವಿದೆ?

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಯೂ ವಿಮುಖರಾಗಿ, ಯಾರು ಮತ್ತೆ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿರುವರೋ, ಕೆಳಹಂತಕ್ಕೆ ಪುನರಾಗಮನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ, ಅವರು ಪಂಚ ಅತುಲನೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ದಶರ್ಿಸುವಂತಹವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾವುದು ಐದು? ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿಯು ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ತರವಾದುದು, ಎಷ್ಟು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದುದು, ಎಷ್ಟು ಪಾಪವಿಮುಖವಾದುದು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು, ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸಂಯಮ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದೆಲ್ಲಾ ದಶರ್ಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೆ ಯಾವರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ವೈಭವಯುತವಾದುದು? ಇಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಬಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಹೀನವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ, ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜ್ಞಾದಲ್ಲೂ ಕೊರತೆಯಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗಿರುವ ಆತನು, ಸಂಘದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭವಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬಹುಕಾಲ ನಿಲ್ಲಲಾಗದೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕಳೆಗುಂದುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಭವ್ಯತೆಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವದಿಂದ. ಹೀಗಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯರೋ, ಪುಣ್ಯರಹಿತರೋ, ಪ್ರಾಜ್ಞಾರಹಿರೋ ಅವರು ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿಯೂ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರೂ ಅವರು ಹೊರಹಾಕಲ್ಟಡುತ್ತಾರೆ, ಬೀಳುತ್ತಾರೆ, ಕಾಂತಿಹೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಕೆಳಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಜಿನಶಾಸನವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಧಮ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂತಹ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಾನವಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ಮಹತ್ತರವಾದ ಬೃಹತ್ ವೈಭವ ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಪ್ರತಿ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಗೆ ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ? ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀರು ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಚದುರಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಕಮಲವು ಪ್ರತಿಭಾಗದಿಂದಲೂ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಮೋಸದಿಂದ, ಕುಟಿಲತೆಯಿಂದ, ವಂಚನೆಯಿಂದ, ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿಯೂ ಸಹಾ ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವರೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳದೆ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ಕಲೆರಹಿತತೆಯಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತತೆಯಿಂದ ಪರಮೋಚ್ಛ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಧಮ್ಮದಿಂದ ನಿಲ್ಲಲಾರರು, ಅಂಟಲಾರರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಜಿನಶಾಸನವು ಪ್ರತಿ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೆ ಅವರಿಗೆ ಪಾಪವು ಕುಶಲದೊಂದಿಗೆ ಇರುವದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದು ಹೇಗೆ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ? ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವು ಹೆಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಲು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಯಾವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಣ ಬಿದ್ದರೆ ಅದು ತಕ್ಷಣ ದಡಕ್ಕೆ ಎಸೆದುಬಿಡುವುದು. ಏಕೆ? ಸಮುದ್ರವು ಬೃಹತ್ ಜೀವಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ಪಾಪಿಗಳು, ಮೂರ್ಖರು, ಉತ್ಸಾಹಹೀನರು, ಕ್ಷೊಭೆಗೊಂಡವರು, ಅಪರಿಶುದ್ಧರು ಮತ್ತು ದುಶ್ಶೀಲರು ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರೂ ಸಹಾ ಅವರು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಕಾಲ ಉಳಿಯಲಾರರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅರಹಂತರಂತಹ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಯರು ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವರು ಮತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಅಧಮರ್ಿಗಳು ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೀಗೆ ಇದೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕುಶಲದೊಂದಿಗೆ ಪಾಪವಿರಲಾರದು ಎಂದು ಅವರು ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೆ ಅವರು ಅರಿಯಲು ಹಾಗು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಲು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟಕರವಾದುದೆಂದು ಅವರು ಹೇಗೆ ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಒಡ್ಡೊದ್ದಾದ, ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದ, ದಡ್ಡನಾದ, ಕೌಶಲ್ಯರಹಿತರು ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾರರು, ಹೇಗೆಂದರೆ ತಲೆಕೂದಲನ್ನು ಬಾಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸೀಳುವಿಕೆಯಂತಹದನ್ನು ಮಾಡಲಾರರು. ಬದಲಾಗಿ ಗುರಿಯನ್ನು ತಪ್ಪುವರು, ಗುರಿಗೆ ದೂರವಾಗಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡುವರು, ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಕುದುರೆಯ ಕೂದಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವಾಗ ಮೂರ್ಖರು, ದಡ್ಡರು, ವಿಕಲಾಂಗರು, ಮಂದಮತಿಗಳು ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬಂದರು ಸಹಾ, ನಾಲ್ಕು ಸತ್ಯಗಳ ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮರಳಿ ತಮ್ಮ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳ ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಅರಿಯಲು ಅವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರು ವುದರಿಂದ. ಹೀಗೆ ಅವರು ಅರಿಯುವಿಕೆಯ ಕಷ್ಟವನ್ನು ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೆ ಅವರು ಹೇಗೆ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ? ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಮಹಾಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆತನು ಸುತ್ತಲು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನೆಡೆ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಸೈನ್ಯ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಭೀತನಾಗಿ ಆತನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಅಂತಹ ಭೀಕರ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಕುಟಿಲರೊ, ಅಸಂಯಮಿಗಳೋ, ನಿರ್ಲಜ್ಜರೊ, ಮೂರ್ಖರೊ, ದ್ವೇಷಯುಕ್ತರೋ, ಚಂಚಲರೋ, ಅಸ್ಥಿರರೋ, ಸ್ವಾಥರ್ಿಗಳೋ, ದಡ್ಡರೋ, ಹೀಗಿರುವವರು ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಾಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿ, ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಸಂಯಮಗಳನ್ನು, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವರು ಎಷ್ಟೇ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ದಶರ್ಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೂಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿ-ಮಲ್ಲಿಗೆಯು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವಂತೆ, ಕೀಟಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಪುಡಿಯಾಗಿ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅದರಿಂದ ಅದರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕುಂದಿಲ್ಲದಂತೆ, ಆಗಲೂ ಸಹಾ ಆ ಗಿಡವು ಸರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಪರಿಮಳ ಪ್ರಸರಿಸುವಂತೆ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇರಲಾರದೆ, ಆ ಶಾಸನ ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿರುವರೋ, ಆದರೂ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಜಿನಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಘನತೆಗೆ ಕುಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜಿನಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮ್ಮಾಜೀವನದ ಉನ್ನತ ಪರಿಮಳದಿಂದಾಗಿ, ಇಡೀ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಗುಲಾಬಿ ವರ್ಣದ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಭತ್ತದ ಮಧ್ಯೆ ಕರುಂಭಕ ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಅಕ್ಕಿ ಗಿಡವು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅದು ಕಳೆಗುಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಕಳೆಗುಂದಿದರೂ ಆ ಗುಲಾಬಿ, ಅಕ್ಕಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಉಂಟಾಗದು. ಅದು ರಾಜರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ರಾಜ ಭೋಜ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಜಿನಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಇರಲಾರದೆ ಪುನಃ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೊರಟರೆ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಜಿನಶಾಸನದ ಘನತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕುಂದುಬರದು.
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಣಿರತ್ನವು ಕಾಠಿಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಠಿಣ್ಯವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದರೂ ಆ ಮಣಿರತ್ನದ ಘನತೆಗೆ ಕುಂದು ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆ ರತ್ನದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಆನಂದಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರು ಜಿನಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಾರದೆ, ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪುನಃ ಕೆಳಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋದರೂ ಸಹಾ ಜಿನಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅದರಿಂದೇನೂ ಘನತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಸಂಘವಿದೆಂದು ದೇವಮಾನವರಲ್ಲಿ ಆನಂದಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೆಂಪು ಶ್ರೀಗಂಧವು ಗಂಧದಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಆದರೂ ಸಹಾ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗವು ಕೊಳೆತು ಗಂಧರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದೇನೂ ಅದರ ಘನತೆಗೆ ಕುಂದುಬಾರದು, ಮಿಕ್ಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ದಿವ್ಯಪರಿಮಳವು ಸರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಆನಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಜಿನಶಾಸನ ಸೇರಿದರೂ ಸಹಾ ಅಲ್ಲಿರಲಾರದೆ, ಪುನಃ ಹಿಂದಿನ ಗೃಹಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದರೂ ಅದರಿಂದೇನೂ ಜಿನಶಾಸನದ ಗೌರವಕ್ಕೆ, ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಲಾರದು. ಹೇಗೆ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ದಿವ್ಯ ಪರಿಮಳ ಬೀರಿ  ಹಬ್ಬಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಂದಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಿತಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.


ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಉಚಿತವಾದ ಉಪಮೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಜಿನಶಾಸನದ ಮಹೋನ್ನತೆಯನ್ನು ನಿದರ್ೊಷತೆಯನ್ನು ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ.

6. ಅರಹಂತ ವೇದನಾ ವೆದಿಯನ ಪನ್ಹೊ (ಅರಹಂತರ ವೇದನೆ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವೂ (ಭಿಕ್ಷುಗಳು) ಹೇಳುವಿರಿ: ಅರಹಂತರು ಶಾರೀರಿಕ (ಕಾಯಿಕ) ವೇದನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಹೊರತು ಚೇತಸಿಕಾ (ಮಾನಸಿಕ) ವೇದನೆಗಳೇನಲ್ಲ. ಇದು ಹೇಗೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ? ಅರಹಂತರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಶರೀರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಅರಹಂತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವಿರುವುದಿಲ್ಲವೆ, ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದಿಲ್ಲವೆ, ಹಿಡಿತ, ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೆ? (150)

ಇಲ್ಲ ಮಹಾರಾಜ, ಅವರು ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿರಲಾರರು?

ಹಾಗಾದರೆ ಭಂತೆ, ಅವರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರೂ ಸಹಾ, ಅವರು ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಗಳಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಲಿ, ಅಧಿಕಾರವಾಗಲಿ, ಹಿಡಿತವಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭಂತೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಯು ಸಹಾ ತಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಗೂಡಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿವೆ. ಅವು ಜನ್ಮದಿಂದ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದವು ಹತ್ತು ? ಶೀತ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ, ದಣಿವು ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ, ರೋಗ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣ. ಈ ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರಹಂತರು ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅರಹಂತರು ತಮ್ಮ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. (151)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಧರೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಇವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಅವು ನಡೆಯುವವು, ವಾಸಿಸುವವು, ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಯೇ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರಭುತ್ವವಿದೆಯೇ?
ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.
ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂತರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವರು, ಆದರೂ ಸಹಾ ಅವರಿಗೆ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ (ಪ್ರಭುತ್ವ) ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ದುಃಖಿಸುವನು. (152)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತದ ಅಶಿಕ್ಷಣತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗಾಗುವುದು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಹಸಿದ ಎತ್ತೊಂದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಎತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದು ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವೋ ಅದು ನೋವಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ರೇಕಿತವಾಗಿ ಈ ಕಡೆ ಅಥವಾ ಆ ಕಡೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಚಿತ್ತವು ಭೀತಿಪಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಲಾಪಿಸುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯನು ನೋವಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ಭಂತೆ, ಅರಹಂತರು ಕೇವಲ ಶಾರೀರಿಕ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಏಕಿಲ್ಲ?
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂತರ ಚಿತ್ತವು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ, ಪಳಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಭ್ಯಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ವಶಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಅರಹಂತರಿಗೆ ನೋವು ಬಾಧಿಸುವುದೋ ಆಗ ಅವರು ದೃಢವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಚಿಂತನ ಕಾರ್ಯದಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಚಲವಾಗಿ, ಅಕಂಪನಮಯವಾಗಿ, ಚಲಿಸದೆ ದೃಢಚಿತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೇಹವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬಾಗಬಹುದು, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನೋವಿನ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ಅಚಲ ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅರಹಂತರು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವೇದನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಅದೆಂದರೆ ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕವಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವಾಗ ದೇಹವು ನಡುಗುವುದೋ, ಆಗ ಚಿತ್ತವು ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಿರಲ್ಲವೆ? ಸರಿಯಾದ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಈ ಮಹತ್ತರ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಊಹಿಸಿ ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂತರ ಮನಸ್ಸು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮರದ ಕಾಂಡದ ರೀತಿ ವಿಚಲಿತಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಹು ಅದ್ಭುತ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ! ಮತ್ತೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ. ಈ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಹೀಗೆ ಸರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವಂತಹ ಧಮ್ಮದೀಪವನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ.

7. ಅಭಿಸಮಯಂತರಾಯ ಪನ್ಹೊ (ಪಾಪಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪ್ರಶ್ನೆ)
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಊಹಿಸಿ, ಗೃಹಸ್ಥನೊಬ್ಬನು ಪಾರಾಜಿಕ ಪಾಪವನ್ನು (ಅತಿ ಹೀನ ಪಾಪಗಳಾದ ಮಾತೃಪಿತೃ ಹತ್ಯೆ, ಅರಹಂತ ಹತ್ಯೆ, ಭಿಕ್ಷುಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಸಭ್ಯತೆ, ಸಂಘಬೇಧ, ತಥಾಗತರಿಗೆ ಗಾಯ) ಮಾಡಿ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಸಂಘವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆತನಿಗೆ ತಾನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ ಮಾಡಿದ ಪಾಪದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಬೇರೆಯವರು ಸಹಾ ನೀನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿರುವಾಗ ಇಂತಹ ಪಾಪ ಮಾಡಿರುವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಆತನು ಅರಹತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಆತನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಯಸತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಆಗುವುದೇ? (153)

ಇಲ್ಲ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನಿಗೆ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಏಕೆ ಭಂತೆ?

ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದರಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಬಹುದೋ ಅದು ಆತನಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತನಲ್ಲಿ ಅರಿಯುವಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳುವಿರಿ: ಯಾರಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಉಂಟಾಗುವುದೋ ಆಗ ಆತನಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಆವರಣ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ತಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೋ ಆತನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಪಾಪದ ಪಶ್ಚಾತ್ಯಾಪ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆತನಿಗೆ ಏಕೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ವೇದನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಶಾಂತಚಿತ್ತರಿಂದ ಇರುವನೋ ಆತನಿಗೆ ಏಕೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗದು. ಈ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಎರಡು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪರಿಹರಿಸುವ ಮುನ್ನ ಯೋಚಿಸಿ ನಂತರ ಉತ್ತರಿಸಿ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಭಿತ್ತಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೇಗಿಲು ಹೊಡೆದರೆ, ನೀರಾವರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಯೇ?

ಖಂಡಿತ ಭಂತೆ.

ಆದರೆ ಅದೇ ಬೀಜವು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದೇ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ಬೀಜವು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳದು, ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾರದು?

ಏಕೆಂದರೆ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಜವು ಬೆಳೆಯುವುವಂತಹ ಕಾರಣವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಬೀಜವು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಯಲಾರದು.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾರಣವು ಆತನಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತುಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೋತಪತ್ತಿ ಫಲವು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಮೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವಿರಾ?

ಒಳ್ಳೆಯದು ಮಹಾರಾಜ, ಈಗ ದೊಣ್ಣೆಗಳು ಹೆಂಟೆ, ಗಡ್ಡೆಗಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವವೇ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಆದರೆ ಏಕೆ ಅವು ನೆಲದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರವು?

ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಯಾವ ಕಾರಣವು ಇಲ್ಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರವು.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನ ಸೋತಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದುದು ಆತನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಸೋತಪತ್ತಿ ಲಭಿಸಲಾರದು. ಈಗ ಅಗ್ನಿಯು ನೆಲದಮೇಲೆ ಉರಿಯುವಂತೆ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದೇ?


ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಆದರೆ ಏಕಿಲ್ಲ?

ಏಕೆಂದರೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲದಮೇಲೆ ಇರುವಂತಹ ಸಹಾಯಕ ಅಂಶಗಳು, ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ಉರಿಯಲಾರದು ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಉರಿಯಲಾರದು.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸೋತಪತ್ತಿ ಫಲವು ಲಭಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪೂರ್ವ ಕಾರಣಗಳು ಆತನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸೋತಪತ್ತಿ ಫಲವು ಲಭಿಸದು.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಚಿಂತಿಸಿರಿ, ನಾನಿನ್ನೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹಮತ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಆತನಿಗೆ ಪಾಪದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಹೇಗೆ ಸೋತಪತ್ತಿ ಲಭಿಸಲು ಅಡ್ಡಿಯಗುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಒಬ್ಬನು ತಿಂದಾಗ, ಆತನು ಜೀವದಿಂದ ಮರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನಲ್ಲವೇ?

ಹೌದು ಭಂತೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಪಾಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆತನಿಗೆ ಮಹಾನ್ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಹಾ ಅರಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓ ರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗ ಅದು ಅತನನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಹೌದು ಭಂತೆ.


ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ, ಆತನು ಸಾಯುವವನಲ್ಲವೆ?

ಹೌದು ಭಂತೆ.

ಒಳ್ಳೆಯದು ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಉತ್ತರವು ಇದೆ. ನಿಮಗೆ ಕಾಳಿಂಗ ರಾಜ ಸಮಣ ಕೋಲಞ್ಞೀನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದೆ ಇದೆಯಲ್ಲ, ಆತನು ಚಕ್ರವತರ್ಿಯ ಏಳು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸಮೇತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ತನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಆತನು ಬೋಧಿವೃಕ್ಷವನ್ನು ದಾಟಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದನು. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲೆ ಒಬ್ಬನು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲದೆ ಪಾಪ ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಮಹಾನ್ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ಇದು ಜಿನ ವಚನವಾಗಿದೆ. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅದರಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹುಡುಕುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಉಪಮೆ ಹಾಗು ವಿವರಣೆಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

8. ದುಶ್ಶೀಲ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಒಬ್ಬನು ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿ ದುಶ್ಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಸಮಣನಾಗಿ ದುಶ್ಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇಗತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ? ಒಂದೇರೀತಿಯ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕ ಲಭಿಸುವುದೇ? ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನವೇ? ವಿವರಿಸಿ.(154)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮಣನು ದುಶ್ಶೀಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಗೃಹಸ್ಥ ದುಶ್ಶೀಲನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಅದು ಅಲ್ಲದೆ ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಮಣನು ದಾತನ ದಾನವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮತ್ತು ಯಾವ ಹತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ದುಶ್ಶೀಲ ಸಮಣನು, ದುಶ್ಶೀಲ ಗೃಹಸ್ಥನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ? ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದುಶ್ಶೀಲ ಸಮಣನಲ್ಲೂ ಬುದ್ಧರ ಬಗ್ಗೆ, ಧಮ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ, ಸಂಘದ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಭಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಆತನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಪಿಟಕ ಪಠಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಲಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ತಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಓ ರಾಜನೇ ದೋಷಿಯು ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಡುಗೆಯಿಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ನಿಂದಾಭಯದಿಂದಲಾದರೂ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಮನಸ್ಸು ಉನ್ನತ (ಅರಹಂತ) ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆತನು ಭಿಕ್ಷು ಸತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಆತನು ದುಶ್ಶೀಲನಾದರೆ ಆತ ವಿಚಾರವಂತನಾಗಿಯಾದರೂ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ವಿವಾಹಿತ ಸ್ತ್ರೀಯು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡುವಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದುಶ್ಶೀಲ ಸಮಣನು ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೂ ವಿಚಾರಶೀಲನಾಗಿರುವನು. ಓ ರಾಜ, ಇವೇ ಆ 10 ಗುಣಗಳು ದುಶ್ಶೀಲ ಸಮಣನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅವು ದುಶ್ಶೀಲ ಗೃಹಸ್ಥನಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗದೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಮತ್ತು ಯಾವ ಹತ್ತು ವಿಧದಿಂದ ಆತನು ದಾತನ ದಾನವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಅರಹತಧ್ವಜವಾದ ಕಾಷಾಯ ಧರಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಆತನು ಅಸಂಖ್ಯಾ ಭಿಕ್ಷುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ತ್ರಿಶರಣುಗಳಾದ ಬುದ್ಧ, ಧಮ್ಮ, ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಶರಣು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅರಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿದ್ದು ಆತನು ಬುದ್ಧರ ಶಾಸನದ ನಿಧಿಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧಮ್ಮದೀಪದಲ್ಲಿ (ನಿಬ್ಬಾಣ) ನೆಲೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಬುದ್ಧರೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ನಂಬಿರುತ್ತಾನೆ. ಉಪೋಸಥ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹತ್ತು ವಿಧದಿಂದಾಗಿ ಆತನು ದಾತನನ್ನು ದಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನು ನೈತಿಕತೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿರಿಸಿದ ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ನೀರಿನಂತೆ, ಹೇಗೆ ನೀರು ಎಷ್ಟೇ ಮಂದವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಲೆಗಳ್ಳುಳ್ಳ, ಕೆಸರುಗಳು, ಕೊಳೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆ ಬಿಸಿಯಾದ ನೀರು ಸಹಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸುವಂತೆ, ಹೇಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾದ ಆಹಾರವು ಸಹಾ ಹಸಿವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಂತೆ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಜ್ಜೀಮ ನಿಕಾಯದ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಂಗ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ (142) ದೇವೇಂದ್ರ ಸಕ್ಕನು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಯಾವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ಶೀಲವಂತನು ದುಶ್ಶೀಲನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ತಾನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ದಾನ ನೀಡಿದರೆ, ದುಶ್ಶೀಲರಿಗೂ ಸಹಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೀಡಿದರೆ, ಅಂತಹುದರಲ್ಲಿಯು ಆ ದಾನದಿಂದ ಫಲ ಲಭಿಸಿ ಆತನು ಪಾಮರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅತಿ ಅದ್ಭುತ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ ಮತ್ತು ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ. ಓ ಭಂತೆ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅತಿ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೂ ಸಹಾ ನೀವು ಮಾತ್ರ ವಿವರವಾಗಿ, ಉಪಮೆಗಳ ಸಹಿತ, ಕರ್ಣಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತ ಅಮರತ್ವದ ಮಧುರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಿರಿ. ಹೇಗೆ ಅಡುಗೆಯವನು ಅಥವಾ ಆತನ ಸಹಾಯಕರು ಸಾಧಾರಣ ಮಾಂಸದ ತುಂಡಿನಿಂದಲೂ ಅಮೃತವಾದ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವಂತೆ ಓ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೂ ಸಹಾ ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾಯುತ, ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ಕರ್ಣಗಳಿಗೆ ಮಾಧುರ್ಯತೆ ತುಂಬಿದಿರಿ, ಅಮರತ್ವದ ಮಾಧುರ್ಯತೆ ನೀಡಿದಿರಿ.

9. ಉದಕಸತ್ತ ಪನ್ಹೊ (ನೀರು ಜೀವಿಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀರನ್ನು ನಾವು ಯಾವಾಗ ಕುದಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ ಆಗ ಅದು ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಿಟಕಿಟ ಎನ್ನುವ, ಸರ್ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಜಲವು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದೇ? ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಹಿಂಸೆಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಅದು ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆಯೇ?(155)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಜಲವು ಜೀವಂತವಾಗಿಲ್ಲ. ಜಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಆತ್ಮವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಅಗ್ನಿಯ ತಾಪದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಿಟಕಿಟನೆ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಕೆಲವು ಮಿಥ್ಯಾಗುರುಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಜಲದಲ್ಲಿ ಜೀವವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಂಪು ನೀರನ್ನು ವಜರ್ಿಸಿ, ಬಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಬಗೆಯ ಮನುಷ್ಯರು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ತಪ್ಪು ಹುಡುಕಿ ಹೀಗೆ ನಿಂದಿಸುವರು: ಈ ಶಾಕ್ಯಪುತ್ತರು ಏಕೇಂದ್ರಿಯ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಭಂತೆ, ಈ ನಿಂದೆಯು ಆಧಾರರಹಿತವೆಂದು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಿ, ನಿಂದೆಯನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಜಲಕ್ಕೆ ಜೀವವಿಲ್ಲ, ಜಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತ್ಮವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಜಲವೇ ಜೀವವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಾಗ್ನಿಯ ತಾಪದಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಜಲವು ಭೂಮಿಯ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಕಡೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಿಸಿಗಾಳಿಗೆ, ಸೂರ್ಯತಾಪಕ್ಕೆ ಅವು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಜಲವು ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವವಿದ್ದುದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅದು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಅರಿಯಿರಿ, ಜಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತ್ಮವಾಗಲಿ, ಜೀವವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಯ ಮಹತ್ ಆಘಾತದಿಂದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಆ ಶಬ್ದಗಳು ಹೊರಡುತ್ತವೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಓ ರಾಜ, ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ಜಲವನ್ನು ಹಾಕಿ, ಕಾಯಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದೇ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಅದು ಶಾಂತವಾಗಿ ಅಚಲವಾಗಿರುವುದು.


ಆದರೆ ಅದೇ ನೀರನ್ನು ಪಾತ್ರೆಗೆ ಹಾಕಿ, ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ನೀರು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು ಅಚಲವಾಗಿರುವುದೇ?
ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಅದು ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ಷೊಭೆಗೊಳ್ಳುವುದು. ತೀವ್ರವಾಗಿ ಚಾಲನೆಗೊಳಗಾಗಿ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದು, ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆ ಚಲಿಸುವುದು, ತಿರುಗಿ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕುದಿಯುವುದು ಮತ್ತು ನೊರೆಯು ಬರುವುದು.

ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ಓ ರಾಜ, ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜಲವು ಅಚಲವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು.


ಅದು ಏಕೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಬಲ ಶಾಖದಿಂದ ಚಲನೆಯುಂಟಾಗಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೂ ಈಗ ಮನವರಿಕೆ ಆಗಿದೆ. ಜಲದಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಲ್ಲ, ಆತ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮತ್ತು ಅದು ಶಾಖದಿಂದ ಚಲನೆಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿ ಶಬ್ದಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಯೋಣ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆಯೇ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಒಳ್ಳೆಯದು, ಜಲವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಜಲಿಸಿ, ಕ್ಷೊಭೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿ ನೊರೆಯನ್ನು ಕಕ್ಕುವುದೇ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಜಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇರುವುದು.

ಆದರೆ ನೀವು ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುವಿರಿ. ಅಲ್ಲಂತೂ ಜಲವು ಭೀಕರವಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತ, ಬೃಹತ್ ಅಲೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತ ದಡಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಹೌದು ಭಂತೆ, ನಾನು ಸಹಾ ಅದನ್ನು ಕಂಡಿರುವೆನು, ಕೇಳಿಯೂ ಸಹಾ ಇರುವೆನು. ಬೃಹತ್ ಸಾಗರವು ನೂರು, ಇನ್ನೂರು ಗಜದಷ್ಟು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಕಾಶದ ಎತ್ತರ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದೇಳುವವು.

ಆದರೆ ಏಕೆ ನೀರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ಜಲವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದು ಸದಾ ಚಲನಮಯ ಮತ್ತು ಭೋರ್ಗರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.


ಅದು ಏಕೆಂದರೆ ಬೃಹತ್ ವಾಯುವಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೊರತು, ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಲವು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಳ್ಳೆಯದು. ಹೀಗೆಯೇ ಕುದಿಯುವ ನೀರಿನ ಶಬ್ದವು ಸಹಾ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜನರು ನಗಾರಿಗಳ ಬಾಯನ್ನು ಹಸುವಿನ ಒಣಗಿದ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲವೆ?

ಹೌದು, ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.

ಒಳ್ಳೆಯದು, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆ ನಗಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಆತ್ಮವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಜೀವಿಯಾಗಲಿ ಇದೆಯೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ನಗಾರಿಯಿಂದ ಶಬ್ದ ಹೇಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.

ಅದು ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.


ಸರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ನಗಾರಿಯು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಚಾಲನೆಗೊಳಪಟ್ಟು ಜಲವು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ತಾಪದಿಂದಾಗಿ ಚಾಲನೆಗೊಳಪಟ್ಟು ಶಬ್ದವು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿವೆಯೋ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಶಬ್ದಮಾಡುವುದೋ?

ಎಲ್ಲವೂ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ನೀವೇ ನಿಮ್ಮ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತೀಪರ್ು ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಆಯಿತು. ಏನೆಂದರೆ ಜಲದಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಲ್ಲ, ಆತ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದಂತೆ ಆಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿರಬಹುದೇನೋ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜಲವಂತು ಇಲ್ಲ, ಯಾವುದೆಂದರೆ ಜೀವಂತವಿದ್ದು ಮಾತನಾಡುವಂತಹದ್ದು ಮತ್ತು ಜೀವಿವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡಲಾರದ್ದು. ಒಂದುವೇಳೆ ಜಲಕ್ಕೆ ಜೀವವಿದ್ದುದೇ ಆದರೆ, ಆಗ ಮಹಾ ಆನೆಗಳು ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೀರು ಎರಚುವಾಗ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅವುಗಳ ಹಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಲುಕಿದ ಜಲವು ಶಬ್ದ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅಥವಾ ಮಹಾ ಹಡಗುಗಳು 100 ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ, ನೂರಾರು ಕಂತೆಗಳ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ನೀರನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಜಲವು ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಮೀನುಗಳು, ಬೃಹತ್ ಪೆಡಂಭೂತ (ತಿಮಿಂಗಲ/ಡೈನಾಸೊರಸ್)ಗಳು ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವು ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುವಾಗ ಹಾಗು ನೀರನ್ನು ಉಗಿಯುವಾಗ ಆ ನೀರು ಅವುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಂಗದೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ನೀರು ಹೋದಾಗ ಆ ಜಲವು ನೋವಿನಿಂದ ಶಬ್ದ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತಹ ಬೃಹತ್ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ, ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಹಾಗೆಯೇ ಪುಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ಜಲವು ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜನೇ, ಜಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತ್ಮವಾಗಲಿ, ಜೀವವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ.

ಒಳ್ಳೆಯದು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ವಿಮೋಚನೆಯಿಂದ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದಿರಿ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ ರತ್ನವೊಂದು ಉತ್ತಮ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಹೇಗೋ ಅಥವಾ ಅನುರೂಪವಾದ ಮುತ್ತೊಂದು ಚಾಣಾಕ್ಷ, ಶಿಕ್ಷಿತ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಕೈಗೆ ಬಂದಾಗ ಹೇಗೋ ಅಥವಾ ಅತ್ಯುನ್ನತಮಟ್ಟದ ವಸ್ತ್ರವು ಬಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಶ್ರೀಗಂಧವು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವು ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಹೇಗೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ
ಅತ್ಯಂತ ವಿವೇಚನಾಯುತವಾಗಿ ನೀವು ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದಿರಿ.
ಪ್ರಥಮ ಬುದ್ಧವಗ್ಗ ಮುಗಿಯಿತು (ಇದರಲ್ಲಿ 9 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ )

ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ 5. ಸಂಥವ ವಗ್ಗೋ milinda panha santhava vaggo

                                       5. ಸಂಥವ ವಗ್ಗೋ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಭಯವು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಗೃಹ ಜೀವನದಿಂದ ರಜೋ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಿಕೇತನವು (ಮನೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯು) ಹಾಗು ಸ್ನೇಹ ಮೀರುವಿಕೆಯೇ ಇದೇ ಮುನಿಗಳ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಬುದ್ಧಿವಂತನು ರಮ್ಯವಾದ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸಿ, ಬಹುಶೃತರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲಿ. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಒಂದುವೇಳೆ ಭಗವಾನರ ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಗವಾನರು ಎರಡನೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯಾದ ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶೃತರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲಿ ಇದು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಬೇಕು. (133)

ನೀವು ಹೇಳಿದಂತಹ 2 ಹೇಳಿಕೆಗಳು ತಥಾಗತರಿಂದಲೇ ಬಂದುದ್ದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಿದಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ವಾಕ್ಯ. ಅದು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅನುಬಂಧವಾಗುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಏನೂ ಹಾಕುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಯೋಗ್ಯ ಭಿಕ್ಷುವಿಗೆ ಏನೆಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲಾ ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ, ಹಾದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಿಪಾಲಿಸಬೇಕೋ, ಸಾಧಿಸಬೇಕೋ ಅವೆಲ್ಲಾ ಅದರಲ್ಲಿದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಜಿಂಕೆಯೊಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾಡಿ, ಇಷ್ಟಬಂದಕಡೆ ಮಲಗುವಂತೆ, ತನಗಾಗಿ ಎಂಬಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಾಸಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಭಿಕ್ಷು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವುಳ್ಳವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಭಯವು ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ, ಗೃಹ ಜೀವನದಿಂದ ರಜೋ (ಧೂಳು) ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಗವಾನರು ರಮ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಶೃತರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂದು ಏತಕ್ಕೆ ಹೇಳಿರುವರು ಎಂದರೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ. ಯಾವುದದು ಎರಡು? ವಾಸಸ್ಥಳ (ವಿಹಾರ) ದಾನಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಬುದ್ಧರುಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿರುವರು ಮತ್ತು ಯಾರು ಅಂತಹ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವರೋ ಅವರು ಜನ್ಮ, ಜರೆ, ಜರಾ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಸಹಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಹಾರ ದಾನದಿಂದಾಗುವ ಮೊದಲ ಲಾಭವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತೆ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯರಿಗೂ ನಿಗಧಿತ ವಾಸಸ್ಥಳ ಅಂದರೆ ವಿಹಾರಗಳು ಇದ್ದರೆ ಅವರಿಗೂ ಸಹಾ ವಾಸಿಸಲು ಪರರು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಭಗವಾನರು ಈ ಗಾಥೆ ನುಡಿದಿದ್ದರು ರಮ್ಯವಾದ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸಿ ಬಹುಶ್ರುತರು ನೆಲೆಸಲಿ. ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಜಿನಪುತ್ತರು (ಭಿಕ್ಷುಗಳು) ಗೃಹಸ್ಥರು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು, ಅವರು ಅರಿತು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ, ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

2. ಉದರ ಸಂಯಮದ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೂ ಹೇಳಿರುವರು: ಜಾಗೃತನಾಗು (ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ) ಅಲಕ್ಷಬೇಡ, ಹೊಟ್ಟೆಯ (ಉದರದ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿಯಾಗು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಕೆಲವುವೇಳೆ ಉದಾಯಿ, ನಾನು ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆಯ ತುಂಬ ಆಹಾರ ತಿಂದಿರುವೆನು. ಈಗ ಮೊದಲ ನಿಯಮ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೆಯದು ಮಿಥ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಲ್ಲದೆ ಎರಡನೆಯದೇ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಮೊನೆಯ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. (134)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಎರಡು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಭಗವಾನರಿಂದಲೇ ಬಂದಿರುವುದ್ದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯು ವಸ್ತು ವಿಷಯದ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೇನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ವಾಸ್ತಾವಾಂಶ ಗಳಿಗೆ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಭಾವ ವಚನವಾಗಿದೆ, ಈಶತ್ವ ಸಾಧಿಸುವ ವಚನವಾಗಿದೆ, ಮುನಿ ವಚನವಾಗಿದೆ, ಭಗವಾನರ ವಚನವಾಗಿದೆ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧರ ವಚನವಾಗಿದೆ, ಜಿನವಚನವಾಗಿದೆ, ಸರ್ವಜ್ಞಸಂಪನ್ನರ ವಚನವಾಗಿದೆ. ಅದು ತಥಾಗತರು ಅರಹಂತರು ಹಾಗು ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಆಗಿರುವವರ ವಚನವಾಗಿದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬಗ್ಗೆಯ ಸಂಯಮಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆತನು ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವನು, ಕೊಡದಿರುವುದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವನು, ಪರನಾರಿ ಗಮನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮಾತಾಪಿತರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅರಹಂತರ ಜೀವ ತೆಗೆಯುತ್ತಾನೆ, ಸಂಘಬೇಧ ಮಾಡುವನು, ದುಷ್ಟಚಿತ್ತದಿಂದ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಗಾಯ ಮಾಡುವನು, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವದತ್ತನು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲವೆ ಆತನು ಸಂಘಬೇಧವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು. ಇನ್ನಿತರ ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅದರಿಂದಾಗಿ ಇಡೀ ಕಲ್ಪಕಾಲ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಂತಾಗಲಿಲ್ಲವೆ? ಇದನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಭಗವಾನರು ಇಂತಹವುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಜಾಗೃತನಾಗು, ಪ್ರಮಾದನಾಗಬೇಡ, ಉದರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮಿತನಾಗು.

ಮತ್ತು ಯಾರು ಉದರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮಿತನಾಗುವನೋ ಆತನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೊರೆತು ಜೀವನದ ಸಮಞ್ಞದ ನಾಲ್ಕು ಪಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಣ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟಸಮಾಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಷಟಾಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಮಣ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಗಿಳಿಯ ಹಾಗಲ್ಲ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಉದರ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದಲ್ಲ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ತಾವತಿಂಸ ಲೋಕವನ್ನೇ ಕಂಪಿಸುವಂತಾಗಿಸಬಹುದು. ಅದರೊಡೆಯನಾದ ಶಕ್ರನನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ತರಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬಹುವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಗವಾನರು ಈ ರೀತಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು:

ಜಾಗೃತನಾಗು, ಪ್ರಮಾದಿತನಾಗಬೇಡ ಉದರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮಿತನಾಗಿರು.

ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವಾಗ ಅವರು ಉದಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉದಯಿ, ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆ ತುಂಬಾ ತಿಂದಿರುವುದುಂಟು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರೋ, ಆಗ ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿಯಾಗಿತ್ತು, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕಾದುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ಧಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವ-ಅವಲಂಬನೆ, ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ವಾಂತಿ ರೋಗಿಯೋ, ಭೇದಿವುಳ್ಳ ರೋಗಿಯೋ, ಬಸ್ತಿ ರೋಗಿಯೋ ಆತನಿಗೆ ಔಷಧ ಪಾನಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವನೊ, ಯಾರು ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಲ್ಲವೋ, ಆತನಿಗೆ ಮಿತಾಹಾರ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಣಿರತ್ನಕ್ಕೆ ಹೊಳಪು ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಉಜ್ಜುವಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶವಿರುತ್ತದೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಯಮಿತ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಸಂಯಮಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ತಥಾಗತರ, ಬುದ್ಧರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಮಿಗಳು ಎಂದೋ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವರಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರಣದ ಆವರಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಅವರ ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆಯು ತುಂಬಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅವರ ಹೊಟ್ಟೆಯು ತುಂಬಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಿತಹಾರದಿಂದಲೇ ಇತ್ತು. ಅವರು ಉದರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಯಮಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ಶರೀರದ 32 ಮಹಾಪುರುಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತೆಳುಹೊಟ್ಟೆ ಸಿಂಹಕಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು).

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ನಾಗಸೇನ ! ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ವಾಸ್ತವ ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆ.

3. ಬುದ್ಧ ಅಪ್ಪಾಬಾಧ ಪನ್ಹೋ (ಆರೋಗ್ಯ ಶರೀರದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ, ಸದಾ ಶುದ್ಧ ಹಸ್ತದವನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಇದು ನನ್ನ ಅಂತಿಮ ಶರೀರವಾಗಿದೆ, ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಬಕ್ಕುಲ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಹಲವುಸಾರಿ ಭಗವಾನರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳು ಉದಯಿಸಿವೆ, ಹೀಗಿರುವಾಗ ಭಗವಾನರ ಶರೀರವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನ್ನುವುದಾದರೆ, ಬಕ್ಕಲನ ಶರೀರ ಆರೋಗ್ಯಕರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕರರಲ್ಲಿ ಬಕ್ಕುಲನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುವುದೇ ಸರಿಯಾದರೆ ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ಎರಡುಕಡೆ ಮೊನಚಾಗಿರುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಈಗ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಬಿಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. (135)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆರಡು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಬಕ್ಕಲನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಗಳ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದರೊ ಅವರೆಲ್ಲ ಬಹುಶ್ರುತರಾಗಿದ್ದರು, ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು, ಅಪಾರ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರಾಗಿದ್ದರು, ಸತ್ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಆ ವಿಧವಾದ ವಿಶೇಷಗಳು ಅನ್ಯರಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ನಡಿಗೆಯ ಧ್ಯಾನಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಹಗಲು ನಡಿಗೆಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಭಗವಾನರು ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ನಡಿಗೆಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪದ್ಮಾಸನ, ಸಿಂಹಾಶಯ್ಯಾಸನ (ತಥಾಗತ ಶಯ್ಯಾಸನ) ಅಂದರೆ ಕುಳಿತು ಹಾಗು ಮಲಗಿಯೂ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿಯ ನಡಿಗೆಯ ಧ್ಯಾನಿಗಳು ಬಕ್ಕುಲನನ್ನು ಆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಭಿಕ್ಷುಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಒಂದೇಕಡೆ ಕುಳಿತು, ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟ ಸೇವಿಸಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕುಳಿತೇ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರರನ್ನು ಮೀರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಶಿಷ್ಯನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಗುಣದಿಂದ ಮಿಕ್ಕವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೀರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠಶೀಲದಿಂದಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮಾಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನುಪಮ ಪ್ರಜ್ಞಾದಿಂದಾಗಿ, ಅಸಮಾನ ವಿಮುಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅನುಪಮಸಂಪನ್ನ ರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗು ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಬುದ್ಧರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಧಿಗೆ ಬರುವ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಸದಾ ವರನೀಡುವ, ಸದಾ ಪರೋಪಕಾರ ಮಾಡುವ ಹಸ್ತದವರಾದ, ಈ ಶರೀರವು ಅಂತಿಮದ್ದಾಗಿದೆ, ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬನು ಜನ್ಮದಿಂದ ಉತ್ತಮ ವಂಶಜನಾಗಿರಬಹುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಭಾರಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿರಬಹುದು, ಮಗದೊಬ್ಬ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಬೇರೊಬ್ಬ ಕುಶಲಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಮಹಾರಾಜ, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಅತಿಶಯಿಸುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪೂಜ್ಯತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಹದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಜೀವಿಗಳಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗು ಬಕ್ಕುಲನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಶರೀರ ಹೊಂದಿರುವುದು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿ ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿಯೇ.  ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಂದೆ ಅನೋಮದಸ್ಸಿ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧರಿಗೆ ರೋಗ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾತದೋಷವಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ವಿಪಸ್ಸಿ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧರು 68000 ಭಿಕ್ಷು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೂ ತಿನಾಪುಷ್ಪಕ ರೋಗ (ರಕ್ತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ರೋಗ) ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಬಕ್ಕುಲನು ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದನು, ಆತನು ಹಲವಾರು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ್ದನು. ಆ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಆತನಿಗೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಶರೀರ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಶರೀರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರುವವನು ಬಕ್ಕುಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ರೋಗದಿಂದ ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರು ತಾವಾಗಿಯೇ ದುತಂಗಗಳನ್ನು (ವಿಶೇಷ ವಿನಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು) ಪರಿಪಾಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಂತಹ ಜೀವಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಯಕ್ತನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನರು ದೇವಾಧಿದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ (ದೇವತೆಗಳೇ) ದ್ವಿಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚತುಷ್ಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಶರೀರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಶರೀರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸನ್ಯಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೇವಸನ್ಯಾನಸನ್ಯಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ತಥಾಗತರು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಥಾಗತರು ಅರಹಂತರು, ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಆದ ಅವರೇ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ ! ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವೆ.

4. ಮಾಗ್ಗುಪ್ಪಾದನ ಪನ್ಹೊ (ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು : ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ತಥಾಗತರು, ಅರಹಂತರು ಆದ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ತಿಳಿಯದಿರುವಂತಹ ಅಜ್ಞಾತವಾದಂತಹ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಈಗ ನಾನು ಸನಾತನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರು ನಡೆದಂತಹ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಹೇಳಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಈ ಹಿಂದೆ ಸಂಶೋಧಿಸದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಂದರೆ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಅರಿತಿದ್ದು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರ ಮಾರ್ಗವೇ ಆಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಜ್ಞಾತ, ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಿರುವ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ಎರಡುಕಡೆ ಚೂಪಾಗಿರುವ ಪೇಚಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ಬಿಡಿಸಿ.(136)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಮತ್ತು ಎರಡು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವಾಗ ಹಿಂದಿನ ತಥಾಗತರು ಮರೆಯಾದರೋ ಆನಂತರ ಯಾವ ಗುರುಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಹಾಗು ಅವರ ಮಾರ್ಗವು ಮರೆಯಾಯಿತು, ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ, ಈ ರೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಶಹೊಂದಿದ, ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ, ಮುಗಿದ, ಉಳಿದಿಲ್ಲದ, ಮರೆಯಾದುದ್ದನ್ನು ತಥಾಗತರು ಸರ್ವಜ್ಞತ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಸನಾತನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು, ಯಾವುದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರು ಹಾದು ಹೋದರೋ ಅದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ.

ಮತ್ತೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರಿಂದ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೋ, ಅದು ಬುದ್ಧರಿಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗಳಿಲ್ಲದೆ ತುಂಡಾಗಿ, ಶಿಥಿಲಗೊಂಡು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಶಹೊಂದಿ ಮುಗಿದು, ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಯಿತೋ, ಅದನ್ನು ಭಗವಾನರು ಪುನಃ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು, ಸಾಧ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ತಥಾಗತರು ಅರಹಂತರು ಆದ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿದ್ದ, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಊಹಿಸಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಚಕ್ರವತರ್ಿಯು ಅಂತ್ಯವಾದ ನಂತರ, ಮಣಿರತ್ನವು ಗಿರಿಶಿಖರಗಳ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗುವುದು, ಮತ್ತೆ ಕಾಲನಂತರ ಇನ್ನೋರ್ವ ಚಕ್ರವತರ್ಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಗಾಂಭಿರ್ಯದಿಂದ ಬರುವಾಗ ಅದು ಆತನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. ಈಗ ಹೇಳಿ ಮಹಾರಾಜ, ಆ ಮಣಿರತ್ನವು ಆತನಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿಯಾಯಿತೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ, ಆ ರತ್ನವು ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಜನ್ಮದಂತೆ ಅದು ಸ್ವೀಕಾರವಾಯಿತು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಭಗವಾನರು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪುನಃಶ್ಚೇತನವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ, ಆರ್ಯ ಅಷ್ಟಾಂಗದ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಜಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ, ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರು ಮರೆಯಾದರು, ಅವರ ಬೋಧನೆಯು ಮರೆಯಾದರೂ, ಶಿಥಿಲವಾದರೂ, ಅಂತ್ಯವಾದರೂ, ಸಹಾ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ತಥಾಗತರು ಅರಹಂತರು, ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತವಾದ, ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ತಾಯಿಯು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಶುವನ್ನು ಹಡೆದರೆ, ಜನರು ಮಾತ್ರ ತಾಯಿಯು ಶಿಶುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ತಮ್ಮ ಸಮಂತ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೋಧಿ ಪಡೆದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವನೀಡಿ, ಮುರಿದಂತಹ, ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಗಿದ್ದ, ಶಿಥಿಲವಾಗಿದ್ದ, ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಂತಹ, ಮರೆಯಾಗಿದ್ದಂತಹ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅರಿತು ಬೋಧಿಸಿದರು.

ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದಂತಹ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗ, ಆತನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವರು, ಆತನು ಅದಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಜೀವ ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ವಾಸಮಾಡತಕ್ಕದಾದ ಭೂಮಿ ರಚಿಸಿದಾಗ, ಜನರು ಆತನಿಗೆ ಓಹ್ ಇದು ಆತನ ಭೂಮಿ. ಆದರೆ ಆ ಭೂಮಿಯು ಆತನಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆತನು ಬಳಕೆಯುಕ್ತ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿವತರ್ಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಭೂಮಾಲಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ತಥಾಗತರು ತಮ್ಮ ಪನ್ಯಾ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಆ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪುನಃಶ್ಚೇತನ ನೀಡಿದಾಗ ಆ ಮಾರ್ಗವು ಅಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಮುರಿದಿತ್ತು, ಶಿಥಿಲವಾಗಿತ್ತು, ಪುಡಿಪುಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ತಥಾಗತರು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ತಥಾಗತರು ಅರಹಂತರು, ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಾದಂತಹ ಅವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿದ್ದಂತಹ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹು ಚೆನ್ನ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅದು ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಸಹಾ ನೀವು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

5. ಬುದ್ಧ ಅವಿಹೆರಕ ಪನ್ಹೋ (ಅಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: ನಾನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸಿಸದಿರುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆನು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಯಾವಾಗ ಋಷಿ ಲೋಮಸ ಕಸ್ಸಪರಾಗಿ ಬೋಧಿಸತ್ತರು ಜನಿಸಿದ್ದರೋ ಆಗ ಅವರು ನೂರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಬಲಿ ಅಪರ್ಿಸಿ ವಾಜಪೇಯ ಎಂಬ ಮಹಾಯಗ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಈಗ ಹೇಳಿ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿಲ್ಲವಾದರೆ ಲೋಮನ ಕಸ್ಸಪರವರ ಘಟನೆಯು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಘಟನೆಯೇ ಸತ್ಯವಾದರೆ, ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ನೀವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು.(137)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಆಗಲೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತು ಲೋಮಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪರವರು ನೂರಾರು ಜೀವಿಗಳ ಹತ್ಯೆಯಿಂದ ವಾಜಪೇಯ ಯಗ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು ಸತ್ಯವಾದರೂ, ಆಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ರಾಗಕ್ಕೆ ವಶವಾಗಿ, ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅರಿವಿದ್ದು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಜನರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಈ ಎಂಟು ವರ್ಗದವರು ಜೀವಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರೆಂದರೆ ರಾಗಯುಕ್ತನು ರಾಗದಿಂದ, ಕ್ರೂರಿಯು ತನ್ನ ಕೋಪದಿಂದ, ಮೋಹಿಯು ತನ್ನ ಮೂರ್ಖತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಅಹಂಕಾರಿಯು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದಾಗಿ, ಲೋಭಿಯು ತನ್ನ ಲೋಭದಿಂದ ಮತ್ತು ಏನೂ ಇಲ್ಲದವ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ, ಮೂರ್ಖನು ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ರಾಜನು ಶಿಕ್ಷಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಜೀವ ಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ಎಂಟು ವಿಧದವರು ಜೀವಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭೋಧಿಸತ್ವರು ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರಬಹುದೇ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದು ಹಾಗಲ್ಲ. ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಸ್ವಭಾವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ಅಂತಹದಲ್ಲ, ಅದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅವರು ಈ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ: ಸಾಗರ ಪರಿವೃತವಾದ ಸಮುದ್ರಸಹಿತ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದ ನಿಂದೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹೇ ಸಹ್ಯ ಅರಿತುಕೋ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಯಾವಾಗ ಅವರು ಚಂದಾವತಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ನೋಡಿದರೋ, ಆಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವುಕ್ಕಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಕ್ಷೊಭೆಯಿಂದ, ಚದುರುವಿಕೆಯ ಮನದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ವಾಜಪೇಯ ಯಗ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಲಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಹುಚ್ಚನೊಬ್ಬನು ಬುದ್ಧಿಹೀನನಾಗಿ, ಧಗದಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕುಲುಮೆಗೆ ಧುಮುಕುವನೋ ಅಥವಾ ವಿಷಪೂರಿತ ಕುಪಿತ ಸರ್ಪವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಆನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೋ ಮಹಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುವನೋ, ಆ ಕಡೆಯ ತೀರವನ್ನು, ಕಾಣಲಾರನೊ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವನೋ ಅಥವಾ ಮುಳ್ಳುಗಳ ಬೇಲಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ನುಗ್ಗುವನೊ, ಅಥವಾ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರಪಾತದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವನೊ, ಅಥವಾ ಮಲವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೊ, ನಗ್ನವಾಗಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹ ಇನ್ನಿತರ ಅಸಮಂಜಸ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವನೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತರು ಮನದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದರು ಹಾಗು ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮನ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದವರನ್ನು ಜಗತ್ತು ಸಹಾ ಅವರ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಪಾಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಪಫಲವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿ ಮಹಾರಾಜ, ಹುಚ್ಚನೊಬ್ಬನು ಮಹಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆತನಿಗೆ ನೀವು ನೀಡುವಿರಿ?

ಹುಚ್ಚನಿಗೆ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷೆ? ನಾವು ಆತನಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಆಜ್ಞೆನೀಡಿ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವೆವು, ಅಷ್ಟೇ ಆತನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಾಗಾದರೆ ಹುಚ್ಚನ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹುಚ್ಚನ ಕೃತ್ಯವು ಪಾಪವಲ್ಲವೆಂದಾಯಿತು. ಅದು ಕ್ಷಮಾರ್ಹ ಕೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಓ ರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಮಸ ಕಸ್ಸಪ ವಿಷಯವು ಸಹಾ ಇದೆ. ಅವರು ಚಂದಾದೇವಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೇಮದಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ತನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದರು. ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರು, ಅವರ ಚಿತ್ತವು ಚದುರಿ, ಕ್ಷೊಭೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅವರು ವಾಜಪೇಯ ಯಗ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಯಾವಾಗ ಅವರು (ಆನೆಯ ಶಿರಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಲು ಹೋದಾಗ ಅದು ಭಯದಿಂದ ಘೀಂಕರಿಸಿತು, ಅದರ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ, ತನ್ನ ಜಟಾದಿಗಳ ಕಡೆನೋಡಿ) ಹತ್ಯೆ ಮಾಡದೆ ಸಹಜಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ತಮ್ಮ ಚಿತ್ತನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದರು. ಆಗ ಅವರು ಚಂದಾದೇವಿಯ, ಲೌಕಿಕತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ವಿಸಜರ್ಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರು ಪಂಚ ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಮರಳಿಪಡೆದರು, ನಂತರ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ತಾಳಿದರು.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

6. ಛದ್ಧಂತ ಹಾಗು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸತ್ತರು ಛದ್ಧಂತ ಆನೆಗಳ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ನೀಚಬುದ್ಧಿಯ ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಲು ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ನುಗ್ಗಿತು. ಆದರೆ ಆತನು ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ತನಗೆ ಬಾಣವು ನುಗ್ಗಿದ ನೋವು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹಾ, ಅದು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿತು: ಈ ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರವು ಅಹರಂತರ ಗುರುತು, ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ, ಅರಹಂತರು ಧರಿಸುವಂತಹುದ್ದಾಗಿದೆ, ಅಹಿಂಸೆವಾದಿಗಳು, ಪವಿತ್ರರು ಧರಿಸುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಅದು ತನಗೆ ಪ್ರಾಣಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದಂತಹ ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಕಸ್ಸಪ ಬುದ್ಧಭಗವಾನರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರು ಹಾಗು ದೂಷಿಸಿದರು, ಅದೂ ಕಹಿಯಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು.

ಈಗ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಗೌರವಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಸ್ಸಪ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಿಗೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ನಿಂದಿಸಿದ್ದೇ ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆಯಾದ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಗೌರವಿಸಿತು ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಚಿಸಿ, ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ನೋವಿನಿಂದಲೂ ಕೂಡಿರುವಾಗ ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರ ಕಂಡು ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಜೀವತೆಗೆಯದೆ, ಜೀವದಾನ ಮಾಡಿತು. ಅಂತಹುದರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾಗ, ದಶಬಲಧಾರಿಗಳು, ಲೋಕಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಲೋಕನಾಥರು, ಸರ್ವಸುಖ್ಯಾತಿವುಳ್ಳವರು, ಅರಹಂತರು, ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಆಗಿರುವ ಕಸ್ಸಪ ಬುದ್ಧರಿಗೆ ಗೌರವಿಸುವುದಿರಲಿ, ಅವರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರು. ಹೀಗೇಕಾಯಿತು? ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ಬಿಡಿಸಿ. (138)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಈವರೆಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು ಭಗವಾನರಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಹಿಯಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ವ್ಯರ್ಥ ಭಿಕ್ಷು ಎಂದು ಕಸ್ಸಪ ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರಿಗೆ ನುಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಅವರ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕುಲದ ಪರಿಸರವೇ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ವಂಶವು ಅಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವರ ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಸೋದರ ಸೋದರಿಯರು, ಸೇವಕ, ಸೇವಕಿಯರು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆರಾಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹಾಗು ಗೌರವಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ತೊರೆದವರನ್ನು ಕಂಡರೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಘಟಿಕಾರನೆಂಬ ಕುಂಬಾರನು ಜ್ಯೋತಿಪಾಲನಿಗೆ ಭಗವಾನರಿಗೆ ಬೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಆ ಬೋಳುತಲೆಯವರನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಭಿಕ್ಖುಗಳ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಒಳಿತಿದೆ? ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅಮೃತವನ್ನು ಸಹಾ ವಿಷದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದಾಗ ಅದು ಹುಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ತಂಪಾದ ನೀರು ಸಹಾ ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅದು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಜ್ಯೋತಿಪಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, ಅಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೆಳೆದುದರಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ವತರ್ಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯು ಸಹಾ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಹೇಗೆ ಶಾಂತವಾಗುವುದೋ, ಅದರ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶತೆ ಕುಂದಿಹೋಗುವುದೋ, ಕರಕಲಾಗಿ ಹೋಗುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಯೋತಿಪಾಲರು ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದಿದ್ದರು, ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಅಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ, ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧಾರಹಿತರಾಗಿ, ಅಂಧರಾಗಿ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಹೊರಟನಂತರ, ಜ್ಯೋತಿಪಾಲರಿಗೆ ಬುದ್ಧರ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಅರಿವಾಗಿ ಅವರ ಆಪ್ತಸೇವಕರಾದರು ಹಾಗು ಅನಿಕೇತನರಾಗಿ, ಸಂಘವನ್ನು ಸೇರಿ, ಪಂಚಅಭಿಜ್ಞಾವನ್ನು ಹಾಗು ಅಷ್ಟಸಮಾಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿಯಾದರು.

ಬಹು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿದಿರಿ ನಾಗಸೇನ, ಅದು ಹೀಗೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

7. ಘಟಿಕಾರನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಇದು ಸಹಾ ಭಗವಾನರಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಘಟಿಕಾರ ಕುಂಬಾರನ ಸ್ಥಳ ಮಾತ್ರ ಮೂರು ಮಾಸದ ತನಕ ತೆರೆದ ಆಕಾಶವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮಳೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಕಸ್ಸಪ ತಥಾಗತರ ಕುಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮಳೆಯು ಬಿತ್ತು. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರ ಕುಟಿಯ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಹೇಗೆ ತಾನೆ ಬಿತ್ತು! ಅವರ ಪುಣ್ಯವು ಅಳೆಯಲಾಗದ್ದು, ಆದರೂ ಆ ಕುಟೀರವು ನೆನೆದಿದ್ದೇಕೆ? ತಥಾಗತರಿಗೆ ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆಯಲ್ಲವೆ? ಎಂದು ಒಬ್ಬರು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಈಗ ಹೇಳಿ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ಘಟಿಗಾರನ ಮನೆ ನೆನೆಯಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ತಥಾಗತರ ಕುಟೀರವು ನೆನೆಯಿತು ಎಂದರೆ ಅದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸತ್ಯವಾದರೆ ಘಟಿಕಾರ ಮನೆ ನೆನೆಯದಿದ್ದುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ಅದನ್ನು ನೀವೇ
ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. (139)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಿಮ್ಮ ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಘಟಿಗಾರನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು, ಸುಂದರ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದವನು, ಆಳವಾದ ಪುಣ್ಯಶಾಲಿ, ಆತನು ತನ್ನ ವೃದ್ಧ ಹಾಗು ಅಂಧರಾಗಿದ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಿಗೆ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತನು ಹೊರಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಜನರು ಆತನಲ್ಲಿ ಕೇಳದೆ ಆತನ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಛಾವಣಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಥಾಗತರ ಕುಟೀರ ನಿಮರ್ಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅಚಲ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದ ಆತನ ಛಾವಣಿಯು ಹೀಗೆ ತೆರೆದು ಹಾಕಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಆತನು ಈ ರೀತಿ ಯೋಚಿಸಿದನು: ತಥಾಗತರು, ಲೋಕನಾಯಕರು, ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯಗಳಿಸಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಆ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಪಡೆದನು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ತತ್ಕಾಲಿಕ ಅಸೌಕರ್ಯತೆಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಮಳೆ). ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಿನೆರು ಪರ್ವತಗಳ ರಾಜ, ಚಲಿಸಲಾರನೊ, ಅಪಾರ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಗೂ ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹೇಗೆ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವು ಮಹಾ ಜಲಕ್ಕೆ ವಾಸಸ್ಥಳವೋ, ಅದು ತುಂಬದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೊಭೆ ತಾಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ತಥಾಗತರು ಅಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಚಲಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತು ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ತಥಾಗತರ ಕುಟೀರದ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವುದು ಅಂತಹ ಪರಿಗಣನೀಯ ಅಂಶವಲ್ಲ, ಎರಡು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು ತಮ್ಮ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದದು ಎರಡು? ಮಾನವರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳಾಗಲಿ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಬುದ್ಧರಿಗೆ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು (ಆಹಾರ, ವಸತಿ) ನೀಡುವರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಥಾಗತರು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಬಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುವರು. ಅವರು ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಪ್ರದಶರ್ಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕ ದೇವೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಹಾ ಕುಟೀರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಆಗಲೂ ಸಹಾ ಜನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ಈ ಬುದ್ಧರು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಮರಳುಮಾಡಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧಿಪತ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಯಾವುದೇ ಲಾಭವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆರಹಿತರಾಗಿ, ಅದನ್ನೇ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಾನು ಸಹಾ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

8. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ - ರಾಜ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸದಾ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಸೇಲ ನಾನು ರಾಜನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜನಾಗಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ರಾಜರೇ ಆಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಪೇಚಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ನೀವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು.(140)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಎರಡು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಹೇಗೆ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಿವೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಸುವಿರಾ?

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಕುಶಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂತಹವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಥಾಗತರು ಧಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ದೂರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಬುಡಸಮೇತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ, ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಿರೋಧವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಡವರಿಸುವಿಕೆಗೆ, ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ, ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ, ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇವೆಲ್ಲಾ ತಥಾಗತರು ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಭವದಿಂದ (ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ) ಪಾರಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಕುಶಲದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ, ಕಲೆರಹಿತರಾಗಿದ್ದಾನೆ, ತನ್ನಲ್ಲೇ ಅವಲಂಬಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ತಥಾಗತರು ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಾಧಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಪರಮೋಚ್ಛ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿರುವನೋ ಅತ್ಯುನ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿರುವರೋ, ಅವರೇ ತಥಾಗತರು. ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಾಧಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದರೆ ಧಮ್ಮವಿನಯದ ಸನಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಿಸುವುದು, ದಾನ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಣ, ಪ್ರಯತ್ನತತ್ಪರನಾಗಿರುವುದು. ತಥಾಗತರು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದರೆ ಧ್ಯಾನದ ಪರಮಸುಖದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುವವನು ಹಾಗು ತಥಾಗತರು ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದರೆ ಯಾರು ಜನ್ಮ, ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳ ಸರ್ವಜಾಲವನ್ನು ಅರಿತಿರುವರೋ ಅವರೇ ಭಗವಾನರು. ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅರಿತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂಬ ನಾಮಧೇಯವನ್ನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಾಗಲಿ, ಸೋದರ ಸೋದರಿಯರಾಗಲಿ, ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರಾಗಲಿ, ಯಾವುದೇ ಗಣದ ಧಾಮರ್ಿಕ ಗುರುಗಳಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳಾಗಲಿ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಮುಕ್ತಿಯು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಅವರು ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮಾರಸೈನ್ಯವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿದರೊ, ಪಾಪಯುತ ಅಕುಶಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಧಮಿಸಿದರೋ ಮತ್ತು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿದರೋ ಆ ಪರಮಜ್ಞಾನದ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ, ಆ ಸತ್ಯದ ಗುರುತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.


ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಥಾಗತರನ್ನು ರಾಜನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಓ ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜನೆಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳುತ್ತ ಮಾರ್ಗದಶರ್ಿ ಯಾಗಿರುವವನು ಮತ್ತು ಭಗವಾನರು ಧಮ್ಮದಿಂದಾಗಿ ದಶಸಹಸ್ರ ಲೋಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಇಡೀ ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದಶರ್ಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಾರರಿಗೂ ಸಹಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಸಹಾ ಮಾರ್ಗದಶರ್ಿಯಾಗಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಥಾಗತರಿಗೆ ರಾಜನೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜನೆಂದರೆ ಯಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಉನ್ನತಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿರುತ್ತಾನೆ, ತನಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆಲ್ಲಾ ರಂಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಯಾರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮ್ರಾಜ್ಯದ ರವಿಕವಚವನ್ನು ಉಚ್ಛಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ, ಕಲೆರಹಿತ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಡಿಯು ದೃಢವಾದ ಮರದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಸಲಾಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಆತನ ಬೃಹತ್ ವೈಭೋಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕೀತರ್ಿಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಸಹಾ ಮಾರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಾಗು ಮಿಥ್ಯಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗೆದ್ದಿರುವರು, ಯಾರೆಲ್ಲರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವರೋ, ಉತ್ತಮಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾದ ದೇವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರುಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದವುಕ್ಕಿಸಿ ರಂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ದಶಸಹಸ್ರ ಲೋಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸೂರ್ಯಕವಚವು ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಲೆರಹಿತವಾಗಿ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಶ್ವೇತತನದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ನೂರಾರು ಸಲಾಕೆಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಜ್ಞಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಡಿಯು ದೃಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸುಖ್ಯಾತಿಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಭವ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಹಾ ತಥಾಗತರು ರಾಜನೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಿಯತೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರೆಲ್ಲರು ಆತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಗೌರವಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನರು ಸಹಾ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗು ಮಾನವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗೌರವ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಹಾ ಅವರು ರಾಜನೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜನು ಶ್ರಮ ಸೇವಕರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದರೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನರು ಸಹಾ ತ್ರಿಕರಣಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳು/ಉಪಾಸಕರು ಪ್ರಯತ್ನಶಾಲಿಗಳಾಗಿ ಇದ್ದರೆ, ಭಗವಾನರು ಆನಂದದಿಂದ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಡುಗೊರೆಯಾದ ದುಃಖವಿಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟೋ ಆಚೆಗಿನದು. ಇದು ಸಹಾ ಅವರನ್ನು ರಾಜರೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ರಾಜರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ದಂಡ, ಮೊದಲಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವರು. ಅದೇರೀತಿ ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ವಿನಯದ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಪಾಪ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರನ್ನು, ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲದವರನ್ನು, ಅತೃಪ್ತರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನುಗ್ರಹ ತಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಸಹಾ ತಥಾಗತರು ರಾಜರೆನ್ನಲು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜನು ತಲೆತಲಾಂತರದಿಂದ ಬಂದಂತಹ ನೀತಿ, ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು, ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ಪರರಿಗೆ ಆ ಕಾಯಿದೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾಗಿ, ಸತ್ಯಧಮ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧರ ಹಾಗೇ ಸನಾತನ ಕ್ರಮದಿಂದ, ಧಮ್ಮ, ವಿನಯಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಧಮ್ಮಚಕ್ರವತರ್ಿಯಾಗಿ ಈ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಹಾ ಮಾನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸತ್ಯತೆಯ ಪ್ರೇರಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಚಾಲನಾಬಲವಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧಮ್ಮ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಹಾ ತಥಾಗತರು ರಾಜನೆನ್ನಲು ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೀಗೆ ತಥಾಗತರು ರಾಜರೆನ್ನಲು ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆನ್ನಲು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಅರ್ಹ ಭಿಕ್ಖುವು ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲೇ ಏಣಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು? ನನ್ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೇ?
ಖಂಡಿತ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿದ್ದೇನೆ.

9. ಗಾಥಾಭಿಗೀತ ಭೋಜನ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಗಾಥಾಭಿಗೀತೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯೇ? ಅಂತಹ ದಾನ ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿರುವರೋ ಅವರು ಇದೇ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿರುವರು, ಬುದ್ಧರು ಪ್ರತಿಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಥೆ ನುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಕಾಲಕ್ಕೂ, ಪ್ರತಿಸಲವು ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಟಿಸುವಾಗಲು ಇದೇ ಅವರ ಸ್ಥಿರಚಾರಿತ್ರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಗವಾನರು ಧಮ್ಮ ಬೋಧಿಸುವಾಗ, ದಾನದ ಮಹತ್ವದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಶೀಲದ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಆ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಕ್ಕೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ಭಗವಾನರು ಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಧಮ್ಮ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ನುಡಿದ ನಂತರ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಅವರು ದಾನದ ಬಗ್ಗೆಯ ಮೊದಲು ಬೋಧಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತಾದೆ. ಹಾಗಲ್ಲದೆ ಅವರು ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಬೋಧನೆಯ ನಂತರ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯಾರಾದರೂ ದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದು, ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಅದರ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಸಂತಸಗೊಂಡು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದಾನ ನೀಡುವರು ಮತ್ತು ಯಾರು ದಾನದಲ್ಲಿ ಅನಂದಿಸುವರೋ ಅವರು ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಗಾಥೆಗಳಿಂದ ದಾನ ಸಂಪಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ಇದನ್ನು ನೀವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. (141)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಭಗವಾನದಿಂದಲೇ ನುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ತಥಾಗತರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ದಾನದ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಶ್ರೋತುಗಳ ಮನಸ್ಸು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಶೀಲಾದಿ ಸತ್ಯಗಳ ಕಡೆ ಅವರು ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜನು ಮೊದಲು ತನ್ನ ಕುಮಾರರನ್ನು ಆಟವಾಡಲು ನಾನಾರೀತಿಯ ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ನೇಗಿಲ ಗೊಂಬೆ, ಘಟಿಕಂ ಗೊಂಬೆ (ಬೆಕ್ಕು), ಗಾಳಿಯಂತ್ರದ ಗೊಂಬೆ, ಎಲೆಗಳ ಅಳತೆಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಬಿಲ್ಲಬಾಣಗಳ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಥವಾ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬನು ಮೊದಲು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕೈದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠರನ್ನಾಗಿಸಿ ಅವರ ಶರೀರವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶ್ರದ್ಧಾನುಯಾಯಿಗಳು ಅಪಾರವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಹೃದಯವು ಮೃದುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಮಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾವು ನೀಡಿದ ದಾನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ಆಚೆಗಿನ ದಡವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ದಾನದಿಂದಲೇ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧರು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.


ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ (ವಿಞ್ಞತ್ತಿ) ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಿರಿ, ಏನಿದು ವಿಞ್ಞತ್ತಿ? (142)


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಗಳಿವೆ, ಕಾಯವಿನ್ನತ್ತಿ (ಶಾರೀರಿಕ ವ್ಯಕ್ತತೆ) ಮತ್ತು ವಚಿವಿಞ್ಞತ್ತಿ (ಮಾತಿನ ವ್ಯಕ್ತತೆ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಶಾರೀರಿಕ ವಿಞ್ಞತಿಯಿದೆ, ಅದು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ವಚಿ ವಞ್ಞತಿಯಿದೆ ಅದು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದಲ್ಲ. ಯಾವ ಕಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯು ತಪ್ಪಾದುದು? ಉದಾಹರಿಸುವುದಾದರೆ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯನು (ಭಿಕ್ಖು) ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟಿರುವಾಗ, ಮನೆಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಕಡೆ ನಿಂತು ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಶಾರೀರಿಕ ತಪ್ಪು ವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಜ, ಭಿಕ್ಖುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳಿ ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ವತರ್ಿಸುವವರು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲ್ಪಡುವರು, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಂದೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆರ್ಯ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನು ನಿಯಮಭಂಗಿ ಎಂದು ಗುತರ್ಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯನು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಆತನು ಮನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಡೆ ನಿಂತು ನವಿಲಿನಂತೆ ಕತ್ತನ್ನು ಚಾಚಿ ಈ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವರು ಎಂದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಭಂಗಿಯು ಸಹಾ ತಪ್ಪಾದುದು. ನಿಜವಾದ ಭಿಕ್ಷುವು ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರು ಈರೀತಿ ವತರ್ಿಸುವರೋ ಅವರು ಕೊನೆಯವರಂತೆ ಕಾಣಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಓ ರಾಜ, ಯಾರಾದರು ಭಿಕ್ಷು ದವಡೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಹುಬ್ಬಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಆತನು ದೇಹದಿಂದ (ಸನ್ನೆ) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆ ಆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಕ್ತತೆ ತಪ್ಪಾದುದು, ನಿಜ ಭಿಕ್ಷುವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತೆ ಯಾವರೀತಿಯ ಕಾಯಕ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ (ವ್ಯಕ್ತತೆ) ತಪ್ಪಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುವು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವಾಗ, ಸ್ವ-ಜಾಗೃತಿವುಳ್ಳವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಶಾಂತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ನಿಂತೇ ಇರಲಿ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ಜನರು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ನೀಡುವರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಆತನು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆತನು ನಿಲ್ಲದೆ ಹೋದರೆ, ಆ ಕಾಯವಿನ್ನತಿ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿ ಶುದ್ಧ ಸಂಘವು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಯದಿಂದಲೂ, ವಾಚಾದಿಂದಲೂ ಕೇಳದೆ ಕೇವಲ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆಯನ್ನು ಆರ್ಯರು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಶುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾಧಿದೇವರಾದ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ನಿಜಪ್ರಾಜ್ಞರು ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅರಹಂತರು ಯಾಚನೆಗೆ ತಾತ್ಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆರ್ಯರು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತು ಯಾವ ವಚಿವಿಞ್ಞತಿ (ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ) ತಪ್ಪಾದುದು? ಇಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸೋದರನು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಚೀವರ, ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆ, ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಾತಿನಿಂದ ಯಾಚಿಸಿದರೆ ಆ ಮಾತಿನ ವ್ಯಕ್ತತೆ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ಕೇಳುವವರನ್ನು ಆರ್ಯಸಂಘವು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಲ್ಪಡುವರು, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಂದೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಂಗಗೊಂಡವನು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವಿನೊಂದಿಗೆ, ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಭಿಕ್ಷುವು ನನಗೆ ಇಂತಿಂಥಹ ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಂತರ ಆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಡೆದರೆ ಅದು ಸಹಾ ಮಾತಿನ ದೋಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ನಿಜ ಭಿಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೆ ಪಡೆಯಲಾರರು, ಹಾಗೆ ಮಾಡುವವರು ಕೊನೆಯವರಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವರು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುವೇನಾದರೂ ತನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ತನ್ನ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಅವರು ಅದರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಸಹಾ ಮಾತಿನ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರರು, ಅಂತಹವರನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಥೇರರಾದ ಸಾರಿಪುತ್ತರು ಮೌನ ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮೌನ ಭಂಗದಿಂದ ಔಷಧಿ ದೊರೆಯಿತು, ಆಗ ಸಾರಿಪುತ್ತರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು ಈ ಔಷಧಿಯು ತನ್ನ ಮೌನಭಂಗದಿಂದ ದೊರೆಯಿತು, ನನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯ ನಿಯಮಗಳು ಭಂಗವಾಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮಾತಿನಿಂದ ದೋಷವಾಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಸಂಘದ ನಿಜ ಭಿಕ್ಖುಗಳು ಹಾಗೆ ಪಡೆಯಲಾರರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವವರು ಕೊನೆಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವರು.

ಮತ್ತೆ ಯಾವರೀತಿಯ ವಾಚವಿಞ್ಞತ್ತಿಯು ಸರಿಯಾದುದು? ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನ ಸಾಮಿಪ್ಯದವರಾದ ಕುಟುಂಬದವರೊಡನೆ ಅಥವಾ ತನ್ನನ್ನು ವಷರ್ಾವಾಸ ಕಳೆಯಲೆಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಸಹೃದಯರೊಂದಿಗೆ ಆತನು ಔಷಧಿ ಇನ್ನಿತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು, ಅದು ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ನಿಜ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರಿಗೆ ಆರ್ಯರು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶುದ್ಧ ಜೀವನದವರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ತಥಾಗತರು, ಅರಹಂತರು ಆದ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಿಂದಲೂ ಸ್ವೀಕೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಕಸಿಭಾರಧ್ವಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಆಹಾರ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಿದೆ. ಬಾರದ್ವಜನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ, ನಂತರ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು, ಆತನನ್ನು ಸರಿಹಾದಿಗೆ ಎಳೆಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ದೋಷಿಯೆಂದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿವುಂಟು ಮಾಡಲು ಆತನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತರು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ದೇವಲೋಕದ ಸತ್ವಸಾರವನ್ನು ಅವರ ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಅವರು ಸದಾ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆಹಾರಗಳಾದ ಸೂಕದ ಮದ್ದವ (ಹಣಬೆ ಅಥವಾ ಮೃದು ಮಾಂಸ) ಮತ್ತು ಮಧು ಪಾಯಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ?

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಯಾವಾಗೆಲ್ಲ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೊ, ಆಗೆಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸಹಾ ದೇವಲೋಕದ ಸತ್ವಸಾರವನ್ನು ಓಜಸ್ಸನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೇಗೆಂದರೆ ರಾಜನಿಗೆ ರಾಜ ಅಡುಗೆಗಾರನು ತಿನ್ನುವಾಗ ಪ್ರತಿ ತುತ್ತಿಗೆ ಸಾರನ್ನು ಸುರಿಯುವಂತೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ವೇರಂಜಾದ ಬಳಿ ತಥಾಗತರು ಒಣಗಿದ ಬಾರ್ಲಿಯ ಫುಲಕವನ್ನು ತಿನ್ನಿತ್ತಿರುವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಓಜಸ್ಸಿನ ದ್ರವದಿಂದ ಅದನ್ನು ತೇವಗೊಳಿಸಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ತಥಾಗತರ ಶರೀರವು ಪುನಃ ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.


ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರೆ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಆ ದೇವತೆಗಳ ಸೌಭಾಗ್ಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದ್ದೇ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸದಾ ತಥಾಗತರ ಶರೀರವನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

10. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ ಪನ್ಹೋ (ಧಮ್ಮ ದೇಶನದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೇಳುವಿರಿ: ತಥಾಗತರು ನಾಲ್ಕು ಅಸಂಖ್ಯೇಯ ಕಲ್ಪಗಳ ತರುವಾಯ ಸರ್ವಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಸರ್ವಜ್ಞತಾ ಜ್ಞಾನವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳುವಿರಿ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಯಾವಾಗ ಅವರು ಸಮ್ಮಾಸಂಭೋದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿದರೋ, ಅನಂತರ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸತ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಟನೆಗಳಿಗೆ ಬಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.


ಓ ನಾಗಸೇನ, ಇದು ಹೇಗಾಯಿತೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಬಿಲ್ಲುಗಾರನು ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಗಾರನ ಶಿಷ್ಯನು ಧನುವರ್ಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಯುದ್ಧ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿ, ಯಾವಾಗ ಯುದ್ಧಘೋಷಿತ ದಿನದಂದು ಬಂದಿತೋ ಆತನು ಯುದ್ಧಮಾಡದೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞತೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಯೂ ಸಹಾ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದುದು ಏಕೆ? ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಜಟ್ಟಿಯೊಬ್ಬನು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲೆಂದು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ, ಪಂದ್ಯದ ದಿನದಂದು ಕುಸ್ತಿಮಾಡದೆ, ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಥಾಗತರು ಸಹಾ ಧಮ್ಮ ನುಡಿಯಲೆಂದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಲ್ಪಗಳ ಕಾಲ ಪಾರಮಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿಯು ಸಹಾ ನಂತರ ಬೋಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿಯೂ ಸಹಾ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.


ಓ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಭಯದಿಂದಲೇ ಅಥವಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅಥವಾ ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲವೇ? ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳೇನು? ದಯವಿಟ್ಟು ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ. ಅದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಂಶಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ತೆಗೆಯುವಂತಾಗಲಿ, ಅವರು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಷ್ಟು ಕಲ್ಪಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ಬೋಧನೆ ನೀಡಲು ಹಿಂಜರಿದುದ್ದದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಹಿಂಜರಿದುದ್ದದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ದ್ವಿ-ಅಂಚಿನ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ನೀವೇ ಇದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. (143)


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಎರಡು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಭಗವಾನರು ಧಮ್ಮಬೋಧನೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಾಗಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಅವರು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಅದು ಅರಿಯಲು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿತ್ತು, ಅರಿಯಲು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು. ಜೀವಿಗಳು ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿವೆ, ಹೇಗೆ ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಟಿಯ ಬಂಧನಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅರಿತರು. ಹಾಗು ಅವರು ಮೊದಲು ಯಾರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಿ? ಯಾವರೀತಿ ಬೋಧಿಸಲಿ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಹೊರತು ಬೋಧಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ರಾಜನಾಗಿ, ರಾಜತ್ವದಿಂದ ಚಕ್ರವತರ್ಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆತನು ತನಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದವರ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ, ಕಾವಲುಗಾರ, ಅಂಗರಕ್ಷಕ, ರಾಜಪರಿವಾರ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು, ರಾಜದೂತರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ನಾನು ಹೇಗೆ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ತಥಾಗತರು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ರಾಗಯುಕ್ತರಾದ ಮೋಹಯುಕ್ತರಾದ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಲಿ ಎಂದು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಿ? ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಲಿ? ಎಂದು ಅವರ ಮನಸ್ಸು ವಾಲಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಬೋಧಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.


ಮತ್ತೆ, ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ತಥಾಗತರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಯಾಚನೆಯವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಧಮ್ಮವನ್ನು ಬಹುಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಬಹುಜನಸುಖಕ್ಕಾಗಿ, ದೇವತೆ ಮಾನವರ ಹಿತಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿ ಎಂದು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಸಮಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸಂಚಾರಿ ಸಾಧಕರು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆರಾಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆಯೇ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಇಂತಹ ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಭವ್ಯವುಳ್ಳವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧಮ್ಮಬೋಧನೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಇಡೀ ಲೋಕಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಸಹಾ ಧಮ್ಮದ ಕಡೆ ಬಾಗುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಯಾಚನೆಯ ನಂತರ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಯಾವರೀತಿ ಚಕ್ರವತರ್ಿಯು ಅಥವಾ ಮಂತ್ರಿಯು ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದೇರೀತಿ ಮಿಕ್ಕ ಮಾನವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಥಾಗತರ ಅನುಪಮೇಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಾಗು ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಅರಿತನೋ ಆಗ ಆತನು ತಥಾಗತರಿಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಡೀ ಲೋಕಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಅದರಂತೆಯೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಾ ತಥಾಗತರಿಗೆ ಧಮ್ಮಬೋಧಿಸುವಂತೆ ಯಾಚಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರಿವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಈ ಜಟಿಲವಾದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

11. ಆಚಾರ್ಯ ನಆಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ನನಗೆ ಆಚಾರ್ಯರೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಸರಿಸಮಾನರೂ ಸಹಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನಂಥವರಿಲ್ಲ (ನನಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಧರ್ಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ). ಆದರೆ ಪುನಃ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಆಲಾರಕಾಲಾಮರು ನನಗೆ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಾನು ಅವರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದೆನು. ಆಗ ಅವರು ನನಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮಾನದಜರ್ೆಗೆ ಏರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅತಿ ಗೌರವದಿಂದ ಗೌರವಿಸಿದರು.

ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆ ಸತ್ಯವಾದರೆ ನಂತರದ್ದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಲ್ಲದೆ ಎರಡನೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸತ್ಯವಾದರೆ ಮೊದಲ ಹೇಳಿಕೆ ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಾ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನೀವೇ
ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. (144)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಹೇಳಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ನೀವು ಹೇಳಿರುವ ಅಲಾರಕಾಲಾಮರು ಅವರಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯರೆನ್ನುವುದು ಅವರು ಬೋಧಿಸತ್ವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದು ನಿಜವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಆಗಿನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಬುದ್ಧತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಂತಹ 5 ಗುರುಗಳು ಅವರಿಗಿದ್ದರು. ಓ ರಾಜ, ಅವರಿಂದ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದರು. ಯಾರು ಅವರು?

ಎಂಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿದ್ದರು, ಅವರು ಬೋಧಿಸತ್ವರ ಜನ್ಮವಾದ ತಕ್ಷಣ ಅವರ ದೇಹದ ಮಹಾಪುರುಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವರಾದ ರಾಮ, ಧಜ, ಲಕ್ಖಣ, ಮಂತಿ, ಯಞ್ಞ, ಸುಯಾಮ, ಸುಭೂಜೋ ಮತ್ತು ಸುದತ್ತರು. ಆಗ ಅವರೇ ಇವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ರಕ್ಷಿಸಿದವರಾದ ಪ್ರಥಮ ಗುರುಗಳಿವರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಬ್ಬಮಿತ್ತ (ಸರ್ವಮಿತ್ರ)ರವರು ಉದಿಚ್ಚ ಜಾತಿವಂತರಾದ ಅಭಿಜಾನರು ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿಗೆ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ತಂದೆ, ರಾಜ  ಸುದ್ಧೋಧನರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ತರನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ಸಮಪರ್ಿಸಿದ್ದರು. ಅವರೇ ಬೋಧಿಸತ್ವರಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಒಬ್ಬ ದೇವ ಬೋಧಿಸತ್ವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ, ಆ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಬೋಧಿಸತ್ವರು ಚಾಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅವರು ಮಹಾಭಿನಿಷ್ಕ್ರಮಣ ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಅವರೇ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆಲಾರಕಾಲಾಮರು ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ರಾಮರ ಪುತ್ರರಾದ ಉದ್ಧಕರು (ಉದ್ಧಕರಾಮಪುತ್ರ) ಅವರು ಐದನೆಯ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇವರೇ ಆ ಐದು ಆಚಾರ್ಯರು ಭಗವಾನರು ಇನ್ನೂ ಬೋಧಿಸತ್ವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಇನ್ನೂ ಸಂಬೋಧಿ ಪ್ರಾಪ್ರಿ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯಾವ ಧಮ್ಮವು ಲೋಕೋತ್ತರವೋ ಸರ್ವಜ್ಞತ ಜ್ಞಾನವೋ ಅಂತಹ ಸಮ್ಮಾಸಂಭೋಧಿಗೆ ಯಾರೂ ಆಚಾರ್ಯರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಯಾರು ತಥಾಗತರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಲ್ಲ. ಸ್ವ-ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿಯೇ ಯಾವುದೇ ಆಚಾರ್ಯರಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಥಾಗತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಆಚಾರ್ಯಾರು ನನಗೆ ಇಲ್ಲ, ನನಗೆ ಸರಿಸಮಾನರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳ ಸಹಿತ ಇಡೀ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಧರ್ಿ ಇಲ್ಲ.

ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದಿರಿ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.

ಐದನೆಯ ಸಂಧವ ವರ್ಗ ಮುಗಿಯಿತು (ಇದರಲ್ಲಿ 11 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ )