Milinda panha 11.2. ಸಮುದ್ರ ವರ್ಗ (ಸಮುದ್ರೊ ವಗ್ಗೋ)

2. ಸಮುದ್ರ ವರ್ಗ (ಸಮುದ್ರೊ ವಗ್ಗೋ)

1. ಲಾಬುಲತಾಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಕುಂಬಳ ಬಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ, ಕುಂಬಳ ಬಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಗುಣ ಯಾವುದು? (226)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕುಂಬಳ ಬಳ್ಳಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆಯೇ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಪರವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಅಥವಾ ಮುಳ್ಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಳ್ಳಿಗೆಯೇ ಹೊಂದುತ್ತಾ ಬೆಳೆಯುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು, ಧ್ಯಾನಿಯು, ಪ್ರಯತ್ನಶಾಲಿಯು ಆದ ಅತನು ಅರಹತ್ವದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕುಂಬಳ ಬಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಧಮ್ಮ ಸೇನಾನಿಯಾದ ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಹೇಗೆ ಕುಂಬಳ ಗಿಡವು ತನ್ನ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದೋ ಹುಲ್ಲಿಗಾಗಲಿ, ಮುಳ್ಳಿಗಾಗಲಿ, ಬಳ್ಳಿಗಾಗಲಿ, ಆಸರೆ ಪಡೆದು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹಬ್ಬುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಪುತ್ರರು ಅರಹಂತತ್ವಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ ಧ್ಯಾನಹಂತಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯೆಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

2. ಪದ್ಮಾಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಪದ್ಮದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಪದ್ಮದ 3 ಗುಣಗಳಾವುವು? (227)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕಮಲವು ಜಲದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿದರೂ ಜಲದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದರೂ, ಜಲದಿಂದ ಅದು ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಖುವು, ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ, ತನಗೆ ಏನೇ ಸಿಗಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಪರರಿಗೆ ಏನೇ ಸಿಗಲಿ, ಸಹಭಿಕ್ಷುಗಳು ಏನೇ ನೀಡಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೀತರ್ಿಗಾಗಲಿ, ಗೌರವಕ್ಕಾಗಲಿ, ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಪರಿಕರಗಳಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಪದ್ಮದ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಪದ್ಮವು ನೀರಿನಿಂದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಂಟದೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಪದ್ಮದ ಎರಡನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ರಾಜ, ಹೇಗೆ ಪದ್ಮವು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂಗಾಳಿಗೂ ಸಹಾ ಕಂಪಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಧ್ಯಾನಶೀಲನಾಗಿ ಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿ, ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಅಣುವಿನಷ್ಟು ತಪ್ಪಿಗೂ ಹೆದರಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಪದ್ಮದ ಮೂರನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವರಾಗಿರುವ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಅಣುವಿನಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ತಪ್ಪಿಗೂ ಅಪಾಯ ಕಂಡು ಭೀತನಾಗಿ ಕಂಡು, ಆತನು ಶೀಲ, ಸಂಯಮಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸಿ ಸುಶಿಕ್ಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

3. ಬೀಜಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಬೀಜದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಬೀಜದ ಯಾವ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರ ಬೇಕು? (228)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಬೀಜವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದಾಗ, ಮಳೆಬಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದು ಹೇರಳವಾದ ಫಲವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಖುವು ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿ, ಯೋಗ್ಯರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಸಮಣತ್ವದ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವು ಇದೇ ಆಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬೀಜವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದರೆ ಅದು ಬೇಗ ಪಕ್ವತೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಳಗಿಸಿದಾಗ, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಪಕ್ವತೆಯು ಬೇಗನೆ ಲಭಿಸುವುದು. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಬೀಜದ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಥೇರ ಅನುರುದ್ಧರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದಾಗ ಹೇರಳವಾದ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ರೈತನಿಗೆ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಿಕ್ಷುವು ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದಾಗ, ಫಲ ಲಭಿಸಿ ಭಿಕ್ಖುವು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

4. ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿರಂಗ ಪನ್ಹೊ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಖುವು ಸಾಲವೃಕ್ಷದ ಯಾವ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ? (229)
ಓ ಮಹಾರಾಜ ಹೇಗೆ ಸಾಲವೃಕ್ಷವು ಭೂಮಿಯ ಒಳಕ್ಕೆ ನೂರು ಗಜಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇರೀತಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ಸಮಣತ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಖುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಲವೃಕ್ಷದ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಭಿಕ್ಖುವು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ರಾಹುಲ ಥೇರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಯಾವ ಮರವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಅಂತರದಲ್ಲೂ ನೂರು ಗಜಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳವಿರುವುದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಲವೃಕ್ಷ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ದಿನಕ್ಕೆ ನೂರುಗಜ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಚಿತ್ತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಹಾ ಸಾಲವೃಕ್ಷದಂತೆ ಬೆಳೆಸಿರುವೆ ಓ ಮಹಾವೀರರೇ.

5. ನಾವಂಗ ಪನ್ಹೊ (ನಾವೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಾವೆಯ ಯಾವ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಿರ

ಬೇಕು? (230)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವೆಯು ವಿವಿಧರೀತಿಯ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೋ, ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಜನರನ್ನು ದಡ ಮುಟ್ಟಿಸಿದೆಯೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಅಪಾರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆತನು ಸುಗತಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನೇ ದಾಟಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಗುಣಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಆತನ ಶೀಲವು ರಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವೆಯ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವೆಯು ನಾನಾರೀತಿಯ ಅಲೆಗಳ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು, ಸುಳಿಗಳ ಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತದೋ ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಪಾಪಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು, ಪ್ರಚೋದಕಗಳನ್ನು ಲಾಭ ಸತ್ಕಾರಗಳನ್ನು, ಸ್ತುತಿಯನ್ನು, ಪೂಜೆ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂದೆ, ಪ್ರಶಂಸೆ, ಸುಖದುಃಖಗಳಿಂದ ಆತನು ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವೆಯ ತೃತೀಯ ಗುಣವು ಯಾವುದು? ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಾವೆಯು ಅಳೆಯಲಾಗದ ಅನಂತವಾದ ಸಾಗರಗಳನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಂಪನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಘಜರ್ಿಸುತ್ತ ಶಬ್ದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗರವು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧವಾದ ಮೀನುಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಕಾರದ ಜೀವಿಗಳಿಂದ, ತಿಮಿಂಗಿಲ, ಮೊಸಳೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳ, ತ್ರಿವಿಧ ವಗರ್ಿಕರಣ, ಅವುಗಳ 12 ವಿಧದ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಜ್ಞಾಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವೆಯ ತೃತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಸಂಯುಕ್ತ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಸಚ್ಚ ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ನೀವು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಹೀಗೆಯೇ ಯೋಚಿಸಿ: ದುಃಖವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ, ದುಃಖದ ಉದಯವು ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವು ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ದುಃಖದ ನಿರೋಧ ಮಾರ್ಗವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ.

6. ನಾವಲಿಗ್ಗ ಏಕಂಗ ಪನ್ಹೊ (ನಾವೆಯ ಲಂಗರಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಲಂಗರಿನ 2 ಗುಣಗಳಾವುವು?(231)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಲಂಗರು ಅಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಟ್ಟ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೂ, ಅಪಾರ ನೀರಿನಲ್ಲೂ ನಾವೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವು ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಳೆಯುವಂತೆ ಲಂಗರು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಿ, ಸ್ಥಿರತೆಯುತ ಚಲನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಪರಿಶ್ರಮಯುತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯೋಚನೆಗಳ ಮಹಾ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾನಸ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಗದ, ದ್ವೇಷದ, ಮೋಹದ ಅಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಾದಿ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಲಂಗರಿನ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಲಂಗರು ತೇಲುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆದರೆ ಮುಳುಗುವುದೋ ಮತ್ತು ಜಲವು ನೂರು ಗಜಗಳಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಾವೆಯನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟು ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಲಾಭ, ಯಶಸ್ಸು, ಸತ್ಕಾರ, ಮಾನ್ಯತೆ, ವಂದನೆ, ಪೂಜೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಲಭಿಸಿದರೂ ಸಹಾ ಆತನ ಚಿತ್ತವೂ ಉದ್ವೇಗವಾಗಿ ಉಬ್ಬಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಟ್ಟು, ಶರೀರವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರುಸುವಿಕೆಯ ಹೊರತು ಬೇರ್ಯಾವ ಸಾಧಾರಣ ಬಯಕೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಲಂಗರಿನ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರಿಪುತ್ತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಹೇಗೆ ಲಂಗರು ತೇಲುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆದರೆ ಅಲೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಮುಳುಗುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತುತಿ ಅಥವಾ ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿಹೋಗದೆ ವಿನಮ್ರನಾಗಲಿ.

7. ಕುಪಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ ಒಂದು ಗುಣ ಯಾವುದು? (232)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು, ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು, ನೌಕಪಟಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ಯಾನಶೀಲಭಿಕ್ಷುವು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿ, ಆ ಜಾಗೃತಭಾವವನ್ನು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ತಿರುಗಾಡುವುದಾಗಲಿ, ನೋಡುವಾಗಲಾಗಲಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಮಡಚುವಾಗ ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ತೆರೆಯುವಾಗ ಆಗಲಿ, ಚೀವರವನ್ನು ಧರಿಸುವಾಗ ಆಗಲಿ, ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆ ಹಿಡಿಯುವಾಗ ಆಗಲಿ, ತಿನ್ನುವಾಗ, ನೀರು ಕುಡಿಯುವಾಗ, ಅಗಿಯುವಾಗ, ರುಚಿ ನೋಡುವಾಗ, ನಡೆಯುವಾಗ, ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಕುಳಿತಿರುವಾಗ )ಅಥವಾ ಮಲಗಿರುವಾಗ, ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಮೌನವಾಗಿರುವಾಗ, ಹೀಗೆ ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಸ್ಮೃತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವನ್ನು ಸಡಿಲ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ ಒಂದು ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಗವಾನರು ದೇವಾದಿದೇವರು ಆಗಿರುವಂತಹ ಬುದ್ಧರು ಸಹಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು:
ಜಾಗೃತಭಾವದಿಂದಿರಿ ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಸ್ಮೃತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಿ. ಇದೇ ನಿಮಗೆ ನೀಡುವ ಉಪದೇಶವಾಗಿದೆ.

8. ನಿಯಾಮಕಂಗ ಪನ್ಹೋ (ನಾವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವಿಕನ 3 ಗುಣಗಳು

ಯಾವುದು? (233)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವಿಕನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ನಿರಂತರ, ಸತತ ಉತ್ಸಾಹಯುತವಾದ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಾವೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲು ಉತ್ಸಾಹಿತನಾಗಿ ನಿರಂತರ ಸತತ ಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನಯುತ ಗಮನಹರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ, ಚಿತ್ತವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಚಿತ್ತಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಲೇಬೇಕಾಗಿರುವಂತಹ ನಾವಿಕನ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾದಿದೇವರಾದ ಭಗವಾನರು ಧಮ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಹೇಗೆ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಆನೆಯು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಹೇಗೆ ಹೊರಬರುವುದೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಿತನಾಗಿ, ಚಿತ್ತವನ್ನು ಜಾಗೃತ ಭಾವದಲ್ಲಿರಿಸು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪಹರೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಪಾಪಗಳ ಕೆಸರಿನಿಂದ ಹೊರಬಾ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವಿಕನಿಗೆ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಸಹಾ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ, ಪಾಪದಿಂದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಯಾವುದು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಸರಿ, ಯಾವುದು ಉಚ್ಚ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯಾವುದು ಕತ್ತಲು ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಬೆಳಕು ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಅರಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾವಿಕನ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವಿಕನು ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕುವಂತೆ, ಯಾರು ಆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮುದ್ರೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಯಾವುದೇ ಅಕುಶಲ ಯೋಚನೆಗಳು ಉಂಟಾಗದಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವರಾದ ಭಗವಾನರು ಸಂಯುಕ್ತ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಅಕುಶಲ ವಿತರ್ಕ (ಯೋಚನೆಗಳು) ಉಂಟಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅದೆಂದರೆ ಕಾಮವಿತರ್ಕ, ದ್ವೇಷವಿತರ್ಕ, ಹಿಂಸಾವಿತರ್ಕಗಳು.

9. ಕಮ್ಮಕಾರಂಗ ಪನ್ಹೋ (ಕುಶಲಕಮರ್ಿ ನಾವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕುಶಲಕಮರ್ಿ ನಾವಿಕನ ಒಂದು ಗುಣವು ಯಾವುದು? (234)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕುಶಲಕಮರ್ಿ ನಾವಿಕನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ನಾನು ಕೆಲಸದವನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಈ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಹಡಗಿನಂತೆ ನಾನು ಆಹಾರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸೋಮಾರಿಯಾಗಿರಬಾರದು. ಆದರೆ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಹಡಗನ್ನು ಓಡಿಸಬೇಕು. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಈ ರೀತಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ, ದೇಹವಿದೆ. ನಾನು ಸದಾ ಸ್ಮೃತಿವಂತನಾಗಿ, ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ, ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಶ್ರಮಬದ್ಧನಾಗಿ, ಈ ಜನ್ಮ ಜರಾ, ವ್ಯಾಧಿ, ಮರಣ, ಶೋಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ದುಃಖ ರಾಶಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬೇಕು. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಕುಶಲಕಮರ್ಿಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಜ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿಯಾದ ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಾಯವನ್ನು ಯಥಾಭೂತವಾಗಿ ಅಥರ್ೈಸಿಕೊಂಡು, ಅದರ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಕಂಡು ದುಃಖರಾಶಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಿ.

10. ಸಮುದ್ದಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಸಮುದ್ರದ ಯಾವ 5 ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರ ಬೇಕು? (235)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ಶವಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕ್ಲೇಷಗಳಾದ ರಾಗ, ದ್ವೇಷ, ಮೋಹ, ಅಹಂಕಾರ, ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು, ಇಲ್ಲದ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಇದೇ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಈಷರ್ೆ, ಮಾಯಾ, ಮಿಥ್ಯಾ, ಕುಟಿಲತೆ, ವಿಷಮ ದುಷ್ಚರಿತೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ರವು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧವಾದ ರತ್ನಗಳಾದ ಮುತ್ತು, ವಜ್ರ, ಮಣಿ, ವೈಡೂರಿಯ, ಶಂಖ, ಸಿಲಾ, ಹವಳ, ಇತ್ಯಾದಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಆದರೆ ಅವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗ, ಫಲ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಧ್ಯಾನಗಳು, ಅಷ್ಟ ವಿಮೋಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಪತ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನ ಅಭಿಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವಿಧ ಗುಣರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ವಿವಿಧ ಗುಣರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಅದನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದೆ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ಬೃಹತ್ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇರೀತಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಅಲ್ಪೆಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಸಂತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಧೂತಂಗ ಪಾಲನೆಯುಳ್ಳ, ವಾಚಾದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿರುವ, ಕ್ಲೇಷಮುಕ್ತತೆಗೆ ಮಾರ್ಗದಶರ್ಿಯಾಗಿರುವ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ, ವಿನೀತವಾದ ಸೌಜನ್ಯಯುತ, ಗಾಂಭೀರ್ಯವುಳ್ಳ, ಪೂಜ್ಯರ, ಹಿತಕಾರಿ ಭಾಷಣ ನೀಡುವ, ತಪ್ಪು ತಿಳಿಸುವ, ಸೌಮ್ಯ, ತಪ್ಪು ಮಾಡುವಾಗ ಖಂಡಿಸಿ ತಿದ್ದುವ, ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯನಾಗಿರುವ, ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿರುವ, ಸ್ಫೂತರ್ಿ ನೀಡುವ ಹುರಿದುಂಬಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದ ಮತ್ತು ಆನಂದ ನೀಡುವಂತಹ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ತೃತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ಗಂಗೆಯಿಂದ ಯಮುನದಿಂದ, ಅಚಿರಾವತಿಯಿಂದ, ಸರಭೂವಿನಿಂದ, ಮಾಹಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಹಸ್ರಾರು ನದಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ಮಳೆಯಿಂದಲೂ ಸಹಾ ಸಮುದ್ರವು ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ದಡದಿಂದ ನೀರು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಿತವಾಗಿ, ಪರಿಕರಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಲಿ, ಕೀತರ್ಿ ಸ್ತುತಿಗಾಗಲಿ, ಗೌರವ ಆದರಗಳಿಗೆ ಆಗಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆಗೂ ಸಹಾ ನಿಯಮ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದ್ರವು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗು ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವರಾದ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ಸಹಾ ಎಂದಿಗೂ ನಾನು ಹಾಕಿರುವ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯು, ನಿಯಮ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ಗಂಗಾ, ಯಮುನ, ಅಚಿರಾವತಿ, ಸರಭೂ, ಮಾಹಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಮಳೆಯಿಂದಲೂ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಎಂದಿಗೂ ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಲಾರ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಆಲಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಧಮ್ಮ ವಿನಯ ಆಲಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತಾಂತ, ಉಗ್ರಹ, ಪದನಿಕ್ಷೇಪ, ಪದಸಂಧಿ, ಪದವಿಭಕ್ತಿ, ಜೀನಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನು ತೃಪ್ತಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ, ಸಮುದ್ರದ 5ನೇ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಸುತಸೋಮ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ, ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತವಾಗದೋ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರವು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ನದಿಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಂಡಿತರು ಸುಭಾಷಿತಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಲಾರರು.

ಎರಡನೆಯ ಸಮುದ್ರ ವರ್ಗ ಮುಗಿಯಿತು
(ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ )

Milinda panha 11.ಒಪಮ್ಮ-ಕಥಾ ಪನ್ಹೊ (ಉಪಮೆಗಳು)

11. ಒಪಮ್ಮ-ಕಥಾ ಪನ್ಹೊ (ಉಪಮೆಗಳು)

ಮಾತಿಕಾ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಖುವು ಅರಹಂತತ್ವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ (ಗುಣಗಳಿಂದ) ಯುಕ್ತಸಂಪನ್ನನಾಗಬೇಕು? (215)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವರೋ ಅವರು:
1) ಕತ್ತೆಯ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು
2) ಕೋಳಿಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
3) ಅಳಿಲಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
4) ಹೆಣ್ಣು ಚಿರತೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
5) ಗಂಡು ಚಿರತೆಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
6) ಆಮೆಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
7) ಬಿದಿರಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
8) ಬಿಲ್ಲಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
9) ಕಾಗೆಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
10) ಕೋತಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
11) ಕುಂಬಳಬಳ್ಳಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
12) ಕಮಲದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
13) ಬೀಜದ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
14) ಸಾಲು ಮರದ 1 ಗುಣವನ್ನು
15) ದೋಣಿಯ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
16) ಲಂಗರಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
17) ಧ್ವಜಸ್ತಂಭದ 1 ಗುಣವನ್ನು
18) ನಾವಿಕನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
19) ಕುಶಲಕಮರ್ಿ ನಾವಿಕನ 1 ಗುಣವನ್ನು
20) ಸಾಗರದ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
21) ಭೂಮಿಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
22) ನೀರಿನ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
23) ಬೆಂಕಿಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
24) ಗಾಳಿಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
25) ಪರ್ವತದ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
26) ಆಕಾಶದ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
27) ಚಂದಿರನ 1 ಗುಣವನ್ನು
28) ಸೂರ್ಯನ 7 ಗುಣಗಳನ್ನು
29) ಸಕ್ಕನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
30) ಚಕ್ರವತರ್ಿಯ 4 ಗುಣಗಳನ್ನು
31) ಬಿಳಿ ಇರುವೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
32) ಬೆಕ್ಕಿನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
33) ಹೆಗ್ಗಣದ 1 ಗುಣವನ್ನು
34) ಚೇಳಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
35) ಮುಂಗುಸಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
36) ಹಳೆಯ ನರಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
37) ಜಿಂಕೆಯ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
38) ಗೂಳಿಯ 4 ಗುಣಗಳನ್ನು
39) ಕರಡಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
40) ಆನೆಯ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
41) ಸಿಂಹದ 7 ಗುಣಗಳನ್ನು
42) ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಯ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
43) ಪೆಣಾಹಿಕಾ ಪಕ್ಷಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
44) ಪಾರಿವಾಳದ 1 ಗುಣವನ್ನು
45) ಗೂಬೆಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
46) ಕೊಕ್ಕರೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
47) ಬಾವಲಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
48) ಜಿಗಣೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
49) ಹಾವಿನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
50) ಹೆಬ್ಬಾವಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
51) ಜೇಡದ 1 ಗುಣವನ್ನು
52) ಪ್ರಾಣಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಮಗುವಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
53) ಭೂಮಿಯ ಆಮೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
54) ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತದ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
55) ಮರದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
56) ಕಾಮರ್ೊಡದ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು
57) ಆಭರಣದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
58) ಬೇಟೆಗಾರನ 4 ಗುಣಗಳನ್ನು
59) ಮೀನುಗಾರನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
60) ಬಡಗಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
61) ನೀರು ಮಡಿಕೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
62) ಕಬ್ಬಿಣದ 1 ಗುಣವನ್ನು
63) ನೆರಳಿನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
64) ಭತ್ತದ ಹೊಲದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
65) ಔಷಧದ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
66) ಆಹಾರದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
67) ಬಿಲ್ಗಾರನ 4 ಗುಣಗಳನ್ನು
- * - * - * -
68) ರಾಜನ 4 ಗುಣಗಳನ್ನು
69) ಪಹರೆದಾರನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
70) ಬೀಸುಕಲ್ಲಿನ 1 ಗುಣವನ್ನು
71) ದೀಪದ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
72) ನವಿಲಿನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
73) ಕುದುರೆಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
74) ಸುಂಕಗಾರನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
75) ಹೊಸ್ತಿಲಿನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
76) ತಕ್ಕಡಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
77) ಕತ್ತಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
78) ಮೀನಿನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
79) ಸಾಲಗಾರನ 1 ಗುಣವನ್ನು
80) ರೋಗಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
81) ಶವದ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
82) ನದಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
83) ಎಮ್ಮೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
84) ದಾರಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
85) ಶುಲ್ಕಸಂಗ್ರಹಕಾರನ 1 ಗುಣವನ್ನು
86) ಕಳ್ಳನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
87) ಗಿಡುಗದ 1 ಗುಣವನ್ನು
88) ನಾಯಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
89) ವೈದ್ಯನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
90) ತಾಯಿ-ಮಗುವಿನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
91) ಚಮರಿ ಮೃಗದ 1 ಗುಣವನ್ನು
92) ಹುಂಜದ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
93) ಪಾರಿವಾಳದ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
94) ಒಕ್ಕಣ್ಣಿನವನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
95) ರೈತನ 3 ಗುಣಗಳನ್ನು
96) ಹೆಣ್ಣು ನರಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
97) ಬಣ್ಣಗಾರರ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
98) ಚಮಚೆಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
99) ಚೌಕಾಸಿ ಮಾಡುವವರ 1 ಗುಣವನ್ನು
100) ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯ 1 ಗುಣವನ್ನು
101) ರಥಿಯ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
102) ಹಳ್ಳಿ ಮುಖಂಡನ 2 ಗುಣಗಳನ್ನು
103) ಸಿಂಪಿಗನ 1 ಗುಣವನ್ನು
104) ಚುಕ್ಕಾಣಿಗಾರನ 1 ಗುಣವನ್ನು
105) ಜೇನಿನ 3 ಗುಣವನ್ನು
ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

1. ಗದ್ರಭ ವಗ್ಗೋ (ಕತ್ತೆಯ ವರ್ಗ)

1. ಕತ್ತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಕರ್ಕಶಧ್ವನಿಯ ಕತ್ತೆಯ ಯಾವ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದಿರಿ, ಅದು ಯಾವುದು? (216)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕತ್ತೆಯು ಎಲ್ಲೇ ಮಲಗಲಿ ಅದು ಕಸದರಾಶಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೆರೆದ ಆಕಾಶವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರುವ ಚೌಕವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ 3 ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರುವ ಕಡೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನ ರಾಶಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅದು ಎಲ್ಲೇ ಮಲಗಲಿ, ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶ್ರಮಶೀಲ ಭಿಕ್ಖುವು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗುವನು, ಎಲ್ಲೇ ಮಲಗಲಿ, ಅದು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿದ ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿದ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಅಥವಾ ಬರಿನೆಲ ಎಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಆತನು ಆಲಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಒಂದು ಗುಣವು ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಕಸದ ದಿಂಬಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ. ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ ಧಮ್ಮ ಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಮಳೆಯ ನೀರು ಮೊಣಕಾಲುವರೆಗೂ ಬರುವವರೆಗೂ ಆತ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನನಾಗಲಿ, ಅರಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವವನಿಗೆ ಹಿತಸುಖವು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕಿಲ್ಲ.

2. ಕೋಳಿ (ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಹುಂಜ)ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಳಿಯ ಯಾವ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕು ತಿಳಿಸಿ. (217)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಯು ಮುಂಜಾನೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು, ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಶೀಲ ಭಿಕ್ಖು ಯತ್ನಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಟನಾಗಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು, ಚೇತಿಯವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಚೀವರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಚೇತಿಯಗೆ ಪೂಜಿಸಿ, ಹಿರಿಯ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಬೇಟಿಮಾಡಿ, ನಂತರ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೋಳಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಿಕ್ಷುವಿನ ಮೊದಲ ಗುಣ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಯು ಮುಂಜಾನೆ ಎದ್ದು, ಸಕಾಲದಲ್ಲೇ ತೊಡಗುವಂತೆ, ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು, ಕಸಗುಡಿಸಿ, ಚೇತಿಯವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಚೀವರ ಧರಿಸಿ, ಚೇತಿಯಾಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕೋಳಿಯ ಎರಡನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಯು ಅವಿರತವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಹಾರ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಕೆರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶ್ರಮಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ ನಿರಂತರ ಸ್ವ-ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಾಗಲು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದು ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮೋಹಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಶಾರೀರಿಕ ಸುಂದರತೆಗೂ ಅಲ್ಲ, ಶರೀರ ಪುಷ್ಠಿಗೂ ಅಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಶರೀರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು ಮಾತ್ರ, ಹಸಿವಿನ ವೇದನೆ ದೂರಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿರಲು ಮಾತ್ರ, ಹೀಗೆ ನಾನು ಹಿಂದಿನ ದುಃಖಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಅಂತ್ಯಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದಿನ ದುಃಖ ಉದಯಿಸದಂತೆ ಮಾಡಲು, ನಿಂದಾತೀತನಾಗಲು, ಹಿತಸುಖವಾಗಿ ಬಾಳಲು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕೋಳಿಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಮರಳುಗಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮರಿಯ ಮಾಂಸದಷ್ಟು ಅಥವಾ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಸವರಿದ ಎಣ್ಣೆಯಷ್ಟು ಕೇವಲ ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು ತಿನ್ನಲಿ, ಯಾವಾಗೆಲ್ಲಾ ತಲೆ ಸುತ್ತಿದಂತಾಗುವುದು ಆಗ ಆಹಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇದ್ದರೂ ಸಹಾ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ಕುರುಡನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕುರುಡಾಗಿ ವತರ್ಿಸಲಿ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಅಥವಾ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲಿ, ಆತನು ಇಂದ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳಾದ ರೂಪ, ಶಬ್ದ, ವಾಸನೆ, ರಸ, ಸ್ಪರ್ಶಗಳಿಗೆ ಕುರುಡನಂತೆ, ಕಿವುಡನಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರೀಯಗಳಿಗೂ ತಟಸ್ಥನಾಗಿ ವತರ್ಿಸಲಿ. ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆಯು ಮಾಡದಿರಲಿ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಕೊಡದಿರಲಿ, ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ  ಥೇರ ಮಹಾ ಕಾಚ್ಚಾಯನರವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಚಕ್ಷುವಿದ್ದರೂ ಅಂಧನಂತೆ ಇರಲಿ, ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಿವುಡನಂತೆ ಇರಲಿ, ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದರೂ ಮೂಗನಂತೆ ಇರಲಿ, ಬಲವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ದುರ್ಬಲನಂತೆ  ಇರಲಿ. ಆತನ ದೃಷ್ಟಿ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಗೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳು ಗೋಚರವಾದರೂ ಗಮನಿಸದೆ, ನಿಬ್ಬಾಣದ ಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿ ಮಲಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಸಲಿ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಳಿಯು ಉಪದ್ರವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರೂ, ಹೆಂಟೆಗಳಿಂದ, ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ, ದೊಣ್ಣೆಗಳಿಂದ, ಚಾಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರೂ ಸಹಾ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಖುವು ಚೀವರ ತಯಾರಿಸುವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ವಿಹಾರ ನಿಮರ್ಿಸುವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಅಥವಾ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿರಲಿ, ಆತನು ಎಂದಿಗೂ ಜ್ಞಾನಯುತ ಗಮನಹರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೊರೆಯದಿರಲಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನಿಗೆ ಅದೇ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕೋಳಿಯ 5ನೇಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:
ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ ಯಾವುದು ಭಿಕ್ಷುವಿನ ನೆಲೆ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ? ಅದೇ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಮೃತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಸಹಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿರುವರು: ಹೇಗೆ ಆನೆಯು ಉತ್ತಮ ಆಹಾರವನ್ನು, ಕೆಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವುದೋ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲು ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲ್ಲನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧರ ಪುತ್ರನು ಅಪ್ರಮಾದ ಧ್ಯಾನಿಯಾಗಿ, ಜೀನವಚನಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರ ಮಾಡದಿರಲಿ, ಉತ್ತಮವಾದ ಗಮನಹರಿಸುವಿಕೆಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಿರಲಿ.

3. ಅಳಿಲಿನ (ಕಲಂದಕಂಗ ಪನ್ಹೊ) ಪ್ರಶ್ನೆ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಅಳಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗುಣ ಯಾವುದು? (218)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅಳಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಶತ್ರುವು ನಿಗ್ರಹ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ, ಅಳಿಲು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅದು ಮುಟ್ಟುವವರೆಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಗಧೆಯಂತೆ ಬಳಸಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪರಿಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಿತವಾಗಿ, ಆತನ ಶತ್ರುವಾದ ಪಾಪವು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ, ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಗಧೆಯಾದ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ಮೃತಿ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಸತಿಪಟ್ಠಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ಆ ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಅಳಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಚುಲ್ಲಪಂಥಕ ಥೇರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವ ಕ್ಲೇಷಗಳು ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದೋ, ಆಗ ಸತಿಪಟ್ಠಾಣವನ್ನೇ ಗಧೆಯನ್ನಾಗಿಸಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೊಡೆದು ಹತವಾಗಿಸಲಿ.

4. ದೊಪಿನಿಯಂಗ (ಹೆಣ್ಣು ಚಿರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ) ಪನ್ಹೊ

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಹೆಣ್ಣು ಚಿರತೆಯ ಒಂದು ಗುಣವು ಯಾವುದು? (219)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೆಣ್ಣು ಚಿರತೆಯು ಗಂಡು ಚಿರತೆಯಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬಸಿರು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಪುನಃ ಗಂಡು ಚಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾದ ಭಿಕ್ಷುವು ಯತ್ನಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳ ಭೀಕರತೆ ಕಂಡು, ಜನ್ಮಗಳ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಜರಾಮರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳಿಂದಾದ ಉಪದ್ರವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ತಾಳದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಹೆಣ್ಣು ಚಿರತೆಯ ಒಂದು ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಸುತ್ತನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಧನಿಯ ಗೋಪಾಲಕ ಸುತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಹೇಗೆ ಋಷಭವು ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಆನೆಯು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಲದಿಂದಲೇ ಮಾರ್ಗ ನಿಮರ್ಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೇ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ನೀವು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಾದರೆ ಸುರಿಸಿ ದೇವ.

5. ಗಂಡು ಚಿರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ (ದೀಪಿಕಂಗ ಪನ್ಹೊ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಗಂಡು ಚಿರತೆಯ ಎರಡು ಗುಣಗಳು ಯಾವುದು? (220)
ಮಹಾರಾಜ, ಚಿರತೆಯು ಕಾಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಉದ್ದವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ನಂತರವೇ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲನಾದ ಭಿಕ್ಷುವು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಕಾಡು, ಮರದಬುಡ, ಗಿರಿಶಿಖರ, ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ, ಶಾಂತವಾದ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಮಾಧಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಚಿರತೆಯ ಒಂದನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಥೇರರು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಹೇಗೆ ಅಡಗುತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿತು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಚಿರತೆಯು ಹಿಡಿಯುವುದೋ ಹಾಗೇ ಬುದ್ಧಪುತ್ರರು ವಿಪಸ್ಸನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಲಿ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಚಿರತೆಯು ಯಾವಾಗಲೇ ಬೇಟೆ ಆಡಲಿ, ಅದು ತಿನ್ನುವಾಗ, ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿನ್ನಲಾರದು. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ದಾನಗಳನ್ನು ಬಿದಿರಿನಲ್ಲಾಗಲಿ, ತಾಳೆಯ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಹೂಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಲಿ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಆಗಲಿ, ಹಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಉಜ್ಜುವಾಗ, ತೊಳೆಯುವಾಗ, ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ, ದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಹಿಮಾತುಗಳು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸತ್ಯಮುಚ್ಚಿ, ಅಸತ್ಯ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದೂತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ವೈದ್ಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಧಾನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಟನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರದ ದಲ್ಲಾಳಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆತನು ಇದು ಶುಭ ನೆಲೆ, ಶುಭದಿನ, ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಿಥ್ಯಾಜೀವನ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ಮಿಥ್ಯಾ ಜೀವನಗಳು ಬುದ್ಧರಿಂದ ಖಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಂತಹ ಆಹಾರವನ್ನು ಆತನ ಚಿರತೆಯು ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಆಹಾರ ತಿನ್ನದ ಹಾಗೆ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಚಿರತೆಯಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಈ ಆಹಾರವು, ಮಧುಪಾಯಸವು ಮಾತಿನ ಸಂದೇಶದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ನಾನು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರೆ ನನ್ನ ಜೀವನೋಪಾಯವು ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಂದನೀಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಧಾರುಣವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಹೊಟ್ಟೆಯು ಸಿದ್ಧವಾದರೂ, ನಾನು ಮಾತ್ರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ನಿಯಮ ಭಂಗ ಮಾಡಲಾರೆ. ಬೇಕಾದರೆ ಜೀವಿತವನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

6. ಕುಮ್ಮಾಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಆಮೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಆಮೆಯ ಯಾವ 5 ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವಿರಿ. (221)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ಜಲಚರವೋ, ಜಲದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಪರಿಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಹಿತಸುಖಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಅಪರಿಮಿತವಾಗಿ, ದ್ವೇಷರಹಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಆಮೆಯ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜುವಾಗ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ನೋಡಿದಾಗ ಅದು ತಕ್ಷಣ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ತಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರತನಾಗಿರುವಾಗ, ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪಾಪಯುತ ಯೋಚನೆಗಳು ಆತನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದರೆ ತಕ್ಷಣ ಆತನು ಧ್ಯಾನದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಗ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಏನಾದರೂ ಪಾಪಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದರೆ ಆತನು ಪುನಃ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಆಮೆಯ ಎರಡನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ಜಲದಿಂದ ಮೇಲೆ ಎದ್ದಾಗ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಮೈ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ತನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ, ಯಾವಾಗ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮೇಲೆಳುವನೋ ಆಗ ಆತನು ಕುಳಿತಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮಲಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ನಿಂತಿರಲಿ ಅಥವಾ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿ, ಆತನು ಸಮ್ಮಪದಾನದಲ್ಲಿ (ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಾದ ಸಂಯಮ, ವರ್ಜನೆ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ) ತಲ್ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಆಮೆಯ 3ನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ.)
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಕೊರೆದು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಲಾಭ, ಸತ್ಕಾರ, ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂಟಿಯಾದ ನಿರ್ಜನ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಸ್ಥಳ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ಶೂನ್ಯ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಅಥವಾ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಗಿರಿಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ, ಗವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದರಹಿತ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಧ್ಯಾನ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಆಮೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಂಗತಪುತ್ರ ಉಪಸೇನ ಥೇರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಒಂಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸ್ತಬ್ದವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು  ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ, ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏಕಾಂತತೆಯ ನಿಶ್ಶಬ್ದ ಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕಂಡರೆ ತಕ್ಷಣ ಅದು ಶಿರ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ನಡೆಯುವಾಗ, ಯಾವುದೇ ರೂಪವಾಗಲಿ, ಶಬ್ದವಾಗಲಿ, ಗಂಧವಾಗಲೀ, ರಸವಾಗಲಿ, ಸ್ಪರ್ಶವಾಗಲಿ ಆತನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಶರ್ಿಸಿದಾಗ ಆತನು ಸಂಯಮತಾಳಿ 6 ಇಂದ್ರೀಯಗಳ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸದಾ ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಆಮೆಯ 5ನೆಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಗವಾನರು ದೇವಾದಿದೇವರು ಆಗಿದ್ದ ಬುದ್ಧರು ಸಂಯುಕ್ತ ನಿಕಾಯದ ಕುಮ್ಮುಪಮ ಸುತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಹೇಗೆ ಆಮೆಯು ತನ್ನ ಅಂಗಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಡಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲೇ ಯೋಚನೆಗಳ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಬೇಕು. ತನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿ ನೀಡದೆ, ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದವನಾಗಿ ಯಾರಿಗೂ ನಿಂದಿಸನು.

7. ಮಸಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಬಿದಿರಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬಿದಿರಿನ ಯಾವ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದ ಬೇಕು? (222)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಬಿದಿರು (ಬಂಬುಗಿಡ) ಬಿರುಗಾಳಿ ಬೀಸುವಾಗ ಅದರಂತೆಯೇ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನತನವನ್ನೇ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ನವಾಂಗಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶೀಲದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿ, ಶೀಲವಂತನು, ನಿಂದಾತೀತನು ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಸಮಣತ್ವವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಬಿದಿರಿನ ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಓ ರಾಜ, ರಾಹುಲ ಥೇರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ನವಾಂಗ ಬುದ್ಧನ ವಚನದಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಿ ಶೀಲವಂತನಾಗಿ, ಅನಿಂದಿತ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ಅವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಪಾಪಯುತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಆಚೆ ಹೋಗುವನು.

8. ಚಾಪಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಬಿಲ್ಲಿನ ಯಾವ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರ ಬೇಕು? (223)
ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಸುರಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಾಗಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕಾಠಿಣ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ಕಂಬದಂತೆ ವಿರೋಧಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು, ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವ ಬಿಲ್ಲಿನಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಹಿರಿಯರಿಗೆ, ಮಧ್ಯಮವಯಸ್ಕರಿಗೆ, ಕಿರಿಯರಿಗೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡು ವತರ್ಿಸುತ್ತಾನೆ ಹೊರತು ವಿರೋಧ ತಾಳನು. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಬಿಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಗವಾನರು ದೇವಾದಿದೇವರು ವಿಧುಪುನ್ನಕ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಾಗಲಿ, ಜೊಂಡಿನಂತೆ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಲಿ, ಹೊರತು ವಿರೋಧ ಪಡದಿರಲಿ, ಹೀಗಿದ್ದು ರಾಜನಂತೆ ವಾಸಿಸಲಿ.

9. ವಾಯಸಂಗ ಪನ್ಹೊ (ಕಾಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಕಾಗೆಯ ಯಾವ 2 ಗುಣಗಳಿಂದ ಭಿಕ್ಷುವು ಕೂಡಿರಬೇಕು?(224)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕಾಗೆಯು ಪೂರ್ಣವಾದ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂದೇಹಗಳಿಂದಲೇ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇರೀತಿ ಓ ರಾಜ, ಯತ್ನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ ಪೂರ್ಣವಾದ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂದೇಹಗಳಿಂದ ಸದಾ ಸ್ಮೃತಿವಂತನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸದಾ ಜ್ಞಾನಯುತ ಗಮನಹರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿರಿಸಿರಲಿ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಗೆಯ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವು ಭಿಕ್ಷುವಿನಲ್ಲಿಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕಾಗೆಯು ತನಗೆ ಸಿಗುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ತಿಂಡಿಯಿರಲಿ ಅದನ್ನು ಹಂಚಿಯೇ ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿ ಧ್ಯಾನಶೀಲನಾದ ಭಿಕ್ಷುವು ಸಹಾ, ಪರಿಶ್ರಮಭರಿತವಾಗಿರಲಿ ಹಾಗು ತನಗೆ ಸಿಗುವಂತಹ ಎಂತಹ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿರಲಿ ಅದನ್ನು ಸಹ ಭಿಕ್ಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಆತನಿಗೆ ಪಿಂಡಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಹಂಚಿ ತಿಂದರೆ ಅದು ಸುತಾರ್ಹವೇ ಆಗಿದೆ. ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂತೃಪ್ತವಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ವಜರ್ಿಸದಿರಲಿ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವು ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಥೇರರು ಸಹಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವರು: ನನಗೆ ಯಾರೇ ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಲಿ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಅದು ಬಂದೊಡನೆಯೇ ಹಾಗೆ ಹಂಚಿ ನಂತರ ನನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವೆ.

10. ಮಕ್ಕಟ ಪನ್ಹೊ (ಮರ್ಕಟ/ಕೋತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ)

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕೋತಿಯ 2 ಗುಣಗಳಾವುವು?(225)
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕೋತಿಯು ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ದೊಡ್ಡದಾದ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿಯು ಅಪಾರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಆವರಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನೇ ವಾಸಕ್ಕೆ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದ್ಯಾನಶೀಲ ಭಿಕ್ಷುವು ತನ್ನ ಗುರುವಿಗಾಗಿ ಪಾಪಲಜ್ಜೆಯಿಂದಿರುವ, ಶೀಲವಂತರು, ಕಲ್ಯಾಣ ಧಮ್ಮ ತಿಳಿದಿರುವವರು, ಬಹುಶ್ರುತರು, ಧಮ್ಮಥೇರರು, ವಿನಯಧರರು, ಪ್ರಿಯರು, ಪೂಜ್ಯರು, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು, ಕುಶಲ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರು, ಸೌಮ್ಯರು, ಚಾತುರ್ಯರು, ಅಪಾರ ಶೌರ್ಯ ಪಡೆದವರು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವವರು, ಆನಂದ ತರುವವರು ಆದಂತಹವರನ್ನೇ ಗುರುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಮಕ್ಕಟನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕೋತಿಯು ಸಹಾ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಮರಗಳಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುವುದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಿದ್ರಿಸುವುದು, ಹಾರುವುದು ಎಲ್ಲಾ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ನಿದ್ರಿಸಬೇಕಾದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ, ಧ್ಯಾನಿಯಾದ ಭಿಕ್ಷುವು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಿಂತಿರುವಾಗಲಿ, ನಡೆಯುವಾಗ ಆಗಲಿ, ಮಲಗಿರುವಾಗ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಕುಳಿತಿರುವಾಗ ಆಗಲಿ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿ ಸ್ಮೃತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಕೋತಿಯಲ್ಲಿನ ದ್ವಿತೀಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಧಮ್ಮಸೇನಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ರರವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ನಡೆಯುವಾಗ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ನಿಂತಿರುವಾಗ ಆಗಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷುವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲೇ ದೂರದ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಸರ್ವಬುದ್ಧರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. 

milinda panha 10 ಧೂತಂಗಗಳು (ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಸಾಧಕ ನಿಯಮಗಳು)

ಧೂತಂಗಗಳು (ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಸಾಧಕ ನಿಯಮಗಳು)

ಮಹಾರಾಜರು ಅರಣ್ಯದ ಭಿಕ್ಖುಗಳನ್ನು ಕಂಡರು. ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ, ಜನರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥರನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಸಹಾ ಅನಾಗಾಮಿಗಳಾಗಿ, ಲೋಕೋತ್ತರ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಸುಖಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಇವೆರಡು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕತೆ ಮಾಡುತ್ತ, ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಳುಗಿದರು: ಗೃಹಸ್ಥರು ಸಹಾ ಸತ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಲೋಕೋತ್ತರ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯು ಈ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಾದ (ಧೂತಾಂಗಗಳು) ವ್ಯರ್ಥವೇ ಸರಿ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುಗಳು, ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ತಿಪಿಟಕಚಾರ್ಯರು, ಚಚರ್ೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ಆದ ನಾಗಸೇನರವರೇ ನನ್ನ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಂತರ ಮಿಲಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ನಾಗಸೇನರು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭಾಗಿ ವಂದಿಸಿದರು. ನಂತರ ಒಂದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು ಮತ್ತು ಕುಳಿತು ಆದಮೇಲೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾರಾದರೂ ಗೃಹದಲ್ಲೇ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಇಂದ್ರೀಯಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಪತ್ನಿ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಲೇ, ಕಾಶಿಯ ಚಂದನವನ್ನು ಲೇಪಿಸುತ್ತಲೇ, ಹೂಹಾರ, ಸೌಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಬಳಸುತ್ತಲೇ, ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಲೇ ಕುಸಲ ಕಲೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಲೇ, ವಜ್ರ ವೈಢೂರ್ಯ, ಮುತ್ತು ಚಿನ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಲೇ, ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿರುವರೇ? (213)

ಮಹಾರಾಜ, ಕೇವಲ ನೂರಲ್ಲ, ಇನ್ನೂರಲ್ಲ, ಐದು ಅಥವಾ ಆರುನೂರಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಾವಿರವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೋಟಿಯಲ್ಲ, ಕೋಟಿ ಶತಸಹಸ್ರವಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ ಸಹಸ್ರ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗೃಹಸ್ಥರು ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಲಿ.

ನಿಮ್ಮ ಮುಖಾಂತರವೇ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿ.

ಹಾಗಾದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಾನು ವಿವರಿಸುವೆ. ಯಾವ ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರು ನವಾಂಗ ಶಾಸನವಿದೆಯೋ, ಯಾವುದೋ ಪರಿಶುದ್ಧಕ್ಕೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದೋ ಮತ್ತು ಲೋಕೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೋ, ಧೂತಾಂಗುವಿಗೆ, ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು ನಾನು ಹೇಳುವೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಮಳೆಯ ನೀರು, ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಗ್ಗಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾಕಡೆ ಬಿದ್ದು, ಹರಿಯುವುದೋ, ಒಣಭೂಮಿಯನ್ನು ಒದ್ದೆ ಮಾಡುವುದೋ ಹಾಗೇ ಆ ಜಲವೆಲ್ಲಾ ಹರಿಯುತ್ತ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೋ, ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿ, ಸಂಪರ್ಕವಾಗುವುವೋ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳು ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡು ಫಲ ನೀಡುವುವು, ಹೀಗೆ ಈ ವಿಷಯವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿತಗೊಂಡು, ಸಾಕಾರಗೊಂಡು, ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಾನಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಸಮರ್ಥ ಲೇಖಕನೊಬ್ಬ ಕೋರಿಕೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಕಲೆ ಪ್ರದಶರ್ಿಸಿದರೆ ಆತನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯವು, ತರ್ಕ ವಿವರಣೆ, ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಂಡು ಆತನ ಲೇಖನ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ದೋಷರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಸಹಾ ನನ್ನ ತರ್ಕ, ಅನುಭವ, ಜ್ಞಾನ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡು ಸಾಕಾರಗೊಂಡು ವಿವರಿಸುತ್ತಿರುವೆನು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶ್ರಾವಸ್ತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ, 50 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಭಗವಾನರ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು. ಶ್ರದ್ಧೋಪಾಸಕರು, ಶ್ರದ್ಧೋಪಾಸಕಿಯರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ 375 ಸಾವಿರ ಜನರು ಅನಾಗಾಮಿ ಫಲ ಪಡೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಹೊರತು ಸಂಘದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗಂಡಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಯಮಕ ಪಟಿಹಾರಿಯ ಪವಾಡ ನಡೆದಾಗ, ನಂತರದ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಜೀವಿಗಳು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತೆ ರಾಹುಲೋವಾದ ಸುತ್ತ ಮತ್ತು ಮಹಾಮಂಗಳ ಸುತ್ತ ಮತ್ತು ಸಮಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯನಲ್ಲಿ, ಪರಾಭವಸುತ್ತ, ಪುರಭೇದಸುತ್ತ, ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತ, ಚೂಳಬ್ಯೂಹಸುತ್ತ, ಮಹಾಬ್ಯೂಹಸುತ್ತ, ತುವಟಕಸುತ್ತ, ಸಾರಿಪುತ್ತ ಸುತ್ತ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸುತ್ತಗಳನ್ನು ಭಗವಾನರು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಅಸಂಖ್ಯ ಜೀವಿಗಳು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ರಾಜಗೃಹ ನಗರದಲ್ಲೇ 350 ಸಾವಿರ ಉಪಾಸಕ, ಉಪಾಸಕಿಯರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಾಗಿದ್ದರು.
ಮತ್ತು ಧನಪಾಲ (ನಾಲಾಗಿರಿ) ಮಹಾ ಆನೆಯನ್ನು ಧಮಿಸುವಾಗ 900 ದಶಲಕ್ಷ ಜೀವಿಗಳು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳ ಜ್ಞಾನ ಪಡೆದರು. ಮತ್ತೆ ಪಾಸಾಣಿಕ ಚೇತಿಯಾ ಬಳಿ ಪಾರಾಯನ ಸುತ್ತ ಬೋಧಿಸುವಾಗ, 150 ದಶಲಕ್ಷ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಸಾಲ ಗುಹೆಯ ಬಳಿ 800 ದಶಲಕ್ಷ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾರಣಾಸಿಯ ಬಳಿ ಇಸಿಪಟ್ಟನ ಮೃಗದಾಮದ ಬಳಿ ಪ್ರಥಮ ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ, 180 ದಶಲಕ್ಷ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಾಣ ಇತರರು. ಮತ್ತೆ ತಾವತಿಂಸ ತುಸಿತಾ ಲೋಕದ ಭವನದಲ್ಲಿ ಪಂಡು ಕಂಬಲ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಭಿಧಮ್ಮ ವಿವರಿಸುವಾಗ 800 ದಶಲಕ್ಷ ದೇವತೆಗಳು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಂಕಸ್ಸ ನಗರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಲೋಕ ವಿವರಣ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೆ ಪವಾಡ ಮಾಡುವಾಗ 300 ದಶಲಕ್ಷ ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತೆ ಕಪಿಲವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ಯರ ನಡುವೆ ನಿಗ್ರೋಧ ಆರಾಮದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧವಂಶವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಮಹಾಸಮಯ ಸುತ್ತವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ದೇವತೆಗಳು ಧಮ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದರು. ಮತ್ತೆ ಗರಹದಿನ್ನನ ಸುಮನ ಹೂಗಾರನಿಂದ ಆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠಿ ಆನಂದ, ಜಂಬುಕನಗ್ನ ಸಮಣ, ಮರಚೂಕದೇವ, ಮಾತ್ತಕುಂಡಲಿ ದೇವಿ, ಸುಲಸ ನರ್ತಕಿ, ಸಿರಿಮಾ ನರ್ತಕಿ, ಸುಭದ್ರ ನೇಯ್ಗೆಯವನ ಪುತ್ರಿ, ಸಾಕೇತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ, ಸೂನಾಪರಂತ, ಸಕ್ಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಪ್ರಸಂಗ, ತಿರೊಕಡ್ಡಸುತ್ತ ಮತ್ತು ರತನಸುತ್ತ ಇವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತ ಪ್ರವಚಿಸುವಾಗ 84 ಸಾವಿರ ಜನರು ಧಮ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಭಗವಾನರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವರೋ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮೂರು ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ 16 ಮಹಾಜನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಸಿಸಿದ್ದರೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಗತಿಗಳು ನಡೆದು 2, 3, 4 ಅಥವಾ 5 ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ ಜನ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇವರಲ್ಲದೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಂಘವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದಶಲಕ್ಷ ದೇವತೆಗಳು ಬೋಗದ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹಾ ನಿಬ್ಬಾಣದ ದರ್ಶನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.

ಹಾಗಿರುವಾಗ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನರವರೇ, ಗೃಹಸ್ಥರು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಇಂದ್ರೀಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಕೊಂಡೇ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ದಶರ್ಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ಧೂತಂಗ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏತಕ್ಕೆ, ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ಏನು? ಇದು ಅನಾವಶ್ಯಕ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ರೋಗಗಳೂ ಔಷಧ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ತಗ್ಗುವುದಾದರೇ ವಾಂತಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಬೇಧಿಕಾರಕ ಔಷಧದಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಶತ್ರುವನ್ನು ಮುಷ್ಠಿಯಿಂದಲೇ ಧಮಿಸಬಹುದಾದರೆ ಕತ್ತಿಗಳು, ಈಟಿಗಳು, ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣಗಳು, ಗಧೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಮರವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಂಟುಗಳ, ಬಳ್ಳಿಗಳ, ಕೊಂಬೆ ರೆಂಬೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಹತ್ತಲು ಅನುಕೂಲಕರವಿರಬೇಕಾದರೆ ಉದ್ಧ ಬಲಿಷ್ಠತೆಯ ಏಣಿಯ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಬರಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಅಂಗಾಗಗಳಿಗೆ ಹಿತವೆನಿಸುವುದಾದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಚೆಂದದ ಮೃದು ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಏಕೆ? ಅಗಮ್ಯವಾದ ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ದಾಟಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ರಕ್ಷಕ ಪಡೆಯ ದಂಡಿನ ಅಗತ್ಯವೇಕೆ? ಒಬ್ಬನು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲೇ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ ದೋಣಿಗಳು ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಒಬ್ಬನು ತನ್ನನ್ನು ಸಲಹಿಕೊಳ್ಳಲು ವಸತಿ ಆಹಾರವನ್ನು ತಾನೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ಪರರಿಗೆ, ಸೇವೆ, ಸ್ತುತಿ, ಅವರ ಹಿಂದೆ ಸುತ್ತಾಡುವಿಕೆ ಏಕೆ? ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕೊಳದಲ್ಲೇ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಸಿಗುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಆತನು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಬಾವಿ, ಕೊಳಗಳನ್ನು ಅಗೆಸಬೇಕು (ನಿಮರ್ಿಸಬೇಕು)? ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಪೂಜ್ಯ ನಾಗಸೇನ, ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿ ಜೀವಿಸಿ, ಇಂದ್ರೀಯ ಬೋಗದಲ್ಲಿ ನಲಿಯುತ್ತಲೇ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಬಹುದಿದ್ದರೆ, ಈ ಧೂತಂಗ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ಅಗತ್ಯ ವಾದರೂ ಏತಕ್ಕಾಗಿ? (214)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಧೂತಾಂಗ (ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು) ಗಳಲ್ಲಿ 28 ಸದ್ಗುಣಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬುದ್ಧರು ಇವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದವು 28? ಈ ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯಿಂದ ಜೀವನವು ಪಾಪರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಖಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಿಂದೆಗೆ ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪರರಿಗೆ ದುಃಖ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಭಯವು, ಇದರಿಂದ ಪರರಿಗೆ ಹಾನಿಯಲ್ಲ. ಒಳಿತಿನ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವೃದ್ಧಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ. ಆಮಾಯವು (ಮೋಸ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ), ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದು, ಬಯಕೆಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪಳಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹಿತಕಾರಿ, ಇದು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ (ಸಮಣತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ). ಆತನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ (ಅನಿಸ್ಸಿತ್ತಂ). ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವತಂತ್ರನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ (ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ), ಇದು ರಾಗ ಕ್ಷಯಕಾರಿ, ದ್ವೇಷಕ್ಷಯಕಾರಿ, ಮೋಹಕ್ಷಯಕಾರಿ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಡತೆಯನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಬೇಸರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಮಾಗುಣ ಸಹನೆ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರವಾದ ಕರ್ಮಫಲ (ಅತುಲ), ಅಪ್ರಮಾಣವು, ಸರ್ವ ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯಕಾರಿ, ಇವೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ನಿಯಮಗಳ 28 ಗುಣಗಳು. ಇವಕ್ಕೆ ಅಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸದ್ಗುಣವಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಬುದ್ಧರು ಸಹಾ ಇವಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಬಗೆದು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮತ್ತೆ ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವರೋ, ಅವರು 18 ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದದು 18? ಅವೆಂದರೆ: ಆತನ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತನ ಸಾಧನೆಯು ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆತನ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಮನಸ್ಸು ಸುವಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆಯು ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನು ಎಲ್ಲಾ ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ (ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ)ದ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ವೇಷವು ನಾಶವಾಗಿ, ಮೈತ್ರಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆತನಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ನಾಶವಾಗಿ ಆಹಾರ (ಪರಿನ್ಯಾತ)ದ ಸ್ವಭಾವ, ವಿಕಾರ, ಕಂಡು ಆಹಾರ ಲೋಲುಪತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವಜೀವಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಭೋಜನವು ಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಜಾಗರೂಕ ಮನಸ್ಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಅನಿಕೇತನನಾಗಿ ಇಷ್ಟಬಂದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪಾಪದಿಂದ ಜಿಗುಪ್ಸೆ ತಾಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸತತವಾಗಿ ಅಪ್ರಮಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ಧುತಾಂಗಗಳಿಂದ ಲಭಿಸುವ 18 ಲಾಭಗಳು.

ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ, ಈ 10 ಬಗೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧುತಾಂಗಗಳ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರೆಂದರೆ: ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು, ಪಾಪಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯು, ಕುಹಕವಿಲ್ಲದವನು, ಸ್ವ-ಪ್ರಭುತ್ವ ಪಡೆದವನು, ಸ್ಥಿರನು, (ಲೋಲುಪತೆ ಇಲ್ಲದವನು), ವಿದ್ಯಾಕಾಮಿಯು, ಆನಂದದಿಂದ ಕಠಿಣವಾದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದ ದೃಢಮನಸ್ಕನು, ಬಹುಚಿಂತನಶೀಲನು, ಮೆತ್ತ (ಮೈತ್ರಿ) ವಿಹಾರಿಯು, ಇವರೇ ಆ 10 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಮಹಾರಾಜ, ಅವರು ಧುತಾಂಗಗಳ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುವರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಸುಖಬೋಗಿಗಳಾಗಿಯು ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದಿರುವರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಈಗ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿರುವಾಗಲು, ಇಂದ್ರೀಯ ಸುಖ ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಧುತಾಂಗಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಈಗ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅರಹತ್ವ ಲಭಿಸದು. ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಬಿಲ್ಗಾರ ಗುರುವು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿವಿಧ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬಿಲ್ಲನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬೆರಳನ್ನು ಬಾಗಿಸುವುದು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಯಾವರೀತಿ ಊರಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಬಾಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಬಿಲ್ಲಿನ ದಾರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಇಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಳೆಯಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಗುರಿ ಇಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಡೆಯಬೇಕು. ಯಾವ ಯಾವ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಯಬೇಕು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹುಲ್ಲಿನ ಮಾನವ, ವನಕ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಟೆಗೆ, ಫಲಕಗಳಿಗೆ, ಫಲಕಗಳ ವೃತ್ತದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನಾದ ಬಳಿಕ ಆತನನ್ನು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಸೇವೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ, ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆತನು ರಥಗಳನ್ನು, ಆನೆಗಳನ್ನು, ಅಶ್ವಗಳನ್ನು, ಹಣವನ್ನು, ಧಾನ್ಯವನ್ನು, ಚಿನ್ನವನ್ನು, ದಾಸ-ದಾಸಿಯರನ್ನು, ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಈಗ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿ ಇಂದ್ರೀಯ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿಯು, ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದ್ದರೆ, ಆತನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಧುತಾಂಗನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಹಿಂದೆಯೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಧುತಾಂಗಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧನು, ಚಾರಿತ್ರ್ಯವುಳ್ಳವನು ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಆತನು ಈಗ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿಯು ಇಂದ್ರೀಯ ಬೋಗಿಯು ಆಗಿಯೂ ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ನಿಯಮಾಚಾರಣೆ ಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅರಹಂತತ್ವ ಲಭಿಸದು. ಕೇವಲ ಪರಮ ಉತ್ಸಾಹಿಯು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧಾನಿಷ್ಠಾ ಸಾಧನೆಗಾರನು, ಸಮ್ಯಕ್ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವವನು, ಯೋಗ್ಯ ಗುರುವಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅರಹಂತತ್ವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನು ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನು ಮೊದಲು ಗುರುವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ಗುರುಸೇವೆಯನ್ನೋ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆತನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಗುರುತು ಹಾಕುವಿಕೆ, ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ, ತೂರಿಸುವಿಕೆ, ಭಜರ್ಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ, ಹುಣ್ಣನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ, ಮುಲಾಮನ್ನು ಲೇಪಿಸುವಿಕೆ, ವಾಂತಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಬೇಧಿಕಾರಕ ನೀಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯ ಪಿಚಕಾರಿ ನೀಡುವಿಕೆ, ಹೀಗೆ ಆತನು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಾಗ, ಹೀಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕಾಲ, ಸೇವಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕುಶಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ರೋಗಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ವಾಸಿಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರು ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿರುವರೋ, ಇಂದ್ರೀಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಇರುವರೋ ಹಾಗಿದ್ದು ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿರುವರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹಾ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ 13 ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಶೀಲಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿಯು, ಇಂದ್ರಿಯ ಬೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಂತಿ, ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತು ಯಾರು ಶೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರೋ ಅವರಿಗೆ ಸತ್ಯದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಬೀಜವು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಧುತಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸತ್ಯದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರು ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವೋ ಅವರಿಗೆ ಸುಗತಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಧುತಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸತ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಿಲ್ಲ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧೂತಂಗ ಗುಣವು ವಿಶುದ್ಧ ಕಾಮನೆವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಪೃಥ್ವಿಯು ವಿಶುದ್ಧಿ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಕಾಪಾಡುವದೋ ಹೇಗೆ ಜಲವು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಕೊಳೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದೋ ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯು ಕಶ್ಮಲವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವುದೋ, ಹೇಗೆ ವಾಯುವು ಕಶ್ಮಲವನ್ನು ದೂರ ಹಾಕುವುದೋ, ಹೇಗೆ ಔಷಧಿಯು ರೋಗ ಕಶ್ಮಲವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸುವುದೋ, ಹೇಗೆ ಅಮೃತವು ವಿಷದ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದೋ ಹೇಗೆ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯು ಕಶ್ಮಲರಹಿತ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದೋ, ಮನೋಹರ ಮಣಿರತ್ನವು ಇಚ್ಛಾ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದೋ, ಹೇಗೆ ದೋಣಿಯು ಆ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವುದೋ, ಹೇಗೆ ಶರಣು ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವುದೋ, ಹೇಗೆ ತಾಯಿಯು ರೋಗಾಧಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಸಲುಹುವಳೋ, ಹೇಗೆ ತಂದೆಯು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವನೋ, ಹೇಗೆ ಮಿತ್ರನು ನಿರಾಶೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹೇಗೆ ಕಮಲವು ಕಶ್ಮಲಗಳಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹೇಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಸುಗಂಧವು ದುರ್ಗಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ದೂರೀಕರಿಸುವುದೋ, ಹೇಗೆ ಉನ್ನತ ಪರ್ವತವು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಚಲವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ, ಧುತಾಂಗ ಗುಣವು ವಿಶುದ್ಧ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಲೋಕದ ಅಷ್ಟಧಮ್ಮಗಳಾದ (ಲಾಭ, ನಷ್ಟ, ಸೋಲು, ಗೆಲುವು, ನಿಂದೆ, ಸ್ತುತಿ, ಜಯ ಪರಾಜಯ) ಇವುಗಳಿಂದ ಅಕಂಪನವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಆಕಾಶವು ಯಾವುದೇ ತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ವಿಶಾಲ ಅನಂತವಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶುದ್ಧ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರು ಧುತ್ತಾಂಗಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಪಡೆಯುವರು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಹೊಳೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತೊಳೆಯುವುದೋ, ಹೇಗೆ ಮಾರ್ಗದಶರ್ಿಯು ಕ್ಷೇಮಕರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದನೋ, ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ವರ್ತಕರ ತಂಡವು ಕ್ಷೇಮಕರ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ, ಧುತಾಂಗ ಗುಣವು ವಿಶುದ್ಧ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ನಿಬ್ಬಾಣದಂತಹ ಭಯರಹಿತ, ಶಾಂತ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸುವುದು, ಹೇಗೆ ಸ್ವಚ್ಛ ಪರಿಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡಿಯು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ತೋರಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶುದ್ಧಿ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ತೋರಿಸಿ ವಿಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಗುರಾಣಿಯು ಬಾಣ, ಕತ್ತಿಗಳಂತಹ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕಾಪಾಡುವುದೋ ಹಾಗೆ ಧುತಾಂಗ ಗುಣವು ವಿಶುದ್ಧಿ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಕಾಪಾಡುವುದು. ಹೇಗೆ ಛತ್ರಿಯು ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ, ಮಳೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡುವಂತೆ, ಧುತಾಂಗ ಗುಣವು ತ್ರಿವಿಧ ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡುವುದು. ಹೇಗೆ ಚಂದ್ರವು ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹಿತವಾಗಿ ಆನಂದ ನೀಡುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶುದ್ಧಿ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಆನಂದ ಸಿಗುವುದು. ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಧುತಾಂಗ ಗುಣವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರವು ಅಪರಿಮಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶುದ್ಧಿ ಕಾಮನೆ ಉಳ್ಳವರಿಗೆ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಸಿಗುವುದು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ವಿಶುದ್ಧಿ ಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವರು ಧುತಾಂಗಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ, ದುಃಖವಿಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅರತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಭವದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪಾಪದಿಂದ, ಶೋಕದಿಂದ, ದುಃಖದಿಂದ, ರಾಗದಿಂದ, ದ್ವೇಷದಿಂದ, ಮೋಹದಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಅಕುಶಲ ಧಮ್ಮದಿಂದ, ಪಾರುಮಾಡಿ ಘನತೆಯನ್ನು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಿತವನ್ನು, ಸುಖವನ್ನು, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಂದೆಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಖವೇ ಇದರ ಫಲ, ಇದು ಗಣಿಯಾಗಿದೆ, ನಿಧಿಯಾಗಿದೆ, ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಬಾಳುವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಮಾನವರು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ ಚೈತನ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವರು. ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುವರು. ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಿತ್ರನ ಬಳಿ ಹೋಗುವರು, ನದಿ ದಾಟಲು ದೋಣಿಯ ಆಸರೆ ಪಡೆಯುವರೋ, ಸುಗಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಸೌಗಂಧದ್ರವ್ಯ ಬಳಸುವರೋ, ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರೋ, ಆಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪೃಥ್ವಿಗೆ ಆಸರೆ ಹೋಗುವರೋ, ಬುದ್ಧಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವರೋ, ಗೌರವಕೀತರ್ಿ ಪಡೆಯಲು ರಾಜನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವರೋ, ಏನೆಲ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಣಿರತ್ನವನ್ನು ಆಶಿಸುವರೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಂತರು ಲೋಕೋತ್ತರದ ಸರ್ವಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಧುತಗುಣದ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ನೀರು, ಬೀಜಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾರಣವೋ, ಉರಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯು ಕಾರಣವೋ, ಶಾರೀರಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಆಹಾರ ಕಾರಣವೋ, ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳ್ಳಿ (ಹಗ್ಗ) ಕಾರಣವೋ, ಕತ್ತರಿಸಲು ಕತ್ತಿ ಕಾರಣವೋ, ಬಾಯಾರಿಕೆ ದೂರೀಕರಿಸಲು ನೀರು ಕಾರಣವೋ, ದಾನಕ್ಕೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಆ ಬದಿಯ ದಡ ಸೇರಲು ದೋಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಔಷಧಿ ಅವಶ್ಯವೋ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂಡಿಯು ಅವಶ್ಯವೋ, ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವು ಭಯನಿವಾರಣೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ರಾಜನು ಅಗತ್ಯವೋ, ಗುರಾಣಿ ಫಲಕವು ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವೋ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಗುರುವು ಅಗತ್ಯವೋ, ಪೋಷಣೆಗೆ ತಾಯಿಯು ಸರಿಯೋ, ಮುಖ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ದರ್ಪಣವು ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ರತ್ನವು ಅವಶ್ಯವೋ, ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ  ಅಗತ್ಯವೋ, ಹತ್ತಲು ಏಣಿ ಅವಶ್ಯವೋ, ತುಲನೆಗೆ ತಟ್ಟೆಗಳು ಅವಶ್ಯವೋ, ಜಪಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರ ಮುಖ್ಯವೋ, ಕೀಟಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಲು ಆಯುಧವು ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಅಂಧಕಾರ ದೂರಕ್ಕೆ ಪ್ರದೀಪವು ಅವಶ್ಯಕವೋ ಜ್ವರತಾಪ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ತಂಗಾಳಿಯು ಅವಶ್ಯಕವೋ, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸವಾಗಲು ಜ್ಞಾನವು ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಜೀವದ ಉಳಿವಿಗೆ ಔಷಧದ ಅಗತ್ಯವೋ, ರತ್ನಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಗಣಿಯ ಅಗತ್ಯವೋ, ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ವಜ್ರದ ಅಗತ್ಯವೋ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ತಡೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಚಕ್ರವತರ್ಿ ಅವಶ್ಯಕವೋ, ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧುತಾಂಗಗಳಿಂದಲೇ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ನಿಮರ್ಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈರಾಗ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಲೇಷಗಳು ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದ್ದಿಬಲವು ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಮೃತಿ ಸಂಯಮವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಮತಿ, ಹಾಗು ಸಂಶಯವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ತಣ್ಹಾ, ಪಿಪಾಸೆಯು ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ನಿಮರ್ಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಲೇಶಗಳ ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಿಬ್ಬಾಣ ಸುಖ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜನ್ಮ, ಜರಾ, ವ್ಯಾಧಿ, ಮರಣ, ಶೋಕ ಇತ್ಯಾದಿ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾನೆ. ತ್ಯಾಗದ ಲಾಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಲಸ್ಯ (ಬೇಸರ) ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಯೋಚನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾನೆ. ಗೃಹ ಬಿಟ್ಟವರು (ಭಿಕ್ಷುಗಳು) ಪಾಲಿಸುವ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದರಲ್ಲೇ ಪೋಷಿತನಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಸಮಥ ಮತ್ತು ವಿಪಸ್ಸನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗ, ಫಲ ಮತ್ತು ನಿಬ್ಬಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ದಾನವನ್ನು ಆತನು ಜನರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸುಸ್ಥಿತಿಯ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ತ್ಯಾಗದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಎಲ್ಲ ಪರರಲ್ಲದ ಕುಸ್ಥಿತಿಗಳ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದುದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ದೂರೀಕರಿಸ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿವಿಧಾಗ್ನಿಯಿಂದಾಗುವ ಜ್ವರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಮಣ ಶೀಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಪ್ತ ಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳಾದ ಸತ್ಯದ ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆ, ಆನಂದ, ಶಾಂತತೆ, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಚಿತ್ತತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವನ್ನೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂದನೀಯವಾದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಡೆದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನಂದ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಕಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆರ್ಯ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಧುತಾಂಗಗಳ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡುವುದು ಎರಡು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಅದರಿಂದಾಗುವ ಲಾಭವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗದು, ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗದು. ಅದು ಅಸಮಾನವು, ಶ್ರೇಷ್ಠವು, ಭವ್ಯವು, ವಿಸ್ತಾರವು ವಿಫುಲವು, ಆಳಿವು, ವೈಶಾಲ್ಯವೂ, ಭಾರವು, ಮಹತ್ತರವೂ ಆಗಿದೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುವರೋ, ಕುಹಕನೊ, ಲೋಭಿಯೋ, ಹೊಟ್ಟೆ ಗುಲಾಮನೋ, ಲೌಕಿಕ ಲಾಭದ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿರುವನೋ, ಕೀತರ್ಿ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಹಿಂದೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವನೋ, ಆತನು ಅರಹಂತ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅನರ್ಹನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಫಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿಲ್ಲವೋ, ಯಾರ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವೂ ಸಂಶಯಸ್ಥವೋ, ಅನರ್ಹವೋ, ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವೋ, ಅಂತಹವರು ಧುತಾಂಗವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಒಪ್ಪಿ, ಉದ್ದೆಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಫಲರೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಎರಡು ಶಿಕ್ಷೆ ಕಾದಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಿಂದ ನಿಂದನೆ, ಅಪಮಾನ, ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉಚ್ಛಾಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಅವೀಚಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಕೆಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನೂರು ಯೋಜನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಆಳವೆಲ್ಲಾ ಬೆಂಕಿ, ಕೊಂಡಿ, ಜ್ವಾಲೆಗಳೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅದು ಭಯಾನಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಆತನು ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಜ್ವಾಲ ಸಾಗರದಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪ್ರೇತವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆತನ ಬಾಹ್ಯ ಆಕಾರವು ಭಿಕ್ಖುವಿನದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆತನ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳು ಸೊರಗಿ, ಕೊರಕಲಾಗಿ, ಕಪ್ಪಾಗಿ, ತಲೆಯು ಊದಿ, ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ, ಬೀಭತ್ಸ, ಭಯಾನಕವಾಗಿ ವರ್ಣ ಆಕಾರಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಅಸಹ್ಯ ರೌದ್ರವಾಗಿ ಕಂಡು, ಕಿವಿಗಳು ತಿರುಚಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಸದಾ ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಅಂಗಾಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆತನ ಇಡೀ ಶರೀರವು ಕೀಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆತನ ಹೊಟ್ಟೆಯು ದಹಿಸುತ್ತ, ತಂಗಾಳಿಗೂ ಕುದಿಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಆತನ ಬಾಯಿಯು ಸೂಜಿಯಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿರದೆ, ಆತನ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಎಂದೂ ಹಿಂಗದು. ಆತನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಯಾವ ತಾಣವೂ ಸಿಗದು, ರಕ್ಷಿಸಲು ಯಾರೂ ಸಿಗರು. ನರಳುತ್ತಾ, ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತ ಇಡೀ ಪೃಥ್ವಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬನು ರಾಜ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅನರ್ಹನಾಗಿಯು ಯಾವುದೇ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದವನಾಗಿಯು, ಸಮಂಜಸನಲ್ಲದೆಯೂ, ಹೀನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಯು, ಹೀನವಾಗಿ ಬದುಕಿಯು, ರಾಜನ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಾಗ, ಮುಂದೆ ಗೊತ್ತಾದಾಗ, ಅವನ ಕೈ ಅಥವಾ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೂಗನ್ನು ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆತನಿಗೆ ನಾನಾವಿಧವಾದ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗಳಾದ ರಾಹುಮುಖ, ಬೆಂಕಿಯ ಮಾಲೆ, ಹಸ್ತಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ, ಸರ್ಪಪಟ್ಟಿಗಳ ಚರ್ಮ ಸುಲಿಯುವಿಕೆ, ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಮಚ್ಚೆಗಳಂತೆ ಚರ್ಮ ಸುಲಿಯುವುದು, ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದು, ಶೂಲಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದು, ಬೆಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವುದು, ನಾಯಿಗಳಿಂದ ತಿನ್ನಿಸುವುದು, ಜೀವಂತವಾಗಿ ಚರ್ಮ ತೆಗೆಸುವುದು, ಶಿರಚ್ಛೇದನ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾನಾರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ?

ಏಕೆಂದರೆ ಆತನು ಅನರ್ಹನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಸಮಂಜಸನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಯೋಗ್ಯ ನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ತಕ್ಕನಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಆತನು ರಾಜತನಕ್ಕೆ ಯಾವರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಹೊಂದದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ಪಾಪೀಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ, ಲೋಭಿಯಾಗಿ, ಹೊಟ್ಟೆಗಾಗಿ, ಗುಲಾಮನಾಗಿ, ಭೌತಿಕ ಲಾಭದತ್ತ ಅಥವಾ ಕೀತರ್ಿಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ, ಅರಹಂತ ಲಾಂಛನವಾದ ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಪಾಪಿಯಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲವಾದರೆ, ದೂಷಿತ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದವನಾದರೆ, ಅನರ್ಹನಾದರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕನಲ್ಲವಾದರೆ, ಅಂತಹವನು ಧುತಾಂಗವನ್ನು ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೂ ಆತನಿಗೆ ಎರಡು ವಿಧದ ಶಿಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಆತನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಶೀಲವು ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಲೋಕದಿಂದ ಅಪಮಾನ, ತಿರಸ್ಕಾರ, ನಿಂದೆ, ವ್ಯಂಗ, ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅವೀಚಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ನೂರು ಯೋಜನ ಆಳವಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಜ್ವಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲೇ ವಿಕೃತವಾಗಿ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲೇ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಕೆಳಭಾಗ, ಸುತ್ತಲು, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲೇ ದುಃಖ, ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿಯು, ಪ್ರೇತನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯವೇಶವು ಭಿಕ್ಷುವಿನದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ದೇಹವು ಸೊರಕಲಾಗಿ, ಕಪ್ಪಗೆ ದಹಿಸುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ. ತಲೆಯು ಊದಿ, ಕೊಳೆತು, ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳಿಂದ ಭೀಭತ್ಸನಾಗಿ, ಭಯಾನಕನಾಗಿ, ಕಿವಿಗಳು ವಿಕಾರಗೊಂಡು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಸದಾ ಮಿಟುಕಿಸುತ್ತಾ, ಆಂಗಾಗಗಳು ಹುಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ಇಡೀ ದೇಹವು ಕೀಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯು ದಹಿಸುತ್ತ ತಂಗಾಳಿಗೂ ಸುಡುತ್ತ, ಬಾಯಿಯು ಸೂಜಿ ಅಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಆತನ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂಗದೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪಾರಾಗಲೂ ತಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದೆ, ನರಳುತ್ತಾ, ಅಳುತ್ತಾ, ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತ ಕರುಣೆಗಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವನು.

ಆದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೇ ಆಗಲಿ, ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೆ ಫಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಯಾರ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಪೆಚ್ಛೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ, ಏಕಾಂತವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಮಾಜ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ಸಾಹಿಯು, ಜಾಗರೂಕನು ಆಗಿದ್ದರೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೋಸರಹಿತನು, ಮಾಯಾವಿ ಅಲ್ಲದವನು, ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಗುಲಾಮನಲ್ಲದವನು, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಲಾಭವನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವೈಭೋಗ, ಕೀತರ್ಿಗಳಾಗಲಿ ಬಯಸದವನು, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತನು, ಜರಾಮರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಆಶಿಸುವವನು, ಅಂತಹವನು ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಆಗ ಆತನು ಎರಡು ವಿಧದಿಂದ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಆತನು ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಂದಲೂ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ಹತ್ತಿರದವನಾಗಿ, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಅನುರೂಪವಾದ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಂತೆ, ಲೇಪಿಸುವಂತೆ ಅಥವಾ ಹಸಿದವನಿಗೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಉತ್ತಮವಾದ ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆ, ಬಾಯಾರಿದವನಿಗೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಸಿಹಿಯಾದ, ಸೌಗಂಧಿತವಾದ, ತಂಪಾದ ನೀರು ಸಿಗುವಂತೆ, ವಿಷಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ, ಆತುರವಾಗಿ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ರಥ ಸಿಗುವಂತೆ, ಲೋಭಿಗೆ ಮಣಿರತ್ನವು ದೊರೆಯುವಂತೆ, ಕಿರೀಟ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳವವನಿಗೆ ಚಕ್ರವತರ್ಿಯ ಶ್ವೇತಛತ್ರಿಯು ದೊರೆಯುವಂತೆ, ಅರಹಂತತ್ವ ಹುಡುಕುವವನಿಗೆ ಲೋಕೋತ್ತರ ಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ನಾಲ್ಕು ಸತಿಪಟ್ಠಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನೋ, ನಾಲ್ಕು ಸಮ್ಮಪದ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಇದ್ದಿಪಾದಗಳಲ್ಲಿ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪಂಚಬಲಗಳಲ್ಲಿ, ಸಪ್ತಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ಅಷ್ಠಾಂಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿರುವನೋ, ಸಮಥ ಮತ್ತು ವಿಪಶ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವನೋ, ಅಂತಹವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲಿ, ಲೋಕೋತ್ತರದ ಫಲಗಳಾಗಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಭಿದಾ ಜ್ಞಾನವಾಗಲಿ, ತ್ರಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಗಳು (ಪೂರ್ವಜನ್ಮ ಜ್ಞಾನ, ಕರ್ಮಫಲ ಜ್ಞಾನ, ಅಸವ ಕ್ಷಯ ಜ್ಞಾನವು) ಸಮಣ ಧಮ್ಮವು ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳು (ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಪವಾಡಗಳು) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಅಭಿಷಕ್ತ ಮಹಾರಾಜನಂತೆ ಆತನ ಮೇಲೆ ವಿಮುಕ್ತಿ ವಿಮಲ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರಿಯು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರು, ದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ದೂತರು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ ಆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜನು ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮ ವಂಶಜರಾದ ಆತನಿಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ 38 ವಿಭಾಗಗಳ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ನರ್ತಕರು, ದೊಂಬರಾಟದವರು, ಮಂಗಳಿಕರು, ಸ್ತುತಿಸುವವರು, ಸಮಣರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪಂಗಡಗಳ ಹಿಂಬಾಲಕರು, ಸಭಾಸದರು, ಕೂಡಿ ಆತನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಆತನು ಎಲ್ಲಾ ಬಂದರಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿಧಿಯ ಗಣಿಗಳ ನಗರದ ಮತ್ತು ಸುಂಕಸ್ಥಾನಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಶಾಸನ ನೀಡುವವನು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರು ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರುವರೋ, ಫಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿರುವರೋ ಯಾರ ಶೀಲವು ಶುದ್ಧವು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವು ಅಗಿದೆಯೋ, ಯಾರನ್ನು ಸಂಘವು ಮೆಚ್ಚುವುದೋ, ಯಾರು ಅಲ್ಪೇಚ್ಛೆವುಳ್ಳವನೋ, ಸಂತೃಪ್ತನೋ, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವನೋ, ಜನಗಳ ಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಉತ್ಸಾಹಿಯು, ಜಾಗರೂಕನೋ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೃಢನೋ, ಕುಯುಕ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದವನೋ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವನೋ, ಜರಾ-ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಇಚ್ಛುಕನೋ ಅಂತಹ ಸಮರ್ಥಶಾಲಿಯು ಎರಡು ವಿಧವಾದ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಮಾನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಹೇಗೆ ಅನುರೂಪವಾದ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂಗಳು ಮಾನವನು ಲೇಪನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ, ಅಥವಾ ಹಸಿದವನಿಗೆ ಸಿಹಿಸಹಿತ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಭೋಜನವು ಪ್ರಿಯವಾದಂತೆ, ಹೇಗೆ ಬಾಯಾರಿದವನಿಗೆ ತಂಪಾದ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಸುಗಂಧಿತ ಜಲವು ಇಚ್ಛಿಸುವಂತೆ, ವಿಷಸೊಂಕಿತ ಮಾನವರು ನಿವಾರಣ ಔಷಧಿ ಬಯಸುವಂತೆ, ಆತುರದ ಪ್ರಯಾಣಿಗನು ಉನ್ನತವಾದ ರಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆ ಅಥವಾ ಲೋಭಿಯು ಮಣಿರತ್ನವನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆ, ಕಿರೀಟದ ಇಚ್ಛುಕನಿಗೆ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರಿಯನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆ, ಪವಿತ್ರತೆ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿರುವವ ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಬಯಸುವರು. ಯಾರು ನಾಲ್ಕು ಸತಿಪಟ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿರುವರೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ನಾಲ್ಕು ಸಮ್ಮಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವರೋ, ಯಾರು ನಾಲ್ಕು ಇಂದ್ದಿ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವರೋ, ಯಾರು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಂಚಬಲಗಳನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಪ್ತಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ಅಷ್ಠಾಂಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಿರುವರೋ ಅಂತಹ ಸಮಥ ಮತ್ತು ವಿಪಶ್ಶನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕೋತ್ತರಗಳ ಫಲಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತ್ರಿವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು, ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವನಿಗೆ ಇಡೀ ಭಿಕ್ಖು ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನದೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಆತನು ಪಟ್ಟಾಭಿಶಕ್ತ ರಾಜನಂತೆ ಆತನ ಮೇಲೆ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರಿಯು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು 13 ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧನಾಗಿರುವವನೋ ಆತನು ನಿಬ್ಬಾಣದ ಬೃಹತ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಅಲ್ಲೇ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬನು ಹೇಗೆ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವನೋ ಹಾಗೆ ಆತನು ಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಅಷ್ಟ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಇದ್ದಿಬಲಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ದಿವ್ಯಶ್ರೋತ, ಪಡೆದು ಮಾನವ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರರಚಿತ್ತ ಓದುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರ ಕರ್ಮಫಲ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ದುಃಖದ ನಿಜಸ್ವಭಾವ, ಅವರ ಉಗಮ, ನಿರೋಧ ಮತ್ತು ನಿರೋಧದ ಮಾರ್ಗವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆತನು ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನು.

ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವುದು ಆ 13 ಧುತಾಂಗಗಳು? ಅವೆಂದರೆ ಕಸದಿಂದ ತೆಗೆದ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಚೀವರ ಧರಿಸುವುದು, ಕೇವಲ ಮೂರು ಚೀವರಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸುವುದು, ಭಿಕ್ಷೆಯ ಆಹಾರದಿಂದಲೇ ಜೀವಿಸುವುದು, ಮನೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದೇಸಲ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು, ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅತಿಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ತೆರೆದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಮಲಗುವ ಚಾಪೆ ಅಥವಾ ಚೀವರ ಬದಲಿಸದಿರುವುದು, ಕುಳಿತೇ ನಿದ್ರಿಸುವುದು, ಇವಿಷ್ಟು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಾಧಿಸಿ, ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಅದರಂತೆಯೇ ನಡೆದು ಈ 13 ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವವರೂ ಶಾಂತಿಯ ಆನಂದದ ಅನುಭವವನ್ನು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಪಡೆಯುವರು.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ನಾವಿಕದ ಒಡೆಯನು ನಿರಂತರ ತೆರಿಗೆ, ಬಾಡಿಗೆಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿರುವನೋ, ಆತನು ಸದಾ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟುವನೋ ಉದಾಹರಿಸುವುದಾದರೆ ವಂಗ, ತಕ್ಕೊಲ ಅಥವಾ ಚೀನಾ, ಅಥವಾ ಸೊವಿರ ಅಥವಾ ಸೂರತ್ ಅಥವಾ ಅಲಸಂದಾ (ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ) ಅಥವಾ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳು (ಕೋಲಪಟ್ಟನ) ಅಥವಾ ಸುವರ್ಣಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗುವರೊ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರೋ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ 13 ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಾಧಿಸಿ, ಪಾಲನೆಗೈದು, ಸಿದ್ಧಿಸಿರುವರೋ ಅವರು ಸಮಣ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂತ ಸುಖದ ಸಮಾಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಹೇಗೆ ರೈತನು ಮೊದಲು ಮಣ್ಣಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳ ಕಳೆ, ಮುಳ್ಳು, ಕಲ್ಲುಗಳು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನೇಗಿಲು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಬಿತ್ತುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸುವಿಕೆ ಬೇಲಿ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾವಲು ಕಾಯುವಿಕೆ, ಕುಯ್ಯುವಿದೆ ಮತ್ತು ಬೀಸುವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರವೇ ಆತನು ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಒಡೆಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಬಡವರಿಗೆ, ದುಃಖಿತರಿಗೆ ನೀಡಿ ದಾತನಾಗಿ ಬಡತನ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಈ 13 ಧುತಾಂಗಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಪಾಲಿಸಿ, ಸಾಧಿಸಿ ಪೂರೈಸಿ, ಸಮಣ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆತನು ಶಾಂತಸುಖದ ಸಮಾಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಭಿಷಕ್ತ ಚಕ್ರವತರ್ಿಯು ಇತರ ರಾಜರ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೊ, ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗಿದ್ದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ, ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ತಾನು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಏನೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡುವನೋ ಮತ್ತು ಆಗ ಇಡೀ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂಮಿಯು ಆತನಿಗೆ ಸೇರುವುದು ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಈ 13 ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಾಲಿಸಿ, ಸಾಧಿಸಿರುವದೋ ಅವರು ಜಿನ ಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಮಣತ್ವ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾರಾಜ ಥೇರ ಉಪಸೇನರವರು, ವಂಗತ ಪುತ್ರ ಧುತಂಗದ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಶ್ರಾವಸ್ತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬುದ್ಧರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸಿ ಒಂದೆಡೆ ಕುಳಿತರು, ಆಗ ಭಗವಾನರು ಸುಶಿಕ್ಷಿತತೆ ಪಡೆದ ನಿಯಂತ್ರಿತರಾದ ಆತನ ಸಮೂಹ ಕಂಡು ಆನಂದಿತರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಅವರನ್ನು ಶ್ಲéಾಘಿಸಿದರು:
ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಉಪಸೇನ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸಮೂಹವು, ಹೇಗೆ ನೀವು ಇವರನ್ನು ತರಬೇತಿ ನೀಡದಿರಿ? ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಆತನು ಭಗವಾನರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ದೇವಾದಿದೇವರಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞ ಸಂಪನ್ನರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಭಗವಾನರಿಗೆ ನಿಜ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಭಗವಾನ್ ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಬಂದಂತಹ ಯಾರಿಗೆ ಆಗಲಿ ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆನು: ನಾನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಭಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನು, ಚಿಂದಿ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲೆ ಚೀವರ ಧರಿಸಿದವನು, ನೀವು ಸಹಾ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡುವವರಾದರೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಹಾಗು ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನಾಗಿ, ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವೆನು. ಇದನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಆತನು ಆನಂದದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಆತನಿಗೆ ಪ್ರವಜ್ಯನೀಡಿ ಶಿಷ್ಯರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆನು.

ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಧುತಾಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪರಿಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿರುವೋ ಅವರು ಪ್ರಭುತ್ವ ಪಡೆದವರಾಗಿ ಜಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಶಾಂತ ಸುಖದ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಪದ್ಮಪುಷ್ಟವು ಭವ್ಯವಾಗಿ, ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ಉನ್ನತ ಪರಿಮಳದಿಂದ, ಉತ್ತಮ ಮೇರಗಿನಿಂದ, ಮೃದುತ್ವದಿಂದ ಮನಸೇಳುವುದು, ಬಯಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಶ್ಲಾಘಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಅದು ನೀರಿನಿಂದ ಅಂಟಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಪುಟ್ಟ ದಳಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸೌಗಂಧ ಹಾಗು ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಹಲವಾರು ದುಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದು, ಅದು ತಂಪಾದ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಹೊಳೆಯ ಮಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಆರ್ಯಶ್ರಾವಕನು, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಧುತಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಪರಿಪಾಲಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಿಸಿ 30 ಶೋಬೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದವು 30 ಶೋಭೆಗಳು?

ಆತನ ಚಿತ್ತವು ಸ್ನೇಹದಿಂದ, ಮೃದುತನದಿಂದ ಮಾರ್ಧವತೆಯಿಂದ, ಮೈತ್ರಿಯುಕ್ತವಾಗಿ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆತನಲ್ಲಿ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರವು ನಾಶವಾಗಿ, ಸ್ವ-ಋಜುತ್ವವು ಮುಕ್ತಿಯೆಡೆಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆತನ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆತನು ಚಿತ್ತ ಸುಖದ ಆನಂದದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನತವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆನಂದದ, ಶಾಂತಿಯ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಆತನ ಉಸಿರಾಟವು ಸಹಾ ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವು ಉನ್ನತವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತನ ಜೀವನವು ಅಸಮಾನ ಮಾಧುರ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅರಹಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಗ್ರ ಜೀವಿಗಳಿಂದಲೂ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಆತನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಬಹುಶ್ರುತರು ಆತನಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಶಂಸಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆತನು ಈ ಲೋಕದ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. ತನು ಅಣುವಿನಷ್ಟು ತಪ್ಪಿಗೂ ಅಪಾಯ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಐಶ್ವರ್ಯವೇ ಮಾರ್ಗದ ಫಲ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಹುಡುಕಾಟದವರ ಐಶ್ವರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆತನು ನಾಲ್ಕು ಪರಿಕರಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅನಿಕೇತನವಾಗಿ ತಪಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಪಾಪದ ಜಾಲವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಫೋಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಜನ್ಮಗಳ ಐದು ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಜನ್ಮಸದಿರುವ ಹಾಗೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ತಡೆಗಳಾದ ರಾಗ, ದ್ವೇಷ, ಜಡತ್ವ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂದೇಹವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಚಾರಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸದ, ಶೀಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟದವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳಲ್ಲೂ ಆಸೆ ತಾಳದೆ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ, ದ್ವಂದ್ವತೆಯಿಂದ ಆಚೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಚಿತ್ತವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ಸಪ್ತ ಕ್ಲೇಶಗಳಾದ ರಾಗ, ದ್ವೇಷ, ಪಾಖಂಡತೆ, ಸಂದೇಹ, ಅಹಂಕಾರ, ಜನ್ಮ, ಬಯಕೆ, ಅಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಭಯಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶರಣನ್ನು ಕ್ಷೇಮಕರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆಸವಗಳನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿ, ಪರಮಶಾಂತತೆಯನ್ನು, ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಮಣನಿಗಿರಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಶೀಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಇವೇ ಮಹಾರಾಜ,
30 ಶೋಭೆಗಳನ್ನು ಧುತಾಂಗಧಾರಿಯು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮ ಸೇನಾನಿಯಾದ ಸಾರಿಪುತ್ತರು ಇಡೀ ದಶಸಹಸ್ರ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ದಶಬಲಧಾರಿಗಳಾದ ಬುದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾರಿಪುತ್ರರು ಸಹಾ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಲ್ಪದಿಂದ ಪುಣ್ಯದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಹಾ ಇಂದ್ರೀಯ ಭೋಗದ ನಿಸ್ಸಾರತೆ ಅರಿತು, ಅಪಾರ ಐಶ್ವರ್ಯ ತೊರೆದು, ಬುದ್ಧ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಹ, ಮಾತು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಈ 13 ಧೂತಂಗಗಳ ಪಾಲನೆಯಿಂದಲೇ ಸಂಯಮಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೀಲವಂತರಾಗಿ, ಬುದ್ಧರ ಬಳಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರವತರ್ಿಸಿದ್ದರು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಅಂಗುತ್ತರ ನಿಕಾಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೆ, ಬೇರ್ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾರಿಪುತ್ತನ ಹೊರತಾಗಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಹೊರತಾಗಿ ದ್ವೀತಿಯನಾಗಿರುವ ಸಾರಿಪುತ್ತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವತರ್ಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಸಾಧು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಇಡೀ ನವಾಂಗ ಬುದ್ಧಶಾಸನ, ಲೋಕೋತ್ತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಯಾವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಳು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ 13 ಧುತಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತಿವೆ, ಸೇರಿವೆ.
(ಐದನೆಯ ಅನುಮಾನವರ್ಗ ಮುಗಿಯಿತು)

(ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ )

milinda panha 9.ಅನುಮಾನ ವಗ್ಗೋ

9.ಅನುಮಾನ ವಗ್ಗೋ1. ಅನುಮಾನ ಪನ್ಹೋ

ಈಗ ಮಿಲಿಂದ ಮಹಾರಾಜನು, ನಾಗಸೇನ ಭಂತೆಯವರು ಇರುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ವಂದಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಹೀಗೆ ಕುಳಿತನೋ, ಅರಿಯಲು ಹಂಬಲಿಸಿದನು. ಕೇಳಲು ಕೌತುಕನಾದನು ಮತ್ತು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತುಂಡು ತುಂಡು ಮಾಡಿ ಜ್ಞಾನದ ಹೊಂಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವನು. ತನ್ನಲ್ಲೇ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ಹೀಗೆ ನಾಗಸೇನರೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದನು:

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಹೇಳಿ ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಕಂಡಿರುವಿರಾ?(197)

ಇಲ್ಲ ಓ ಮಹಾರಾಜ.

ಹಾಗಾದರೆ ನಿಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯರು ಬುದ್ಧರನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ನೋಡಿರುವರೇ?

ಇಲ್ಲ ಮಹಾರಾಜ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯರು ಸಹಾ ಎಂದಿಗೂ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯರು ಸಹಾ ಎಂದಿಗೂ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ ಇಲ್ಲ.

ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ರಾಜ ಪರಂಪರೆಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣರಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪುರಾತನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರೆ?

ಖಂಡಿತ ಭಂತೆ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯ ಏತಕ್ಕೆ?

ಸರಿ ಮಹಾರಾಜ, ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ಅವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೀರಾ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ಮತ್ತೆ ನಿಮಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ರಾಜ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನ ವಿಧಿಸಿದವರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಎಂದಾದರೂ ಆ ಪುರಾತನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರೆ?

ಇಲ್ಲ ಭಂತೆ.

ನೀವು ಕಂಡಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯರು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಆ ಪುರಾತನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ! ಎಲ್ಲಿ ಅವರು? ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಇಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ ಲಾಂಛನಗಳು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವೆಂದರೆ ಶ್ವೇತಛತ್ರಿ, ಕಿರೀಟ, ಪಾದುಕೆಗಳು, ಯಾಕ್ ಬಾಲದ ಬೀಸಣಿಕೆ, ಖಡ್ಗರತ್ನ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಿಂಹಾಸನ ಮತ್ತು ಶಯನ ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ನಾವು ಪುರಾತನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಜೀವಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ನಂಬಬಹುದು.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ನಾವು ಭಗವಾನರನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ನಂಬಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೂ ಕಾರಣಗಳಿವೆ, ಆಧಾರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಏನದು? ಭಗವಾನರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧ ಲಾಂಛನಗಳು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಬುದ್ಧರು ಅರಹಂತರು, ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರು ಆಗಿದ್ದರು, ಹಾಗು ಇದ್ದರು ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಜ್ಞಾ ಹೀಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಅವ್ಯಾವುವು ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಸತಿಪಟ್ಠಾನ (ಜಾಗರೂಕತೆಯ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು), ನಾಲ್ಕು ಸಮ್ಮಾಪದ್ಧಾನ (ನಾಲ್ಕು ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆ). ನಾಲ್ಕು ಇದ್ದಿಪಾದ (ನಾಲ್ಕು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರಗಳು). ಪಂಚ ಇಂದ್ರೀಯಗಳು (ಐದು ಅಧಿಪತ್ಯಗಳು), ಪಂಚಬಲಗಳು, ಏಳು ಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮಾರ್ಗ. ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಭಗವಾನರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ,  ಹೇತುವಿನಿಂದ, ಈ ತರ್ಕದಿಂದ, ಈ ತೀಮರ್ಾನದಿಂದಾಗಿ ಭಗವಾನರು ಇದ್ದರೂ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾರು ಉಪಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷಯಿಸಿ, ನಿಬ್ಬುತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೋ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ದಡ ತಲುಪಿ ದುಃಖಸಾಗರದಿಂದ ಕಾಪಾಡುವರೋ ಅಂತಹವರನ್ನು ಬಹುಜನರು ತಮ್ಮ ತರ್ಕ ತೀಮರ್ಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೀಗೆ ಸವರ್ೊತ್ತಮರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಉಪಮೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ನಗರ ನಿಮರ್ಾಣಕರ್ತನು (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ) ಆತನು ನಿಮರ್ಾಣ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಸುಂದರವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಷವನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಸಮವಾಗಿರುವ, ಬೆಟ್ಟ, ತಗ್ಗುಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವ, ಒರಟುನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲದ, ಅಪಾರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆತನು ಒರಟಾಗಿರುವವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಮಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಉಬ್ಬು-ತಗ್ಗುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಮಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲನ್ನು, ಗಮನಿಸುವ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ತೆನೆಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಗಲವಾದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡದಾರಿಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸಮ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ನಿಯಮಿತ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವ ತೆರೆದ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಚೆನ್ನಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಕಮಲದ ಕೆರೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ದೇಗುಲಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ನಿಮರ್ಿಸುವರು. ಆಗ ನಗರವು ಎಲ್ಲಾ ಭವ್ಯತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಬೇರೆ ಭೂಮಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ, ಆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರವು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿ ಆಹಾರ ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಶಾಂತವಾಗಿ, ಭವ್ಯವಾಗಿ, ಸುಖವಾಗಿ, ದುರ್ಘಟನೆ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಜನರು ಸೇರುವರು. ಅವರೆಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕಾಮರ್ಿಕರು, ಗಜಸೈನಿಕರು, ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳು, ಮಹಾರಥಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು, ಬಿಲ್ಗಾರರು, ಖಡ್ಗವೀರರು, ಧ್ವಜಧಾರಿಗಳು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಪಿಂಡದಾವಿಕರು, ರಣಪ್ರಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ವೀರಾಗ್ರಣಿಗಳು, ಬೃಹತ್ ದೇಹದಾರಿಗಳು, ವೀರರು, ಪ್ರಾಣಿಚರ್ಮ ಯೋಧರು, ಗುಲಾಮವೀರರು, ಗೂಡಾಚಾರರು, ವೃತ್ತಿಪರ ಪೈಲ್ವಾನರು, ಅಡುಗೆಭಟ್ಟರು, ಸಾರು ಮಾಡುವವರು, ಕ್ಷೌರಿಕರು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವವರು, ಕಮ್ಮಾರರು, ಹೂಗಾರರು, ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು, ಲೋಹಕಾರರು, ದೂತರು, ಕುಂಬಾರರು, ಲವಣಕಾರರು, ಚರ್ಮಕಾರರು, ಬಂಡಿ ನಿಮರ್ಾಣಕಾರರು, ದಂತಶಿಲ್ಪಗಳು, ಹಗ್ಗಕಾರರು, ಚಾವಣಿಕೆಗಾರರು, ನೆಯ್ಗೆಯವರು, ಬುಟ್ಟಿಗಾರರು, ಬಿಲ್ಲು ನಿಮರ್ಾಣಗಾರರು, ಬಾಣಕಾರರು, ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವವರು, ಬಣ್ಣ ನಿಮರ್ಾತರು, ಸಿಂಪಿಗರು, ಹಿರಣ್ಯಿಕರು, ಬಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಸೌಗಂಧಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಹುಲ್ಲು ಕಟುಕರು, ಮರಕುಟುಕರು, ದಾಸರು, ಹೂಫಲ-ಗೆಣಸು ಆಯ್ದು ಜೀವಿಸುವವರು, ತಿರುಗಿ ಅನ್ನ ಮಾರುವವರು, ರೊಟ್ಟಿ ಮಾರುವವರು, ಮೀನುಗಾರರು, ಕಟುಕರು, ಮದ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ನಟರು, ನಾಟ್ಯಕಾರರು, ದೊಂಬರಾಟದವರು, ವಿದೂಷಕರು, ಹಾಡುಗಾರರು, ಮುಷ್ಠಿಮಲ್ಲರು, ಶವ ಸುಡುವವರು, ಪುಷ್ಪಖದಕರು, ಅನಾಗರಿಕರು, ಕಾಡುಜನರು, ವೇಶ್ಯೆಯರು, ಜಗ್ಗುತ್ತಾ ಧುಮುಕುವವರು, ಗುಲಾಮ ಹೆಣ್ಣುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಜನರು, ಸಿಥಿಯಾ, ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾ, ಚೀನಾ, ವಿಲಾತ, ಉಚ್ಚೇನಿ, ಬಾರುಕಖ್ಖ, ಕಾಶಿ, ಕೋಸಲ, ಗಡಿ ಭೂಮಿಯವರು, ಮಗಧ ದೇಶದವರು, ಸಾಕೇತದವರು, ಸೂರತ್ನವರು, ಪಶ್ಚಿಮದವರು, ಕೊತಂಬರ, ಮಧುರ, ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ (ಅಲಸಂದ), ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಗಂಧಾರ ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದವರು ಇಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸನಗರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತ, ದೋಷರಹಿತ, ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ರಮ್ಯವಾದ ನಗರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಈ ನಗರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ರಾಜ, ಭಗವಾನರು ಅತುಲರು, ಅಸಮಾನರು, ಅನುಪಮಸಂಪನ್ನರು, ಅನನ್ಯರು, ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದವರು, ಹೋಲಿಕೆಗೆ, ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದವರು, ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯುವವರು, ಅಮಿತ, ಅನಂತ ಗುಣಶಾಲಿಗಳು, ಶೀಲಸಂಪನ್ನರು, ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ಅನಂತತೇಜರು, ಭವ್ಯರಾದರವರು, ಅನಂತ ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನರು, ಅನಂತಬಲರು ಯಾವಾಗ ಅವರು ಪಾರಾಮಿತಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೋ ಆಗಲೇ ಅವರು ಮಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಗಣಗಳನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಖಂಡವಾದದ ಬಲೆಯನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆದರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯು ಉದಯಿಸಲು ಕಾರಣರಾದವರು, ಧಮ್ಮುಖರು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉನ್ನತವಾದುದಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದವರು ಆಗಿದ್ದು ಅಜೇಯರಾಗಿ ಧಮ್ಮನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು.

ಮತ್ತು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಶೀಲವೇ ಅದರ ಕೋಟೆ, ಪಾಪಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಭೀತಿಯೇ ಅದರ ಕೋಟೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಂದಕ, ಜ್ಞಾನಧಾರವೇ ಕೊಟ್ಟಕವಾಗಿದೆ. (ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಗೋಡೆ). ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆಯೇ ಅದರ ಕಾವಲುಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯೇ ಅದರ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯೇ ಅದರ ಪಹರೆದಾರ. ಪ್ರಜ್ಞಾವೇ ಅದರ ಪ್ರಸಾದ, ಸುತ್ತಂತವೇ ಅದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅಭಿಧಮ್ಮವೇ ಅದರ ಅಡ್ಡ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ವಿನಯವೇ ಅದರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಮತ್ತು ಸತಿಪಟ್ಠಾನವೇ ಅದರ ಮುಖ್ಯಬೀದಿಯು. ಆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಹಣ್ಣಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಔಷಧದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಮೃತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ರತ್ಮಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರು ಪುಷ್ಪ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ? (198)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೆಲವು ಧ್ಯಾನದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಅರಹಂತ ಸಮ್ಮಾಸಂಬುದ್ಧರಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತು ಅವೆಲ್ಲಾ ಹೀಗಿವೆ: ಅನಿತ್ಯ ಸಞ್ಞಾ (ಅನಿತ್ಯದ ಗ್ರಹಿಕೆ), ದುಃಖಸಞ್ಞಾ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಅಪಾಯದಸನ್ಯಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ (ತ್ಯಜಿಸುವಿಕೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ), ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ, ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ವಿಕರ್ಷಣಾಸಞ್ಞಾ, ಸರ್ವಸಂಖಾರಗಳ ಅನಿತ್ಯಸಞ್ಞಾ, ಅನಾಪಾನಸತಿ. ಊದಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ನೀಲಿಗಟ್ಟಿದ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಕೀವುಗಟ್ಟಿ ಕೊಳೆತ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ವಿಚ್ಚೇಧ (ತುಂಡಾದ)ಗೊಂಡಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಚ್ಚಿತಿಂದಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಕತ್ತರಿಸಿ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಶವದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಅಸ್ತಿಪಂಜರದ ಅಶುಭಾಸಞ್ಞಾ, ಮೈತ್ರಿಯ ಸಞ್ಞಾ, ಕರುಣೆಯ ಸಞ್ಞಾ, ಉಪೇಕ್ಷೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಮರಣಾನುಸ್ಮೃತಿ, ಕಾಯಾಗತಾಸ್ಮೃತಿ, ಇವಿಷ್ಟು ಮಹಾರಾಜ ಬುದ್ಧಭಗವಾನರಿಂದ ನುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಧ್ಯಾನ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಯಾರು ಜರಾಮರಣದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಬಯಸುವನೋ ಆತನು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಆತನು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ರಾಗದಿಂದ, ದ್ವೇಷದಿಂದ, ಮೋಹದಿಂದ, ಅಹಂನಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಆತನು ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ತೃಷ್ಣೆಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ತ್ರಿವಿಧದ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲೇಷಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಕುಶಲಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ಆತನು ಭವ್ಯವಾದ ನಿಬ್ಬಾಣನಗರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಅಮಲವು, ವಿರಜವು, ಶುದ್ಧವು, ಶ್ವೇತವು, ವಯಸ್ಸಿನ ಅತೀತವೂ, ಅಮರವು, ಸುಖವು, ಅಭಯವು ಆಗಿರುವ ನಿಬ್ಬಾಣನಗರಿಯಾಗಿದೆ. ಆತನು ಅರಹತ್ವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಪುಷ್ಪ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.

ಕರ್ಮದ ಬೆಲೆಯಂತೆ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೋ ಮತ್ತು ಆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗು. ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಹ (ಧ್ಯಾನ) ವಿಷಯ ಕೊಂಡುಕೋ ನಿನ್ನನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗು.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧರ ಗಂಧ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು? (199)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಶೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅದೆಲ್ಲಾ ಭಗವಾನರಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಶೀಲಗಂಧದಿಂದ ಅನುಲಿಪ್ತವಾಗಿರುವ ಭಗವಾನರ ಪುತ್ತರಾದ ಸಂಘವು ದೇವಲೋಕ ಸಹಿತ ಶೀಲಗಂಧದಿಂದ ಧೂಪಿಸಿರುವರು, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ ಶೀಲ ಸುಮಗಂಧವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವರು, ಗಾಳಿ ಚಲಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ ಶೀಲ ಸುಗಂಧವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವರು ಮತ್ತು ಯಾವುದದು ಶೀಲಗಳ ಸುಗಂಧವು? ಅವೆಂದರೆ ಶರಣಶೀಲ, ಪಂಚಶೀಲ, ಅಷ್ಠಾಂಗಶೀಲ, ದಶಾಂಗಶೀಲ, ಐದು ಪಠಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಸಂಯಮಶೀಲ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ, ಸಂಯಮಶೀಲ ಮತ್ತು ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಗಂಧದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾಧಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಪುಷ್ಪಗಳ ಗಂಧವೂ ವಾಯುವಿನ ಎದುರು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದನ (ಶ್ರೀಗಂಧ), ತಗರ, ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಪರಿಮಳವು ಸಹಾ. ಆದರೆ ಸಂತರ ಯಶೋಗಂಧವು ವಾಯುವಿಗೆ ಎದುರಾಗಿಯು ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಸತ್ಪುರುಷರ ಶೀಲ ಸುಗಂಧವು ಸರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಂದನದ, ತಗರದ, ಉತ್ಪಲದ, ಮಲ್ಲಿಗೆಗಳ ಸುಗಂಧಕ್ಕಿಂತ ಶೀಲ ಸುಗಂಧವು ಅನುತ್ತರವಾಗಿದೆ.
ತಿಳಿಯಾಗಿದೆ ಈ ಸುಗಂಧಗಳಾದ ತಗರ, ಚಂದನಗಳು. ಆದರೆ ಶೀಲವಂತನ ಸುಗಂಧವಂತು ಗಾಢವಾಗಿ, ಉತ್ತಮೋತ್ತಮತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಾ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಫಲಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು? (200)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹಲವು ಫಲಗಳು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರಿಂದ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ ಸೋತಪತ್ತಿಫಲ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲ, ಅನಾಗಾಮಿ ಫಲ, ಅರಹತ್ವಫಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಶೂನ್ಯತಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ, ಅನಿಮಿತ್ತ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪಣಿಹಿತ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆದರೊ ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಮೂಲವನ್ನು ಬೆಲೆಕಟ್ಟಿ, ತಾವಿಷ್ಟಪಟ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅದು ಸೋತಪತ್ತಿ ಫಲವಾಗಿರಬಹುದು... ಅಥವಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಫಲ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು.
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಮಾವಿನ ಮರದ ಬೆಳೆಗಾರನು ವರ್ಷವೆಲ್ಲಾ ಹಣ್ಣು ಸಿಕ್ಕರೂ ಆತನು ಗ್ರಾಹಕರು ಬರುವವರೆಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಗ್ರಾಹಕ ಬಂದಾಗ ಬೆಳೆಸಿರುವವನು ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ಹಣ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳುವನು ಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನೇ, ಈ ಮರವು ಸದಾ ಹಣ್ಣು ಬಿಡುವುದು, ನಿನಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣ್ಣನ್ನು ನೀನು ಪಡೆದುಕೋ. ಅಂದರೆ ಕಾಯಾಗಿಯೂ ಹಣ್ಣಲ್ಲದ, ಅಥವಾ ಕೊಳೆತ, ಕೇಶಿಕ, ಹುಳಿ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣಾಗಿರುವ ಪಕ್ವ. ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕನು ಬೆಲೆನೀಡಿ ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಕೊಳೆತ ಅಥವಾ ಕೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಹುಳಿ ಅಥವಾ ಪಕ್ವ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರ್ಯಾರು ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕರ್ಮದ ಮೂಲವನ್ನು ತೆತ್ತು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದೇ ಭಗವಾನರ ಹಣ್ಣಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.
ಕರ್ಮಮೂಲವನ್ನು ಜನರು ನೀಡಿ ಅಮರತ್ವದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವರು. ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಅಮರತ್ವದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವವರೋ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಪರಮಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದುವರು.

ಮತ್ತೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧವಾಗಿದೆ? (201)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಿಗಳು ಭಗವಾನರಿಂದ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕ್ಲೇಶ ವಿಷದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಭಗವಾನರು ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯಾವುವವು ಆ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಗಳು? ಅವೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳು ಭಗವಾನರಿಂದ ನುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದುಃಖ ಆರ್ಯಸತ್ಯ, ದುಃಖ ಸಮುದಾಯ ಆರ್ಯಸತ್ಯ, ದುಃಖ ನಿರೋಧ ಆರ್ಯಸತ್ಯ ಮತ್ತು ದುಃಖ ನಿರೋಧಗಾಮಿನಿ ಪಟಿಪದ ಆರ್ಯಸತ್ಯ. ಯಾರೆಲ್ಲರೂ ಉನ್ನತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛುಕರೋ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದರಂತೆ ಸಾಧಿಸಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮದಿಂದ ಪಾರಾಗುವರು. ಹಾಗೆಯೇ ಜರೆ, ಜರಾ, ಮರಣ, ಶೋಕ, ಪ್ರಲಾಪ, ನೋವು, ನಿರಾಶೆ ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗುವರು. ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧವಾಗಿದೆ.

ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವವೋ, ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಿಗಳೋ, ಅವ್ಯಾವುವು ಧಮ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯೌಷಧಿಗೆ ಸಮವಲ್ಲ. ಓ ಭಿಕ್ಖುಗಳೇ ಇವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ.

ಮತ್ತೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರ ಔಷಧಿಯ
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ? (202)

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳಿವೆ, ಅದನ್ನು ಭಗವಾನರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಇಡೀ ದೇವಲೋಕಸಹಿತ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಅವರು ಗುಣಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ಔಷಧಿಗಳು ಯಾವುವು ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಸತಿಪಟ್ಠಾಣಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಇದ್ದಿಪಾದಗಳು, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪಂಚಬಲಗಳು, ಸಪ್ತಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಯ ಅಷ್ಠಾಂಗಿಕ ಮಾರ್ಗ. ಈ ಔಷಧಿಗಳಿಮದ ಭಗವಾನರು ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಸಜರ್ಿಸಿದ್ದರು, ಮಿಥ್ಯಾ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ವಿಸಜರ್ಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಥ್ಯಾವಾಚಾ, ಮಿಥ್ಯಾಕರ್ಮ, ಮಿಥ್ಯಾಜೀವನವನ್ನು ವಿಸಜರ್ಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಥ್ಯಾ ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನು ಮಿಥ್ಯಾಸತಿ ಮತ್ತು ಮಿಥ್ಯಾ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ವಿಸಜರ್ಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಲೋಭ, ದ್ವೇಷ, ಅಹಂಕಾರ, ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿ, ಸಂಶಯ, ಚದುರುವಿಕೆ, ಜಡತ್ವ, ಆಲಸಿಕೆ, ಪಾಪಲಜ್ಜೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಪಾಪಭಯವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಕ್ಲೇಷಗಳು ವಾಂತಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಔಷಧಿಗಳಿವೆ. ಇವೇ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಔಷಧಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.

ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇವೆಯೋ, ವಿವಿಧರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧವಾಗಿವೆಯೋ ಅವ್ಯಾವುದು ಧಮ್ಮ ಔಷಧಿಗೆ ಸಮವಲ್ಲ, ಇವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ.

ಧಮ್ಮ ಔಷಧವನ್ನು ಸೇವಿಸಿರುವ ಅವರು ಜರಾಮರಣದಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಇದನ್ನು ದಶರ್ಿಸಿ, ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಉಪಾದಿಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗಿ ವಿಕರ್ಷಣ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವರು.

ಮತ್ತೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತ ಯಾವುದು? (203)


ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರಿಂದ ಅಮರತ್ವವು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆ ಅಮೃತವನ್ನು ಸಕಲ ದೇವ ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಮೇಲೆ, ರಾಜನ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವಂತೆ, ಸಿಂಚನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳಿಂದ, ಮುಪ್ಪು, ರೋಗಗಳಿಂದ, ಮರಣಗಳಿಂದ, ದುಃಖಗಳಿಂದ, ಪ್ರಲಾಪ, ನೋವು, ಶೋಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವರು ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಆ ಅಮೃತ? ಅದೇ ಕಾಯಾಗತ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವಾದಿದೇವ ಭಗವಾನರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ಯಾರು ಕಾಯಗತಾಸತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂದಿತರಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವರೋ, ಅವರು ಅಮರತ್ವದ ಅಮೃತವನ್ನು ಸವಿಯುವರು.

ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಅಮೃತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.
ಮಾನವಕುಲವು ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಅಮೃತದ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿಹರು, ಮತ್ತೆ ಹೋಗಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಕಮ್ಮವನ್ನು ನೀಡಿ, ಕೊಂಡು ಅಮರತ್ವದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ.

ಮತ್ತೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ರತ್ನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಾವುದು?(204)

ಕೆಲವು ರತ್ನಗಳಿವೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವು ಭಗವಾನರಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಭಗವಾನರ ಪುತ್ರರು (ಭಿಕ್ಷುಗಳು) ಧರಿಸಿದವರಾಗಿ, ಇಡೀ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿತರಾಗುವರು, ಹೊಳೆಯುವರು, ಕ್ಷಿತಿಜದಿಂದ ಕ್ಷಿತಿಜಕ್ಕೆ ಭವ್ಯವಾದ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವರು ಮತ್ತು ಆ ರತ್ನಗಳೆಂದರೆ ಶೀಲರತ್ನ, ಸಮಾಧಿರತ್ನ, ಪ್ರಜ್ಞಾರತ್ನ, ವಿಮುಕ್ತಿರತ್ನ, ವಿಮುಕ್ತಿಜ್ಞಾನ ದರ್ಶನರತ್ನ, ಪಟಿಸಂಭಿದಾರತ್ನ ಮತ್ತು ಭೋಜ್ಹಾಂಗರತ್ನ.

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವುದು ಶೀಲರತ್ನ? (205)

ಶೀಲರತ್ನವೆಂದರೆ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ ಸಂವರಶೀಲ (ಭಿಕ್ಷುಗಳ ನಿಯಮ ಶೀಲ) ಹಾಗೆಯೇ ಚಿಕ್ಕ ಶೀಲ, ಮಧ್ಯಮ ಶೀಲ, ಮಹಾಶೀಲ, ಮಾರ್ಗಶೀಲ, ಫಲಶೀಲ, ಮತ್ತು ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ದೇವತೆಗಳಾಗಲಿ, ಮಾನವರಾಗಲಿ, ಮಾರ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಗಲಿ, ಸಮಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇಚ್ಛೆಪಡುವ ರತ್ನವೆಂದರೆ ಶೀಲವೇ ಆಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುವು ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲಾದಿಶೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವೀಚಿ ನರಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸುಗತಿಯ ದೇವಲೋಕಗಳವರೆಗೂ ಆತನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ರತ್ನಗಳು ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಅದನ್ನೇ ಭಗವಾನರ ಶೀಲರತ್ನ ಎನ್ನುವರು.

ಇವೆಲ್ಲಾ ವಿಧವಿಧವಾದ ಶೀಲಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಭಗವಾನರ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಬೆಲೆಯಾಗಿ ನೀಡಿ, ಈ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರಿ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಸಮಾಧಿರತ್ನ ಎಂದರೇನು? (206)

ಸವಿತರ್ಕ ಮತ್ತು ಸವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತರ್ಕವಿಚಾರಗಳಿಲ್ಲದ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತರ್ಕ ಅವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾಧಿ (ವಿತರ್ಕವಿಚಾರಗಳೆರಡು ಇಲ್ಲದ) ಶೂನ್ಯತೆಯ ಸಮಾಧಿ, ಅನಿಮಿತ್ತ ಸಮಾಧಿ (ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಲ್ಲ). ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೊ (ಅಸೆರಹಿತತೆಯ) ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಭಿಕ್ಖು ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಸಮಾಧಿ ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ, ಆಗ ಆತನಲ್ಲಿ ಕಾಮವಿತರ್ಕ, ವಿರೋಧದ ವಿತರ್ಕ, ಹಿಂಸೆಯ ವಿತರ್ಕ, ಅಹಂಕಾರದ, ದಿಟ್ಟಿಯ, ಸಂಶಯದ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಲೇಷದ ವಿತರ್ಕಗಳು ಸ್ಪಶರ್ಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆತನಿಂದ ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಚದುರುತ್ತದೆ, ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕಮಲದ ಎಲೆಯಿಂದ ನೀರು ನಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುವುದೋ, ಚದುರುವುದೋ, ಅಂಟದೆ ಹೋಗುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಭಿಕ್ಷುವು ಧ್ಯಾನರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ಆತನಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾ ವಿತರ್ಕಗಳು ಕ್ಲೇಷಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಶರ್ಿಸುವಾಗಲೇ ಬೇರೆಡೆ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಚದುರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆತನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದೆ, ಅಂಟದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾಧಿಯ ಪರಮ ಪವಿತ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ (ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ), ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಸಮಾಧಿ ರತ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ರತ್ನಗಳು ಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಮಾಧಿರತ್ನದ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕುವಿತರ್ಕವು ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಚಿಕಿತ್ಸ (ಸಂಶಯವು) ಅಡ್ಡಾಡುವಂತಹ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ನಿಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಕೊಳ್ಳಿ, ಮುಕುಟದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ.

ಯಾವುದು ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಪಞ್ಞರತ್ನ? (207)
ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆರ್ಯಶ್ರಾವಕನು ಇದೇ ಕುಶಲ ಎಂದು ಯಥಾಭೂತವಾಗಿ ಅರಿಯುವನೋ, ಇದೇ ಅಕುಶಲ ಎಂದು ಯಥಾಭೂತವಾಗಿ ಅರಿಯುವನೋ ಇದೇ ನಿಂದನೀಯ ಎಂದು ಇದೇ ಅನಿಂದನೀಯ, ಇದೇ ಸೇವಿಸುವಂತಹುದು (ಹವ್ಯಾಸ).

ಇದು ಸೇವಿಸಬಾರದಂತಹುದು (ಚಟ), ಇದು ಹೀನವಾದುದು, ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದು, ಇದು ಕೆಟ್ಟ (ಕಪ್ಪು)ದಾದುದು, ಇದು ಶುಕ್ರ (ಒಳಿತು), ಇದು ಕಪ್ಪು ಶುಕ್ರವೂ, ಇದೇ ದುಃಖ, ಇದೇ ದುಃಖ ಸಮುದಾಯ, ಇದೇ ದುಃಖ ನಿರೋಧ, ಇದೇ ದುಃಖ ನಿರೋಧಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಯಥಾಭೂತವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಜ್ಞಾ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಞ್ಞರತ್ನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದವರು ಚಿರಕಾಲ ಭವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಾರರು, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವರು, ಅವರು ಭವದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವುದು ಜೀವನದ ವಿಮುಕ್ತಿ ರತ್ನ? (208)

ಅರಹಂತರೇ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ರತ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ಅರಹತ್ವಕ್ಕೆ ತಲುಪುವರೋ ಅವರೇ ವಿಮುಕ್ತಿರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಯಾರು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವರೋ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ತಂತಿಗಳಿಂದ, ಮುತ್ತು, ವಜ್ರ, ಸುವರ್ಣ ಮತ್ತು ಹವಳಗಳಿಂದಾದ ಆಭರಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಂಗಗಳು ಅಕಲು, ತಾರಿಸಕ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ ಚಂದನದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನಾಬಗೆಯ ಹೂಗಳಾದ ನಿಗ, ಪುನ್ನಾಗ, ಸಾಲ, ಸಲಳ, ಚಂಪಾ, ಕಯಾತಿಕ, ಅತ್ತಿಮುತ್ತಕ, ತುತ್ತೂರಿಹೂ, ಕಮಲ, ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಗೆಗಳ ಹೂಹಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಆತನು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭವ್ಯವಾದ ಕಾಂತ ಮತ್ತು ವೈಭೋಗದಿಂದ ಪರರಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇರೀತಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಅರಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಡಿರುವನೋ, ಅವನಲ್ಲಿರುವ ರಾಗ, ಭವ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯೆಗಳಂತಹ ಮಹಾಪಾಪಗಳು ಬುಡಮೇಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತ ಚಿತ್ತಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆತನು ಪರಭಿಕ್ಷುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಅರಹಂತ ಕಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ತನ್ನ ಭವ್ಯ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ ವೈಭೋಗದಿಂದ ಮೀರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆ ಹೀಗೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಓ ರಾಜ, ಒಂದೇ ಕಿರೀಟವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಧಾನವಾದುದು, ಅದೇ ಚಿತ್ತ ವಿಮುಕ್ತತೆಯ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಓ ರಾಜ, ಭಗವಾನರ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಮಣಿರತ್ನದ ಮಾಲೆ ಧರಿಸಿರುವವರನ್ನು, ಗೃಹಸ್ಥರು (ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟು) ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಿಮುಕ್ತಿರತ್ನ ಮಾಲಾಧಾರರಾದ ಅರಹಂತರನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು (ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ) ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವುದು ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ವಿಮುಕ್ತಿ ಞ್ಞಾನ ದರ್ಶನ ರತ್ನ? (209)
ಪಚ್ಚವೆಖ್ಖಣ ಞ್ಞಾನವೇ (ಪುನರ್ ಅವಲೋಕನದ ಜ್ಞಾನ) ವಿಮುಕ್ತಿ ಞ್ಞಾನದರ್ಶನದ ರತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಞ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಯಶ್ರಾವಕನು ಮಾಗ್ಗ, ಫಲ, ನಿಬ್ಬಾಣವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವ ಕ್ಲೇಷ, ಅಸವಗಳು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಾವುದು ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಪುನರ್ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಭಗವಾನರ ವಿಮುಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನ ದರ್ಶನದ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೋಧಿ ಪಡೆಯುವರೋ ಆರ್ಯರು ಯಾವ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿರುವರೋ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದಾಟಬೇಕಾಗಿದೆಯೋ, ಶ್ರಮಿಸಿ ಓ ಜಿನಪುತ್ರರೇ ಪರಿಶ್ರಮಿಸಿ, ಆ ರತ್ನವು ನಿಮ್ಮದಾಗುವುದು.

ಯಾವುದು ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ರತ್ನ ? (210)

ನಾಲ್ಕುರೀತಿ ಪಟಿಸಂಬಿದಾ (ವಿವೇಚನಾ) ಞ್ಞಾನಗಳಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ ಅರ್ಥಪಟಿಸಂಬಿದಾ (ಅರ್ಥ/ಫಲ/ನಿಬ್ಬಾಣ) ಧಮ್ಮ ಪಟಿಸಂಭಿದಾ (ಕಾರಣ, ಬೋಧನೆ), ನಿರುತ್ತಿ ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನ (ಭಾಷೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಜ್ಞಾನ) ಮತ್ತು ಪಟಿಭಾನ ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನ (ಈ ಮೇಲಿನ ಮೂರರ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನ).

ಇದೇ ಮಹಾರಾಜ, ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಭಿದಾ ಜ್ಞಾನಗಳ ರತ್ನ, ಯಾರು ಇದನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ, ಆತನು ಯಾವುದೇ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ, ಅದು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸಭೆಯಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಭೆಯಾಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಭೆಯಾಗಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಕಾಮರ್ಿಕರ ಸಭೆಯಾಗಿರಲಿ, ಆತನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಆರಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ರೇಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಚಿಕೆ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಗಾಬರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ವೇಗವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಆತನು ಸಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು, ವೀರನು ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನೋ ಹಾಗೇ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ವೀರನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ ಶತ್ರು ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆತನಿಗೆ ನನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೇ ಸದೆಬಡಿಯುವೆನು, ಆದರೂ ಆತನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ನುಗ್ಗಿಬಂದರೆ ನನ್ನ ಈಟಿಗಳಿಂದ ಬೀಸಿ ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸುವೆನು, ಅದರಿಂದಲೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಬಂದರೆ, ಭಜರ್ಿಗಳಿಂದ ಎಸೆದು ಬೀಳಿಸುವೆನು, ಆದರೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಬಂದರೆ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಎರಡು ತುಂಡು ಮಾಡುವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ತಪ್ಪಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಕಠಾರಿಯಿಂದ ಚುಚ್ಚಿ ಹತಮಾಡುವೆ. ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ನಾಲ್ಕು ಪಟಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನದ ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸುವನೋ ಆತನು ಸಹಾ ಯಾವರೀತಿಯ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ: ಯಾರೆ ಆಗಲಿ ನನಗೆ ಅರ್ಥ ಪಟಿಸಂಬಿದದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆ. ನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವೆ. ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸುವೆ, ಆನಂದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ಧಮ್ಮಾಪಟಿಸಂಭಿದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವೆ. ಅಮರತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಅಮರತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವೆ. ಅಸಂಖತ ಧಮ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಅಸಂಖತ (ಅಕಾರಣೀಯ) ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವೆ. ನಿಬ್ಬಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆ, ಶೂನ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಮಿತ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ಕಾರಣ, ಪರಿಣಾಮ ಸಹಿತವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವೆ. ವಿವೇಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವೆ. ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ನಿಸ್ಸಂಶಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವೆ, ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸುವೆ, ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರಾದರೂ ನಿರುತ್ತಿ ಪರಿಸಂಬಿದಾ ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುವೆ, ಪದಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ, ಪದಮೂಲ ವಿವರಿಸುವೆ, ಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವೆ. ಅನುಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಅನುಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವೆ, ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಸಹಿತ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಸಂಧಿ, ವ್ಯಂಜನ...ಅನುವ್ಯಂಜನ...ವರ್ಣನೆ, ಪರಿಮಾಣ...ನಿಯಮ...ನುಡಿಗಟ್ಟು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಆತನ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವೆ. ಆತನ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವೆ, ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರಾದರೂ ಪಟಿಭಾನಸಂಭಿದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವೆ. ಉಪಮೆಗೆ ಉಪಮೆಯನ್ನು, ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು, ರಸಕ್ಕೆ ರಸವನ್ನು, ನೀಡಿ ನಿಸ್ಸಂಶಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವೆ. ಮತಿಹೀನರಿಗೆ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ, ವ್ಯಾಕರಣಸಹಿತ, ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಭಗವಾನರ ಪಟಿಸಂಭಿದಾ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಮೊದಲು ಪಟಿಸಂಭಿದಾ ರತ್ನವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊ, ನಂತರ ನಿನ್ನ ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಚಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸು. ಹೀಗಾಗಿ ನೀನು ಚಿಂತೆ, ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ. ಆಗ ನೀನು ಸದೇವಲೋಕಸಹಿತ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅತಿರೋಚಿಸುವೆ, ಪ್ರಕಾಶ ನೀಡುವೆ.


ಯಾವುದು ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವಾನರ ಭೋಜ್ಹಂಗ ರತ್ನ? (211)

ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಜ್ಹಾಂಗಗಳು ಏಳು ಇವೆ. ಅವೆಂದರೆ: ಸ್ಮೃತಿ ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ಧಮ್ಮವಿಚಯ (ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆ) ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ವೀರ್ಯ (ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲತೆ) ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ಪೀತಿ (ಆನಂದ) ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ (ಪ್ರಶಾಂತತೆ), ಸಮಾಧಿ ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ಉಪೇಕ್ಖಾ (ಸಮಚಿತ್ತತೆ) ಸಂಬೋಜ್ಹಾಂಗ, ಇವು ಮಹಾರಾಜ, ಏಳು ಸಂಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳ ರತ್ನಗಳು. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾರು ಸಪ್ತಾಂಗದ ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನೋ, ಆತನು ತನ್ನ ಬೋಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗಿ, ದೇವಲೋಕ ಮತ್ತು ಮಾನವಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೊಳಪಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕತ್ತಲೆಯೆಲ್ಲಾ ದೂರೀಕರಿಸಿ ಬೆಳಕನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಓ ರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಸಪ್ತಬೋಜ್ಹಾಂಗ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಯಾರು ಬೋಜ್ಹಾಂಗ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನೋ ಆತನಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ನಿಂತು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುಭಕರ್ಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆತೆತ್ತು ಕೊಂಡುಕೋ ಮತ್ತು ಧರಿಸಿಕೋ ಈ ಸಪ್ತಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳನ್ನು.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಯಾವುದು ಭಗವಾನರ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು?(212)
ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೆಂದರೆ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ನವಾಂಗ ಬುದ್ಧವಚನ, ಶರೀರದ ಅಸ್ತಿ ಅವಶೇಷ ಮತ್ತು ಅವರು ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಚೇತಿಯಾನಿ (ಚೈತ್ಯ) ಮತ್ತು ಸಂಘರತ್ನ ಮತ್ತು ಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವಸ್ತುಗಳು ಸಿಗುವುದು ಅವೆಂದರೆ: ಜಾತಿಸಂಪತ್ತು (ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹುಟ್ಟುವುದು), ಭೋಗಸಂಪತ್ತು, ಆಯುಸಂಪತ್ತು, ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಪತ್ತು, ವರ್ಣಸಂಪತ್ತು, ಪಞ್ಞಸಂಪತ್ತು, ಮಾನಸಿಕಾ ಸಂಪತ್ತು, ದಿವ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಬ್ಬಾಣ ಸಂಪತ್ತು ಇವಿಷ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ಯಾರು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಬಯಸುವರೋ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಕರ್ಮ ಮಾಡಿ ಆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೆತ್ತು ಯಾವ ವೈಭೋಗವನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಸಮ್ಮಾಕರ್ಮದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಕೊಳ್ಳುವರು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಉಪೋಸಥ ದಿನಾಚರಣೆ ಆಚರಿಸಿ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಅಲ್ಪ ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಅವರು ಅನೇಕ ಭವ್ಯವಾದುವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ, ಬೀಜಗಳು, ಬಟಾಣಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಬಟಾಣಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅವರ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೇರೀತಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ ಭಗವಾನರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಲಾಭಗಳು ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಇದೇ ಭಗವಾನರ ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.

ದೀಘರ್ಾಯು, ಆರೋಗ್ಯ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಸುಗತಿ, ಉತ್ತಮಕುಲ, ನಿಬ್ಬಾಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿವೆ. ಅವೆಲ್ಲಾ ಕರ್ಮದಿಂದಾಗಿ ಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರಬಹುದು. ಮಹಾವೀರರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬನ್ನಿ, ನಿಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧೆ ತೋರಿಸಿ, ಓ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಯಂತೆ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಬೆಲೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಸ್ತುಗಳು ಕೊಂಡು ಆನಂದಿತರಾಗಿ.

ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತಹ ನೆಲಸಿಗರು ಯಾರೆಂದರೆ ಸುತ್ತಾಂತಿಕರು, ವಿನಯಿಕರು, ಅಭಿಧಮ್ಮ ಆಚಾರ್ಯರು, ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ (ಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವರು), ಜಾತಕ ಪುನರಾವತರ್ಿಸುವವರು, ದೀಘನಿಕಾಯ ಪಠಿಸುವವರು, ಮಜ್ಜೀಮನಿಕಾಯ ಪಠಿಸುವವರು, ಶೀಲಸಂಪನ್ನರು, ಸಮಾಧಿಸಂಪನ್ನರು, ಪನ್ಯಾಸಂಪನ್ನರು, ಬೋಧಿಯ ಅಂಗಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವರು, ವಿಪಸ್ಸಾಕರು (ವಿಪಸ್ಸನ ಧ್ಯಾನಿ), ಅರಣ್ಯವಾಸಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಯಾಗಿರುವವರು, ವೃಕ್ಷಮೂಲದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು, ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವರು, ಸ್ಮಶಾನವಾಸಿ, ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸದವರು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರು. ಲೋಕೋತ್ತರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದವರು. ಅರಹಂತರಾಗದೆ ಇನ್ನೂ ಕಲ್ಲಿಯುತ್ತಿರುವವರು, ಸೋತಪನ್ನರು, ಸಕದಾಗಾಮಿಯು, ಅನಾಗಾಮಿ, ಅರಹಂತ ತೇವಿಜ್ಜರು (3 ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರು) ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರು, ಇದ್ಧಿಸಂಪನ್ನರು, ಪ್ರಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಪಡೆದವರು, ಸತಿಪಟ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರು, ಸಮ್ಮಾಪದ್ದಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮಿಗಳು, ಇದ್ದಿಪಾದದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಪಡೆದವರು, ಐದು ಇಂದ್ರೀಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದರು, ಪಂಚಬಲ ಸಂಪನ್ನರು, ಬೋಜ್ಹಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಪಡೆದವರು, ಮಾಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವವರು, ಧ್ಯಾನಸಂಪನ್ನರು, ವಿಮೋಕ್ಖ ಪಡೆದವರು, ರೂಪ, ಅರೂಪ ಝಾನ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹೇಗೆ ಅರಣ್ಯವು ಬಿದಿರುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಜೊಂಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇಂತಹ ಅರಹಂತರಿಂದ ಧಮ್ಮನಗರಿಯು ಸದಾ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ:

ರಾಗರಹಿತರು, ದ್ವೇಷರಹಿತರು, ಮೋಹರಹಿತರು, ಅಸವಗಳಿಲ್ಲದವರು, ತನ್ಹಾರಹಿತರು, ಅಂಟುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದವರು ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರು, ಧೂತಾಂಗಗಳ ವ್ರತಧಾರಿಯು, ಆನಂದಭರಿತನು, ಒರಟು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯು, ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಧೀರರು ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.

ಕುಳಿತೇ ನಿದ್ರಿಸುವವರು, ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುವವನು ನಡಿಗೆಯ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು, ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಲಿದು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವವರೇ ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವರು.

ಮೂರು ಚೀವರಧಾರಿಯು, ಪ್ರಶಾಂತನು, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಚೀವರವೇ ಆತನ ಚರ್ಮವಾಗಿದೆಯೋ ಏಕಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಇವರೇ ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವರು.

ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧೀರನು, ಅಲ್ಪಹಾರದಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಲೋಲುಪನಲ್ಲದವನು, ಲಾಭ-ಅಲಾಭದಲ್ಲಿ ಸಂತುಷ್ಟನು, ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವನು.

ಧ್ಯಾನಿಯು, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವ ಧೀರನು, ಶಾಂತಚಿತ್ತನು, ಝಾನ ಸಮಾಹಿತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವನು ಅಕಿಂಚಾಧ್ಯಾನ ತೃಪ್ತಿಪಡೆದವನು ಧಮ್ಮನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು.

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವವನು ಮತ್ತು ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವವನು ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ ಪಡೆದವನು, ಕಲಿಯುವವನಾದರೂ ಆತನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗು ಗುರಿಯು ನಿಬ್ಬಾಣದಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವರು ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.

ಸೋತಪನ್ನರು, ವಿಮುಖರು, ಸಕದಾಗಾಮಿಯು, ಅನಾಗಾಮಿಯು ಮತ್ತು ಅರಹಂತರು ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.
ಸತಿಪಟ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಕುಶಲನು, ಬೋಧಿ ಅಂಗಗಳ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು, ವಿಪಸ್ಸನ ಧ್ಯಾನದ ಧಮ್ಮಧರನು, ಧಮ್ಮನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.

ಇದ್ದಿಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲನು, ಸಮಾಧಿ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಚಿತ್ತವ್ಯಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನು, ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು.

ಅಭಿಜ್ಞಾಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವವನು, ತಮ್ಮ ಲೋಕೋತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವವರು, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವನು, ಧಮ್ಮನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು.

ನೆಲದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಟ್ಟು ನಡೆಯುವವನು, ಮಿತಭಾಷಿಯು, ಇಂದ್ರೀಯದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿಯು, ಧಮಿಸಿರುವವನು, ಧಮಿಸಿರುವವರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನು (ಉತ್ತಮಧಮ್ಮದಲ್ಲಿ ಸುಶಿಕ್ಷಿತನು) ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು.

ಮೂರು ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ಆರು ಅಭಿಜ್ಞಾ ಸಂಪನ್ನರು, ಇದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪಾರಾಮಿತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ರುವವನು, ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಅಪರಿಮಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವರೋ, ಬಂಧಮುಕ್ತರೋ, ಅತುಲಗುಣ ಸಂಪನ್ನರೋ, ಅತುಲ ಯಶಸ್ವಿಗಳೋ, ಅತುಲ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು, ಧಮ್ಮಚಕ್ರಪ್ರವರ್ತಕರೋ, ಪ್ರಾಜ್ಞಾಪಾರಂಗತರೊ, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮಾ ಸೇನಾಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ಇದ್ದಿಸಂಪನ್ನನೋ, ಪಟಿಸಂಬಿಧಾ ವಿವೇಚನಾ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರೋ, ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ಣರೋ, ಗಗನ ಸಂಚಾರಿಯೋ, ಯಾರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವೋ, ಯಾರನ್ನು ದಾಟಲು ಕಷ್ಟಕರವೋ, ಯಾರು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಚಲಿಸಬಲ್ಲರೋ, ಯಾರು ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಕಂಪನಮಾಡಬಲ್ಲವರೋ, ಯಾರು ಸೂರ್ಯಚಂದರರನ್ನು ಸ್ಪಶರ್ಿಸಬಲ್ಲರೊ, ಯಾರು ತಮ್ಮನ್ನು ಮಾಪರ್ಾಡು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ (ರೂಪ ಬದಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ) ಸಿದ್ಧರೊ, ದೃಢನಿಧರ್ಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಉನ್ನತ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುವರೋ, ಇದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಖುಗಳನ್ನು ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಗೆ ಪುರೋಹಿತರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಗಳು, ಧೂತಂಗ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಬದ್ಧರೋ, ಅಲ್ಪಚ್ಛೆವುಳ್ಳವರೋ, ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರುವರೋ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಿಗುಪ್ಸೆ ತಾಳಿ ಅಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುವನೋ, ಹೇಗೆ ಭ್ರಮರವು ಹೂವಿನಿಂದ ಹೀವಿಗೆ ಹಾರಿ ರಸ ಹೀರುವಂತೆ ಆತನು ಮನೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಾನನದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವನೋ, ಯಾರು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಲ್ಲವೋ, ಅರಹಂತರೋ, ಧುತಾಂಗ ಗುಣಶೀಲರೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಪರಿಶುದ್ಧರೋ, ವಿಮಲರೋ, ನಿಃಕ್ಲೇಶರೋ, (ಚತೂಪಪಾತ ಕುಸಲ್ಹೋ) ಏಳು-ಬೀಳುಗಳ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರೋ, ದಿವ್ಯ ಚಕ್ಷುವಿನ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರೊ, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನಗರಜ್ಯೋತಿಕಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಬಹುಶ್ರುತರೋ, ಯಾರು ಯಾವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವರೋ, ಧಮ್ಮಾಧರರೋ (ಸುತ್ತ ಪಠಿಸುವವರು) ವಿನಯಧರರೋ (ವಿನಯ ಪಠಿಸುವವರು), ಮಾತಿಕಾಧರರು (ಅಭಿಧಮ್ಮ ಪಠಿಸುವವರು), ಯಾರು ಅಕ್ಷರ, ವ್ಯಂಜನ, ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳು, ಭಾಷಾ ಪರಿಚ್ಛೇದ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರೋ, ನವಾಂಗ ಬುದ್ಧಶಾಸನಧರರೋ, ಅಂತಹವರನ್ನು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮರಕ್ಷಕ ಎನ್ನುವರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ವಿನಯ (ಶಿಸ್ತು-ಸಂಯಮ)ದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯೋ, ವಿನಯಕೋವಿದನೋ, ಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುಶಲನೋ, ತಪ್ಪು ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುಶಲನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದು ಆಪತ್ತು, ಯಾವುದು ಆಪತ್ತಲ್ಲ (ತಪ್ಪಲ್ಲ), ಯಾವುದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು, ಚಿಕ್ಕ, ತಪ್ಪು, ಯವುದು ಪ್ರಾಯಚಿತಃಕರ ಯಾವುದಲ್ಲ, ಉದಯಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕುಶಲನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದು ಒಪ್ಪಬಹುದು, ಕ್ಷಮಿಸಬಹುದು, ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದೋ, ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸ ಬಹುದೋ, ಸಮಥರ್ಿಸಬಹುದೋ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಶಲನೋ, ವಿನಯ ಪಾರಂಗತನೋ, ಇಂತಹ ಭಿಕ್ಷುವನ್ನು ಮಹಾರಾಜ ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪದಕ್ಷ ಎನ್ನುವರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಕುಸುಮ ಮಾಲಾಧರನೋ, ಯಾರು ಉನ್ನತವಾದ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ, ಸರ್ವಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾದುದನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿರುವವನೊ, ಯಾರು ಬಹುಜನರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವನೋ, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ ಮಾರುವವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಆರ್ಯಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅರಿತಿರುವರೋ, ದಶರ್ಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳೋ, ನಾಲ್ಕು ಸಮಣ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದವರೋ, ಅದರ ಫಲಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದವರೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವರೋ ಅವರಲ್ಲಿ ಫಲಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವರೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಫಲ ಮಾರುವವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ಶೀಲವಂತಿಕೆಯ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವನೋ, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನೋ, ಕ್ಲೇಷಮಲಗಳ ದುರ್ಗಂಧವನ್ನು ದೂರೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥನೋ, ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುವೇ ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಸೌಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾರುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ಧಮ್ಮಾಕಾಮಿಯೋ, ಯಾರು ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವನೋ, ಅಭಿಧಮ್ಮ ಮತ್ತು ಅಭಿವಿನಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆನಂದಪಡುವನೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವೃಕ್ಷಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯಗೃಹದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ ಧಮ್ಮರಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವನೋ, ಯಾರು ಕಾಯದಿಂದ, ವಾಚಾದಿಂದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಧಮ್ಮಸವಿಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವವರೋ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟರೋ, ಧಮ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಶೋಧಿಸುತ್ತಿರುವರೋ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೇ ಆಗಲಿ, ಯಾರಿಗೆ ಆಗಲಿ, ಅಲ್ಪೇಚ್ಛೆಯ, ಸಂತೃಪ್ತಿಯ, ಉತ್ಸಾಹದ, ನಿವೃತ್ತಿಯ, ವೀರ್ಯದ, ಶೀಲದ, ಸಮಾಧಿಯ, ಪ್ರಜ್ಞಾದ, ವಿಮುಕ್ತಿಯ, ವಿಮುಕ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಬೋಧನೆ ನೀಡುವರೋ ಹೇಗೆ ಹೇಗೆ ಹೀಗೆ ಬೋಧಿಸುವರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸೇವಿಸಿ ಧನ್ಯರಾಗುವರು. ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಹಿ (ಕುಡಿಯುವವರು) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುವು ಜಾಗೃತಿಯ ಹವ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವರೋ, ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಜಾವದಿಂದ ಕೊನೆಯ ಜಾವದವರೆಗೂ ಜಾಗೃತನೋ, ಯಾರು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಹಾಗು ಹಗಲನ್ನು ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ, ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ನಿಂತು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲಕಳೆಯುವನೋ, ಯಾರು ಧ್ಯಾನದ ಚಟಹೊಂದಿ, ಕ್ಲೇಷಗಳ ಧಮನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುವೇ ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಗುತ್ತಿಕಾ (ನಗರ ಪಹರೆದಾರ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು, ನವಾಂಗ ಬುದ್ಧವಚನವನ್ನು ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಿಂದ (ವ್ಯಂಜನ) ವಿವರಿಸುವನೋ, ಚಚರ್ೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ, ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ, ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪುನರಾವತರ್ಿಸುತ್ತಾ, ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುವರೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮ ಮಾರುವವರು (ಧಮ್ಮ ಪಣಿಕಾ) ಅಥವಾ ವಕೀಲರು (ಧಮರ್ಿಕಾಪನಿಕಾಯೋ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು, ಧಮ್ಮರತ್ನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೋ ಧಮ್ಮ ನಿಧಿಯನ್ನು, ಧಮ್ಮ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೋ, ಧಮ್ಮಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವರೋ, ಧಮ್ಮವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವರೋ ಯಾರು ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು, ಸ್ವರಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು, ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿಸುವರೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಧಮ್ಮಾಶ್ರೇಷ್ಠಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾದ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿರುವರೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಧ್ಯಾನದ ವಿಷಯಗಳ ವಗರ್ಿಕರಣವನ್ನು, ವಿವರಣೆ ನೀಡುವರು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವರೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣರೋ ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸೃತ ಧಮ್ಮಿಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂರ್ವರಚನೆ (ನಕ್ಷೆ) ಮಾಡಿ ಧಮ್ಮಾನಗರಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿ, ಹೀಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾವಲಿರಿಸಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಅಬೇದ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕಟ್ಟಿರುವರು ಮತ್ತು ಈ ವಿಧದ ವಿವರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಈ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಭಗವಾನರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ರುಜುವಾತು ಆಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವಾಗ ಅವರು ಈ ರೀತಿ ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆನಂದಕರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಣುವರೋ, ಆಗ ಜನರು ಖಚಿತವಾಗಿ ಅರಿಯುವರು ಇವರು ಸ್ಥಾಪಕ ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು, ಹೀಗೆ ಅವರು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮಾನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವರು ಭಗವಾನರು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇದ್ದರು ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವಾಗ ಜನರು ಅಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಆಗ ಅವರು ತರ್ಕದಿಂದ, ಮೌಲ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಈ ಮಹಾಸಮುದ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದುದು.

ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧರನ್ನು ಸಹಾ ಬುದ್ಧ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಡುವರು, ಹೇಗೆಂದರೆ ಬುದ್ಧರು ಶೋಕಮುಕ್ತರು, ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಪರಾಜಿತರಾಗದವರು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ತೃಷ್ಣೆಗಳಿಂದ ಕ್ಷಯ ಮಾಡಿರುವರು, ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದವರು, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇವರು ದೇವ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಪೂಜಿತರು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹಿಂಬಾಲಕರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಸುಳಿಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೇಗೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳು ಉರುಳುತ್ತದೋ ಹಾಗೇ ಸಧಮ್ಮವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಭಗವಾನರು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ, ಖಚಿತವಾಗಿ, ರುಜುವಾತು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾನವರು ಹಿಮಾಲಯದ ಅದ್ಭುತ ಎತ್ತರ ಕಂಡು, ಅದರ ಬೃಹತ್ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಅದರ ಮಹತ್ತತೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಭಗವಾನರ ಧಮ್ಮಾಗಿರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹೇಗೆ ಅದು ಭಾವೋದ್ರೇಕಗಳ ಪ್ರಬಲ ಬಯಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಚಲಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಉನ್ನತವಾಗಿ, ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದೆಯೋ, ಎಲ್ಲ ರಾಗ, ಪಾಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳು ಜೀವಿಸಲಾರವೋ ಅಂತಹ ಮಹೋನ್ನತವಾದುದು ಧಮ್ಮಗಿರಿಯು, ಅಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ವೀರರಾದ ಅಗ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಗಜರಾಜನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಪಾದವೇ ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾಗಜವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆನೆಯಂತಿರುವ ಬುದ್ಧರ ಪಾದದ ಚಿಹ್ನೆ ಕಂಡು, ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಪಥವನ್ನು, ಅದನ್ನು ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರು ಅದೆಷ್ಟು ಘನಭವ್ಯತೆಯುಳ್ಳವರು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವರು.

ಹೇಗೆ ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿ ಭಯಭೀತರಾಗಿರುವಾಗ ಮಾನವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಇದು ಮೃಗರಾಜ ಸಿಂಹದ ಘರ್ಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಭಯಭೀತವಾಗಿದೆ ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಪರ ಗುರುಗಳು ಭೀತಿಯಿಂದ ಕಂಪಿಸುತ್ತ ಕುಸಿದರೆ, ಆಗ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಧಮ್ಮಾರಾಜ ಬುದ್ಧರ ಘರ್ಜನೆ.

ಯಾವಾಗ ಭೂಮಿಯು ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ನೀರಿನಿಂದ, ಹಸಿರಿನಿಂದ, ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಮಾನವರು ಹೇಳುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾದ ಮಳೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಮೋದಿತರಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಆನಂದಿತರಾದಾಗ, ಶಾಂತಿ ಪಡೆದಾಗ, ಜನರು ಖಚಿತವಾಗಿ ತೀಮರ್ಾನಿಸುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಧಮ್ಮಾ ಮೇಘವು ಸುರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಯಾವಾಗ ವಿಶಾಲಧರೆಯು ಒದ್ದೆಯಾಗಿ, ಜೌಗಿನ ನೆಲವಾಗಿ, ಕೆಸರಿನ ತಾಣವಾದರೆ ಜನರು ತಿಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದರೆ, ಹೇರಳವಾದ ನೀರು ಹರಿದು ಹೀಗಾಗಿದೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸಮೂಹವನ್ನು ಕಂಡು ಯಾವಾಗ ವಿಸ್ಮಯಪಡುವೆವೋ ಹೇಗೆ ಧಮ್ಮಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಪಾಪದ ಕೆಸರು ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗುವುದೋ, ವಿಶಾಲ ಧಮ್ಮಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವರು, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಅಮರತ್ವದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಧಮ್ಮವು ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಯಾವಾಗ ಮನುಷ್ಯರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ದಿವ್ಯವಾದ ಸೌಗಂಧಿಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಡೀ ನಗರವನ್ನೇ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಆನಂದ ತರಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಜನರು ತಿಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕಾಡಿನ ಬೃಹತ್ ಮರಗಳು ಈಗ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶೀಲಗಂಧವು ಹಬ್ಬಿ ಅದು ಭೂಮಿ ಹಾಗು ಸುಗತಿಗಳಲೆಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಏನೆಂದರೆ ಅನುತ್ತರವಾದ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧರು ಇದ್ದರು.

ಮತ್ತೆ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾನರ ಮಹೋನ್ನತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ನೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ತರ್ಕದಿಂದ, ಆಧಾರದಿಂದ, ಚಚರ್ೆಯಿಂದ, ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಸಾವಿರರೀತಿ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಹೇಗೆ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಹೂಹಾರ ನಿಮರ್ಿಸುವವನು, ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹೂರಾಶಿಯಿಂದ ನಾನಾಬಗೆಯ ಹೂಗಳಿಂದ, ನಾನಾರೀತಿಯ ಸುಂದರವಾದ, ಹಾರಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ನಿಮರ್ಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧ ಭಗವಾನರ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ಅನಂತ ಸದ್ಗುಣ ರಾಶಿಗಳಿಂದ, ಅಳೆಯಲಾರದ ಅವರ ಶೀಲಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೂಹಾರಗಾರನಂತೆ ಹಳೆಯ ಆಚಾರ್ಯರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ, ನಿದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನೀವು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಕರಾಗಬೇಕಷ್ಟೇ.

ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ನಿಮ್ಮಂತೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧ ಬಲವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿ ಖಚಿತಪಡಿಸುವವರು ದುರ್ಲಭವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಭಂತೆ ನಾಗಸೇನ, ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟು ವಿಧವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ಶೈಲಿ ಅಮೋಘವಾಗಿದೆ.